کد خبر ۳۶۳۲۶۳
تعداد نظرات: ۲۵ نظر
تاریخ انتشار: ۰۸:۲۰ - ۲۳ خرداد ۱۳۹۷ - 13 June 2018
سواد زندگی / 8
لطفاً بحث "تئوری انتخاب" را با دقت مطالعه کنید و به یاد بسپارید زیرا چند مطلب بعدی "سواد زندگی"، مبتنی بر آن خواهد بود.

عصر ایران؛ سواد زندگی - "دکتر ویلیام گلاسر*، روان شناس برجسته آمریکا و جهان و بنیان گذار "تئوری انتخاب" (Choice Theory) است. اولین رشته دانشگاهی او مهندسی شیمی بود ولی در ادامه دریافت که علاقه مند به روان شناسی است و به همین خاطر تغییر رشته داد و دکترای روان شناسی گرفت.

گلاسر در تحقیقات مستمری که بیش از نیم قرن طول کشید، دریافت که روان شناسی سنتی که مبتنی بر "کنترل  بیرونی" است ، مبدأ بسیاری از مشکلات انسان ها چه در سطح فردی و چه درسطح خانوادگی و اجتماعی است. وی محور تحقیقات علمی خود را یافتن پاسخ به این سؤال قرار داده است که "چرا انسان ها در روابط خود با دیگران ناخشنود هستند؟" بنابراین کوشید روش جدیدی را در روان شناسی و ارتباطات انسانی پیدا کند و در نهایت به "تئوری انتخاب" رسید.

کنترل بیرونی که مبنای روان شناسی سنتی است، هنوز هم به طور گسترده در سراسر جهان مورد استفاده قرار می گیرد.
کنترل بیرونی می گوید: شما می توانید دیگران را کنترل کنید.
حتی فراتر از این ، می گوید: شما حق دارید دیگران را کنترل کنید.
باز پا فراتر می گذارد و می گوید: شما وظیفه دارید دیگران را کنترل کنید.

بر این اساس، روان شناسان معتقد به کنترل بیرونی همواره کوشیده اند راه هایی برای کنترل رفتارهای دیگران بیابند و مثلاً مکانیزم های تنبیه و تهدید و تشویق را طراحی کرده اند تا افراد بتوانند با آنها ، دیگران را کنترل کنند.

این کنترلگری، الزاماً با اهداف منفی همراه نیست و بسیاری از اوقات، خیرخواهانه هم هست، مانند پدر و مادری که می خواهند بر فرزند خود اعمال سلطه کنند یا معلمی که می خواهد رفتارهای اخلاقی و درسی دانش آموزانش را اصلاح کند.
تئوری انتخاب ؛ علت اصلی ناخشنودی انسان ها چیست؟ و چه باید کرد؟
اما واقعیت این است که در نظر دکتر گلاسر و همکارانش ، کنترل بیرونی فقط اثر کوتاه مدت دارد و تغییر ذاتی در رفتار آدم ها ایجاد نمی کند به طوری که به محض حذف عوامل کنترلگر ، افراد به رفتارهای پیشین رجوع می کنند. بنابراین باید در صدد راهی بود که انسان ها بدون نیاز به عوامل کنترل بیرونی، رأساً به رفتارهای بهنجار مبادرت کنند.

اینجاست که پای "تئوری انتخاب"، به میان می آید. تئوری انتخاب می گوید که همه انسان ها، رفتارهای خود را خودشان انتخاب می کنند و فشارهای بیرونی، در نهایت محکوم به شکست هستند. این تئوری قائل به این است که حتی رفتارها و احساساتی مانند خشم و افسردگی نیز، محصول انتخاب مستقیم یا غیر مستقیم خود ما هستند هر چند که بعد از وقایع ناگوار بیرونی حادث شوند.

در تئوری انتخاب، افراد به جای آن که دیگران را تحت سیطره و کنترل خود در آورند تا بتوانند بر رفتار آنها اثرگذار باشند، همیشه این سؤال را از خود می پرسند که "رفتاری که من، اکنون انجام می دهم، آیا مرا به فرد مورد نظر نزدیک می کند یا از وی دور می سازد؟"
اگر دور می سازد، نباید آن را انجام داد و اگر نزدیک می کند، می شود انجامش داد.

