کد خبر ۶۳۰۸۱۴
تعداد نظرات: ۱۷ نظر
تاریخ انتشار: ۱۴:۳۹ - ۱۹ شهريور ۱۳۹۷ - 10 September 2018

عصرایران؛ مهرداد خدیر- امروز 19 شهریور 1397 سی و نهمین سالروز خاموشی ناگهانی و شوک آور آیت‌الله سید محمود طالقانی است و خوش‌بختانه شهرداری تهران تصاویر او را امسال هم در سطح شهر نصب کرده و خاطره‌ها تازه شده است. در دوره آقای قالیباف هم البته در سطح شهر تصاویر او نصب می شد و از این حیث اجماع وجود دارد.

کثیری از جمعیت حال حاضر ایران متولد سال‌های پس از درگذشت طالقانی (1358)‌اند یا آن هنگام کودک بوده‌اند و نام او را تنها در ایستگاه‌های مترو یا روایت‌های رسمی شنیده‌اند و حد‌اکثر این که می‌دانند نمایندۀ اول تهران در مجلس بررسی نهایی قانون اساسی یا مجلس خبرگان قانون اساسی بوده و نخستین امام جمعۀ تهران بعد از انقلاب یا عضو یا رییس شورای انقلاب.
یاد «طالقانی» را چرا باید زنده نگاه داشت؟
طالقانی اما فراتر از این عنوان‌ها بود. چرا که نام او به تعبیر امروز برند انقلاب با قرائت دموکراتیک بود و در غیاب امام خمینی محبوب‌ترین روحانی در داخل کشور.

در ترسیم اوج محبوبیت این روحانی همین بس که در روزهای تاسوعا و عاشورای سال 57 میلیون‌ها نفر در تهران پشت سر او راه‌پیمایی کردند. راهپیمایی بزرگی که به منزلۀ رفراندوم تلقی شد و رژیم شاه مشروعیت کامل خود را با وجود دولت نظامی به ریاست ارتشبد ازهاری و اعلام حکومت نظامی در شهرهای مختلف از دست داد. مضحک بود که به موجب حکومت نظامی اجتماع بیش از دو سه نفر ممنوع باشد اما دو سه میلیون نفر در پایتخت راه پیمایی کنند.

یکی از مهم ترین دلایل انتخاب مهندس بازرگان به نخست وزیری دولت موقت نیز دوستی طالقانی با او بود. چندان که در زمرۀ بنیان‌گذاران نهضت آزادی ایران در اوایل دهۀ 40 به حساب می‌آید هر چند که شخصیت او به مرور زمان فراحزبی شد و طیف های مختلف را پوشش می‌داد.

در نگاه نسل انقلاب طالقانی مرد شماره دو انقلاب بود که البته هیچ گاه درصدد رقابت با امام خمینی بر نیامد. در دورانی که زندان بود برای کتابی که در زمینه اقتصاد نوشت عنوان «امام» را برای او هم به کار بردند اما بعد از ان ادامه نیافت.

آیت الله طالقانی در کنار آیت‌الله منتظری مشهورترین روحانیون زندانی سیاسی به حساب می‌آمدند و البته شهرت طالقانی به سبب اقامت در تهران بیش از آقای منتظری بود.

در یکی از اولین پوسترهای منتشره سپاه تازه تأسیس پاسداران تصویر او در کنار امام خمینی و دکتر علی شریعتی با این عبارت نقش بست: و ظلمت شب از این سه تَن بگریخت.... همین نشان می‌دهد در چه مرتبه‌ای قرار داشته است.

روز 21 بهمن 57 و هنگامی که حکومت نظامی از ساعت 4 بعد از ظهر اعلام شد آقای طالقانی اطلاعیه‌ای صادر کرد که چاپ شد اما توزیع نشد و در آن از نقشۀ حکومت برای ایجاد حمام خون خبر داد و مردم را از در‌افتادن در این دام برحذر داشت. رهبر فقید انقلاب اما ساعتی بعد اطلاعیه‌ای کاملا متفاوت صادر کرد و از مردم خواست تسلیم نشوند و به خیابان بیایند و همین تصمیم طومار رژیم سلطنتی را در هم پیچید و البته هیچ گاه این ماجرا را به روی او نیاورد. 

اطلاعیه چاپ شده اما توزیع نشده طالقانی را این نویسنده در نوجوانی دیده است و می توان حدس زد  یا از اعلام قریب الوقوع بی طرفی ارتش بی‌اطلاع بوده و نقشی که دو ارتشبد – عباس قره باغی و حسین فردوست- ایفا خواهند کرد یا امام خمینی با روحیۀ یگانه‌ای که داشت تصمیم شجاعانه‌ای گرفت و تفاوت‌ها یا امتیازات خود را به نمایش گذاشت.

طالقانی، روحانی متفاوتی بود و دوست داشت همۀ گروه های سیاسی در صحنه بمانند و اختلافات آرام آرام شروع شد و اندک زمانی بعد از پیروزی انقلاب و بازداشت یکی از فرزندان خود در یکی از کمیته‌ها تهران را به حالت قهر ترک کرد و به باغ حسین شاه حسینی در کرج رفت و مجاهدین خلق اولین حرکت خود را سامان دادند و برای حمایت از طالقانی اعلام آمادگی کردند ولی او وارد این بازی نشد و به قم رفت و با امام دیدار کرد و به تهران بازگشت.

علاقۀ امام به او چنان بود که وقتی دربارۀ حجاب زنان اظهار نظر کرد و در حالی که در کسوت مرجعیت هم نبود امام بر نظر او صحه گذاشت.

طالقانی دموکرات منش بود و به شورا و حکومت شورایی و نه متمرکز باور داشت و برای حل اختلافات قومی تلاش خود را به کار می بست.

از این رو روند مجلس خبرگان قانون اساسی را چه بسا نمی پسندید ولی علنی اعتراض نمی کرد و همین که روی زمین نشست و نه روی صندلی به این ناخرسندی تعبیر شده هر چند روایت غالب این است که دوست نداشت به جای سناتورها در مجلس سنای شاه بنشیند هر چند که نویسندۀ این سطور روایت نخست را باور دارد و نمی تواند بپذیرد طالقانی شهره به روشن‌فکری با صندلی مشکل داشته باشد.

به خاطر همین‌ها و صدق و صفای او بود که نصف جمعیت تهران پشت سر او نماز می‌گزارد و هر چند به خاطر همه اینها باید یاد او را همواره زنده نگاه داشت اما یک دلیل ویژه دیگر هم هست:

واقعیت این است که قرائت واحدی از اسلام وجود ندارد ولی مردم ایران قرائتی از اسلام را در انقلاب 57 برگزیدند که نماد آن طالقانی بود. نکتۀ مهم این است. خطبه‌های نماز جمعه را او می‌خواند و سخنران پیش از خطبه‌ها هم محمد مجتهد شبستری بود.

مردم بر پایۀ این قرائت به خیابان آمدند، از دولت بازرگان حمایت کردند، در همه پرسی جمهوری اسلامی رأی آری دادند و در خبرگان قانون اساسی بالاترین رأی را در تهران به نام سید محمود طالقانی نوشتند و هر جمعه دو میلیون نفر به او اقتدا می کردند.

با این اوصاف می توان گفت طالقانی یک نام نیست تا مانند شخصیت های سیاسی و مذهبی و فرهنگی دیگر گرامی داشته شود. بلکه نگاه او مهم است. طالقانی از اعدام شیخ فضل الله نوری به دست رهبران مشروطه و با حکم یک روحانی ( شیخ ابراهیم زنجانی)  انتقاد می کرد و آن را لکۀ ننگ بر دامان مشروطه می دانست اما تفکر ضد مشروطۀ شیخ را که به مرور و خاصه در سال های اخیر تبلیغ می شود نمایندگی و ترویج نمی کرد و خود به نحله فکری هواداران مشروطه تعلق داشت نه شیخ فضل الله.

طالقانی به سید مجتبی نواب صفوی رهبر فداییان اسلام هم در خانه پناه داد اما حامی فکر و روش آنها نبود. طالقانی، یکی از بنیان‌گذاران تشکیلاتی بود که به صراحت می‌گفتند «ما مسلمان، ایرانی و مصدقی» هستیم اما این مصدقی بودن را دست‌مایۀ دو گانۀ «مصدق – کاشانی» و تکرار آن در جمهوری اسلامی نکرد.