اصل دیگر تئوری انتخاب این است: تنها کسی که می می توانم کنترلش کنم ، خودم هستم. من فقط روی رفتار خودم تسلط دارم نه بر روی دیگران. تنها کاری که من می توانم در قبال دیگران انجام دهم، "ارائه اطلاعات" به آنهاست نه به کنترل گرفتن زندگی، رفتار، افکار و احساسات شان.
تئوری انتخاب ؛ علت اصلی ناخشنودی انسان ها چیست؟ و چه باید کرد؟

تئوری انتخاب معتقد است که کنترلگری، هم به شخص کنترلگر آسیب می زند و هم به شخص تحت کنترل. این رنجی دو سویه است که در سراسر تاریخ بشر استمرار داشته است و اکنون باید بدان پایان داده شود.

ما هر گاه در روابط خود با دیگران، دست از کنترلگری آنها برداریم، مجبورسازی دیگران را کنار بگذاریم، نسبت به آنها احساس مالکیت نداشته باشیم، در روابط مان حمایتگر، مذاکره کننده، شنوا، اطلاعات دهنده، احترام گذار و گشاده رو باشیم، به تئوری انتخاب، نزدیک شده ایم.

تئوری انتخاب معتقد است که همه رفتارهای ما ، حتی احساساتی مانند خشم و افسردگی، مستقیم یا غیرمستقیم توسط خود ما انتخاب می شود.

تئوری انتخاب، از زمانی که شکل گرفته است ، زندگی افراد زیادی را چه در سطوح فردی و خانوادگی و چه در اجتماع و تحصیلات به طرز شگفت انگیزی متحول کرده است. ما در سلسله مطالبی، تئوری انتخاب را به زبانی ساده با همدیگر یاد خواهیم گرفت و امیدواریم که یادگیری این تئوری که مکتب جدیدی در روان شناسی معاصر است، بتواند در زندگی شما نیز به طرز مثبتی تحول آفرین و شادی آور باشد.

  چرا ما آدم ها ناخشنود هستیم؟

"تئوری انتخاب" ، سعی کرده به سؤال مهمی پاسخ دهد: "چرا بسیاری از ما آدم ها ، ناخشنود هستیم؟"

پاسخی که بعد از دهها سال تحقیق و بررسی و آزمایش های مختلف به دست آمده، به طور خلاصه این است: "ریشه همه ناخشنودی های انسان ها، در روابط آسیب دیده است یا از دست دادن یک رابطه مطلوب یا نرسیدن به رابطه مورد نظر."

حال سؤال اینجاست که چرا این اتفاقات ناگوار در روابط انسان ها رخ می دهد. مثلاً چرا ازدواجی که با عشق آغاز شده، در ادامه به سردی و در نهایت به طلاق می انجامد؟
یا چرا روابط پدری و فرزندی، در گذر زمان سست می شود؟
یا چرا دو دوست بعد از مدتی از هم دور می شوند؟
یا چرا روابط بین کارفرما و کارمند، خشک و بی روح است؟
و ... ؟

تئوری انتخاب به این سؤالات و صدها سؤال نظیر آن که چرا روابط انسان ها آسیب می بیند این گونه پاسخ می دهد: "چون آدم ها می خواهند همدیگر را تحت کنترل و اجبار خود در بیاورند."

ممکن است برخی از مکانیزم های کنترلی، بسیار خشونت بار باشد. مثلاً در دوران برده داری، اربابان به زور شکنجه و شلاق ، برده ها را تحت کنترل و اجبار خود در آورده بودند. اما کنترل همیشه محسوس و خشن نیست.

یک معلم، با مکانیزم نمره و روش های انضباطی دانش آموزانش را کنترل می کند.

والدین با روش های تنبیه و تشویق بر فرزندانشان اعمال حکومت می کنند.

همسران نیز با صدها روش، از اخم و کنایه زدن گرفته تا دعوا کردن و حتی کتک کاری، سعی در کنترل همدیگر می کنند.

کارفرمایان هم روش های خاص خود را برای تحمیل اراده های خود بر کارمندان و کارگران خود دارند و متقابلاً کارمندان و کارگران هم روش های خود را برای فرار از این اجبارها و تحمیل خود بر کارفرمایان به کار می برند.

همان طور که می بینید، در دنیایی زندگی می کنیم که همه سعی می کنند خود را به نحوی بر دیگران تحمیل کنند و این ، منشأ اصلی نارضایتی است. خیلی از ما دوست داریم دیگران طوری رفتار کنند که ما می خواهیم و آنها نیز می خواهند ما طوری رفتار کنیم که آنها می خواهند. این اجبار و کنترلگری متقابل، یک تنش دائمی ایجاد می کند و انسان ها و رابطه هایشان آسیب می بیند: هم کنترل کننده ها و هم کنترل شونده ها.

نکته مهم اینجاست که تلاش برای کنترل دیگران در نهایت بی فایده است یا حداقل، چندان موفقیت آمیز نیست.

خلاصه کلام آن که هر فرد ناخرسند درگیر یک یا چند حالت از حالت های زیر است:
- می خواهد، فرد دیگری را کنترل کند.
- فرد دیگری در صدد کنترل اوست.
- او و فرد دیگری متقابلاً در صدد کنترل همدیگر هستند.
- او می خواهد خود را مجبور به کاری کند که دوست ندارد (درگیری درونی: مانند ادامه دادن ناگزیر یک شغل یا ادامه دادن زندگی مشترک به خاطر فرزند).

در نوشته های بعدی به این سؤال پاسخ داده می شود که مکانیزم کنترلگری در انسان ها چگونه شکل می گیرد و چطور می توان با حذف کنترلگری و اجبار و استفاده از تئوری انتخاب، زندگی شادتری در کنار یکدیگر داشت.

اینک می خواهیم بدانیم مکانیزم کنترل دیگران چگونه در ما ایجاد می شود و رشد می یابد؟

اولین تجربه انسان در کنترل دیگران به دوران نوزادی اش می رسد. زمانی که با نخستین مشکلات زیستی اش مواجه می شود، مانند گرسنگی،دل درد،خیس کردن لباس و ... .
نوزاد نمی تواند رأساً نیازهای خود را برآورده کند. بنابراین می کوشد که دیگران را وادار کند به کمکش بیایند. تنها سلاح او ، گریه است که به اعتقاد دکتر گلاسر، نوعی بیان بدوی خشم است.

نوزاد اندک اندک در می یابد که با گریه کردن خود، دیگران را وامی دارد که از جای خود برخیزند و هر کاری که دارند زمین بگذارند و به سویش بیایند و مشکل او را حل کنند. این تجربه جالبی برای یک انسان تازه تولد یافته است که می تواند با ابراز خشم اولیه (گریه) دیگران را به گونه ای کنترل کند که به خدمت او بیایند.
تئوری انتخاب ؛ علت اصلی ناخشنودی انسان ها چیست؟ و چه باید کرد؟
کودک، هر چه بزرگ تر می شود، مکانیزم های پیچیده تری را برای کنترل دیگران (در وهله اول والدین) در پیش می گیرد. به عنوان مثال، کودکی که نسبت به برادر یا خواهر کوچک ترش حسادت می کند، ممکن است با لج بازی هایی مانند خیس کردن عمدی شلوارش، بخواهد رفتار والدین خود را تحت کنترل خود در آورد.
البته با بالا رفتن سن، نوزاد یاد می گیرد که برخی از کارهایش را خودش انجام دهد تا نیازی به اعمال کنترل بر دیگران نباشد.

بنابراین، تمایل به کنترل دیگران از همان اول زندگی در وجود هر یک از ما شکل می گیرد. البته اگر بخواهیم باز هم به قبل تر برگردیم، به ژن هایی می رسیم که هر کدام از ویژگی های ما را مشخص می کنند و در این میان، برخی افراد به صورت ژنتیکی، تمایل بیشتری به کنترل دیگران دارند.

علاوه بر ژنتیک و تجربیات نخستین دوران نوزادی، فضای فرهنگی که هر یک از ما در آن بزرگ می شویم و زندگی می کنیم به ما می آموزد که تا چه حد کنترلگر باشیم.

کسانی که علاقه شدیدی تحمیل اجباری اراده خود دارند، از نظر رشد اجتماعی در مرحله نوزادی باقی مانده اند؛   چه آن که نوزادان نیز وقتی در مسیر رشد قرار می گیرند، اندک اندک در می یابند که نمی توانند همه نیازهای خود را با کنترلگری دیگران تأمین کنند و باید خودشان هم دست به کار شوند. مثلا نوزادی که تا یک سال پیش، نمی توانست بدون کمک مادرش ، شیشه شیرش را به دهان بگیرد و ناگزیر بود با گریه و زاری ، مادرش را وادار به رفتار خاصی به نام غذا دادن به او بکند، اینک می داند که باید خود دست به سمت غذا ببرد و آن را در دهانش بگذارد.