یاد طالقانی را باید زنده نگاه داشت چون کار ما را در فهم قرائت خوانش انقلاب 57 در چهل سال پیش آسان می کند. آن گاه در می یابیم آنچه تئوریسین‌های اقتدارگرایان می‌گویند چون نسبتی با اندیشه‌های طالقانی ندارد با متن انقلاب 57 هم به قاعده نسبتی ندارد.

به طالقانی نیاز داریم چون در یک گروه و تفکر محدود نمی‌ماند و حلقۀ وصل بود.

این واقعیت را هم نمی‌توان انکار کرد که به لحاظ اقتصادی سوسیالیست بود. روحانی و مجتهد و مفسر قرآن بود اما سوسیالیست بود. حاشا که بگوییم کمونیست یا ماتریالیست بلکه به سوسیال دموکراسی باور داشت.

برای نسل کنونی که منتقد است و خاطره ای از انقلاب 57 ندارد و درباره چرایی انقلاب 57 و اتفاقات صدر انقلاب می پرسد طالقانی تنها یک نام نیست، یک پاسخ است. یک رمز گشایی است. قرائت مورد نظر انقلاب 57 از اسلام و قرآن. کما این که در تلویزیون بعد از انقلاب برنامۀ «با قرآن در صحنه» با نگاه و تفسیر او پخش می شد.

کافی است به این نکته دقت کنید که پس از درگذشت او قرار بود این برنامه با تفسیر امام خمینی ادامه یابد و با نگاه عرفانی و چند قسمت هم پخش شد اما چون در مقام حکومت نشسته بود و برخی مراجع سنتی نگاه عرفانی را نمی‌پسندیدند ادامه نداد. حال آن که برنامه طالقانی ادامه یافت و با مرگ قطع شد.

انقلاب 57 با کدام قرائت؟ با خوانش طالقانی. اسلام با کدام خوانش؟ با قرائت طالقانی. نه این که قرائت‌های دیگر مطرح نیستند که منظور قرائت انقلاب در سال 57 است. ضرورت و اهمیت گرامی‌داشت این یاد در این نکته است و در این نکته هزار ظرافت نهفته است و نیاز به تفسیر و تفصیل ندارد.