مباحث کاربردی تئوری انتخاب را در بحث های آتی ادامه خواهیم داد. لطفا "سواد زندگی" را در عصر ایران پیگیری کنید.

*این مطلب توسط جعفر محمدی نوشته شده است.


پی نوشت:تئوری انتخاب ؛ علت اصلی ناخشنودی انسان ها چیست؟ و چه باید کرد؟
* دکتر ویلیام گلاسر، متولد 1925 آمریکاست که به دلیل یک عمر تلاش در بنیانگذاری مکتب جدیدی در روان شناسی پیشرو،به یک چهره جهانی تبدیل شده است.
گلاسر در سال 2003 از سوی انجمن مشاوره آمریکا، فردی توصیف شد که سهم بسزایی در ارتقاء مشاوره روان شناسی داشته است و در 2004 ، نشان "اسطوره مشاوره" را دریافت کرد و یک سال بعد انجمن روان شناسی ایالات متحده آمریکا، عنوان ارزنده "استاد ممتاز" را به وی اعطا کرد. تئوری انتخاب در سال های اخیر چنان مورد استقبال قرار گرفته است که هم اکنون نمایندگان گلاسر و پیروان تئوری وی در کشورهای مختلف جهان، به ترویج تئوری انتخاب می پردازند. حتی مدارسی در آمریکا و برخی کشورها تحت عنوان مدارس گلاسری یا مدارس کیفی، شکل گرفته اند که بر مبنای تئوری انتخاب اداره می شوند و دانش آموزان آنها، از موفق ترین دانش آموزان به شمار می روند.
او در آگوست 2013 درگذشت.

مطالب مرتبط
ارسال به تلگرام
ارسال به دوستان
تلگرام عصر ایران
انتشار یافته: ۲۵
در انتظار بررسی: ۲
غیر قابل انتشار: ۲
سیاوش
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۴۵ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
9
این مطلب با توجه به جنبه روانشناسی و به روز بودن محتوی بسیار آموزنده و جذاب است. ضمن سپاس خواهشمندم مطالب موازی جامعه شناسی و روانشناسی نیز در بخش مستقلی از عصر ایران ارائه فرمایید.
با سپاس
نگار
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۰۷ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
1
6
واقعا لذت بردم از مطلب
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۱۰ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
2
تئوری اتخاب به زیبا شدن زندگی و جهان کمک میکند ... واقعا اگه همه سران کشورها چه خارجی چه داخلی به این نکته اهمیت میدادن دیگه هیچ جنگی در جهان رخ نمیداد... دمت گرم دکتر گلاسر
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۱۶ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
4
در ایران دکتر علی صاحبی تئوری انتخاب رو تدریس می کنند و موسسه ای با همین عنوان در ایران تاسیس کردند
من
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۲۴ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
5
دروووووود خیلی جالب بود از این کارها بکنید واز این مطالب بیشتر بنویسید
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۳۸ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
4
جالب بود. لطفا اگه کتابی یا چیزی که مفصلتر باشه در این حوزه معرفی کنید
عصر ایران سلام
پیشنهاد می کنم کتاب "تئوری انتخاب" نوشته دکتر ویلیام گلاسر و ترجمه دکتر علی صاحبی را مطالعه بفرمایید.
با تجدید ادب
جعفر محمدی
فرهاد
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۳۸ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
2
بسیار عالی بسیار عالی سپاس فراوان لطفا ادامه دار باشد
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۳۹ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
2
سپاس
مهرداد
United Arab Emirates
۰۹:۴۹ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
3
ممنون از عصر ایران
مسائل روان شناسی از گوشه های مهم زندگی ماست که معلوم نیست چرا ما ایرانی ها چندان پررنگ به آن نمی پردازیم.
چقدر خوب که گاهی تیتر اول تار نما را به آن اختصاص میدهید.
باز هم ممنون
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۵۴ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
4
1
شما دوبار انتخاب میشوید وقتی بدنیا می ایید و وقتی می میرید چون انتخاب اول واخرتان دست خودتان نیست انتخابهای دیگرتان لطفی ندارد
حبیب
Iran, Islamic Republic of
۱۰:۴۰ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
1
2
بسیار عالی لطفا اینگونه مطالب را ادامه بدهید که جامعه ما به شدت نیازمند آن است. هرچند که خودش نداند.
محمد
Iran, Islamic Republic of
۱۰:۴۸ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
2
اینگونه مطالب بسیار عالی است لطفا ادامه داشته باشد . متشکرم
طنزپرداز ، نويسنده ، كارشناس اجتماعي
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۳۹ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
1
2
بابا دمش گرم جعفر محمدي
همه ي كاراش بيسته.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۴۴ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
1
به نظر میرسه بیشتر راجع به رفتار کنترلگری (درونی - بیرونی) توضیح داده شد

علاقه مند بودم خود مبحث تئوری انتخاب (مستقیم و غیر مستقیم) بیشتر توضیح داده شود.
یاسر
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۱۹ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
1
1
تجربه شخصی من و احتمالا میلیاردها انسان دیگر در سراسر تاریخ نشان می دهد که این تئوری "گل و بلبل" کاملا غیر واقعی و شکست خورده است. "واقعیت" این است که انسان دیر یا زود در برابر فشارهای بیرونی تسلیم می شود؛ شکست می خورد؛ له می شود و زباله دانی تاریخ می پیوندد. البته در هر زمان "عده واقعا معدودی" از این قاعده مستثنی هستند. این عده را می توان نادیده گرفت.
پاسخ ها
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۱۲:۴۱- ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
این حرف تو اتفاقا بیانگر تئوری انتخاب است چرا که تئوری انتخاب می گوید انسان در برابر فشارهای بیرونی کارآمدی لازم را ندارد و لذا باید بر اساس انتخاب درونی دست به اقدام بزند. یه بار دیگه بخون متنو عزیزم.
AMIR
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۲۴ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
1
موارد روانشناسی و از این دسته مطالب در حقیقت کشف فلسفه دستورات دینی و قرآنی است.
چه بهتر که در این عمر کوتاه به این دستورات عمل کنیم و به صورت وجدانی و درونی نتیجه آنها را درک کنیم.
مطمینا درونی زیبا و بالطبع جهانی زیباتر برای خود و اطرافیان خواهیم ساخت.
محمد
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۲۳ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
0
با سلام و ممنون از مطالبی که در بخش سواد زندگی منتسر می کنید
لطفا مطالب را در یک بخش مستقل بگدارید تا بتوانیم دسترسی راحتری داشته باشیم. چرا که برخی از این مقالات را باید بارها و بارها مطالعه کرد.

ممنون
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۳۳ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
0
گلاسر تو آمریکا این حرفا رو زد که دغدغه اقتصاد تو اون کشور حداقل هست.مشکلات اقتصادی حل بشه خیلیا از نا خرسندی در میان
تجربیات شخصی
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۳۴ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
0
احساس ناخشنودی در زندگی از بی هدفی و پوچی است.

نسل امروز باوجودی که خیلی بیشتر از نسل پدرانش میفهمد ولی چون بیهدف است و تحت تاثیر اطرافیان و جامعه و رسانه ها؛ بنابراین همواره ناخشنود است.

البته عامل دیگر اینکه پیش زمینه های تغییر (شخصی-اجتماعی) دیده نمیشود. بعبارت دیگر فرد میخواهد عامل باشد و تغییرکند اما شخصیت شکل گرفته و تکامل یافته چنین امکانی را سلب کرده است.
سیدرضا
Germany
۱۵:۴۶ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
0
با سلام
بسیار مطلب خوب و جالبی بود .ممنونم
اما از باب دقیق بودن مطلب می خواستم عرض کنم که دکتر گلسر بعد از مهندسی شیمی در رشته روان پزشکی ادامه تحصیل دادند. دکتر علی صاحبی هم شاگرد بلافصل ایشون هستند و این نظریه را در کشور ما رهبری می کنند.
انسان
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۴۹ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
0
سپاس فراوان بحطر این مطلب علمی وآموزنده!
مسلم
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۲۶ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
0
بنده یک معلم هستم انشاءالله بتوانم رفتارهای آموزشی خودم را در کلاس بر مبنای تئوری انتخاب سازماندهی کنم و روش را تجربه کنم.
ناشناس
Seychelles
۱۸:۱۲ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
0
به معنای دیگر کلمه,تمامی سایه های این دنیا از آنجا پدید میآیند که همه می خواهند جایی وسیع و آفتابگیر داشته باشند!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۱:۴۲ - ۱۳۹۷/۰۳/۲۳
0
0
درود بسیار بهره گرفتن .مطالب بسیار ارزنده ای بود .یادداشت برداشتم وهرچند روز یکبار بخوانم وحفظ کنم.
پربازدید ها
علم و فناوری