ارسال به تلگرام
ارسال به دوستان
تلگرام عصر ایران
انتشار یافته: ۱۷
در انتظار بررسی: ۱۴
غیر قابل انتشار: ۶
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
18
3
جناب آقای خدیر این قرائت شما از طالقانی است اون چیزی که شما دوست دارید باشه،اصلا این خاصیت شخصیت های بزرگ و محبوب است که توسط سایر جریانها مصادره به مطلوب میشوند هر گروهی سعی میکنه نظرات و اندیشه های افراد برجسته و کاریزماتیک که به نظرات خودش نزدیکتر و تامین کننده منافع خودش می باشد را پررنگ و برجسته کنه و شما و هم خطی های شما هم از این قاعده مستثنی نیستید و اینجاست که انصاف و عدالت قربانی می شود
عصر ایران در مورد خودمان خوش بختانه تنها قرائت نیست. مشاهدات است. از نزدیک و حتی در خانه او در خیابان تنکابن پیچ شمیران...
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۱۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
0
20
طالقاني. طالقاني است همتا ندارد
اشرف.
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۲۰ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
1
18
آقای خدیر. سپاسگزارم بازهم مطلبی زیبا وبجا از شخصیتی بی همتا. ازتایخ معاصر ایران سپاس
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۴۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
0
21
در اوج محبوبیت رفت و این روزها را ندید .
روحش شاد مردی بزرگ و آزاده بود
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۴۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
20
3
متاسفانه هنوز عصرایران دست از حزب بازی برنداشته
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۵۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
2
21
مطلب درستی است . خدایا چقدر فاصله است بین اولین امام جمعه تهران و کسانی که امروز بر این مسند تکیه زده اند ؟ علو همت و مناعت طبع و وسعت دید و تساهل و تسامح او کجا و کوچک نگری ، خشونت طلبی و جناحی بودن امروزی ها کجا ؟ چه می خواستیم ؟ چرا چنین شد ؟ مردم این را نمی خواستند . از کجا معلوم ؟ از تعداد شرکت کنندگان در نماز جمعه .
محمد
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۰۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
15
2
با وجود اینکه در میان نویسنده های سایت عصرایران اراداتی خاص به آقای خدیر دارم و معتقدم در کنار اطلاعات علمی وسیاسی خوبی که دارن حضور شخصشون در اتفاقات تاریخ 40ساله پس از انقلاب خیلی خوب هست ولی بطور کل اصلاح طلبها چون داعیه روشن فکری دارن و به جریان اصول گرایی نگاهی توام با پیف پیف دارن همیشه کارشون مصادره افراد موثر در انقلاب به نفع جریان خودشون بوده
خويي
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۳۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
1
20
خدا رحمتش كند 40 سال قبل پيش بيني اينروزها را ميكرد
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۴۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
3
1
کلا چرا افراد خوب خیلی زود رفتن طالقانی بهشتی رجایی امام موسی صدر !؟؟
عصر ایران کل من علیها فان. این قاعده شامل همه می شود. چه خوب هایی که عمر طولانی دارند و چه بدهایی که زود می روند. هر چند ما انسان را با دو واژه خوب و بد تفکیک نمی کنیم و در نگاه تاریخی چندان تفاوتی نیست بین کسی که 60 سال عمر می کند یا 70 سال و مهم اثری است که بر جای می گذارد. بزرگی گفته است آدمیان ماندگار کسانی هستند که یکی از این سه درباره شان صدق کند: یا نهادی را پایه گذارند که در غیاب آنان ادامه یابد. این نهاد می تواند سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، ورزشی یا خیریه باشد. دوم آنان که اثر یا آثاری بر جای می گذارند و چون اثر آنان حیات دارد خود آنها هم زنده به نظر می رسند مانند فردوسی و شاهنامه یا سعدی و گلستان و بوستان یا حافظ و اشعار او و سومی کسانی اند که هر چند نهادی یا کتاب و اثری از آنان بر جای نمانده اما راهی گشوده اند که همچنان در آن می توان گام نهاد. این دسته پس از مرگ نیز حیات دارند.
ناشناس
France
۱۶:۵۴ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
0
20
طالقانی کسی بود که وقتی از دنیا رفت در سوگش همه مردم اعم از مذهبی و غیر مذهبی ،خداباور و ماتریالیست و...میگریستند زیرا همه را فرزندان خود میدانست و بین فرزندان خود فرقی نمی گذاشت.
مجید
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۱۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
4
0
آقای خدیر عزیز
تفسیر سوره حمد امام خمینی به دلیل بیماری قلب ایشان ادامه پیدا نکرد.
اینکه فرمودید مراجع سنتی نگاه عرفانی ایشان را نمی پسندیدند، دلیل درستی نیست. مگر این مراجع وقوع انقلاب را می پسندیدند؟
و اصلا مگر امام خمینی شخصیتی بود که با پسندیده شدن یا پسندیده نشدن کارش توسط دیگران تصمیم بگیرد که کارش را قطع یا ادامه دهد؟ دلیل اصلی عدم تداوم برنامه ، فقط وقوع بیماری حضرت امام بود و بس.
عصر ایران دوست عزیز، بیماری که رفع شد و بعد از آن نطق های بسیار داشتند. برای آشنایی بیشتر با تفکر امام نامۀ ایشان به گورباچوف در 11 دی 1367 که مربوط به اواخر حیات ایشان است گویاست. در این نامه از محی الدین ابن عربی به عنوان «بزرگمرد» نام می برند و به فارابی و ابن سینا و حکمت مشاء اشاره می کنند. حال آن که در نگاه سنتی به تفسیر نه فلسفه نه عرفان جایی ندارد. حتما جملۀ «همه اش سرّ است» را به خاطر دارید که محتص نگاه عرفانی است. علی ایّ حال غرض این بود که گفته شود امام چنان به طالقانی علاقه مند بود که دربارۀ تفسیر طالقانی نظر مخالف نداد و از تلویزیون پخش می شد ولی تفسیر خود امام ادامه نیافت.
ناشناس
United Arab Emirates
۱۹:۱۶ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
0
4
نویسندگان عصر ایران با آثاری که از خود بر جای گذاشته اند نشان داده و میدهند با تاریخ کاملا آشنا هستند و سره را از ناسره تشخیص می‌دهند. دستمریزاد. استفاده کردم.
رضا
Iran, Islamic Republic of
۲۰:۴۲ - ۱۳۹۷/۰۶/۱۹
0
4
خدا رحمتش کنه .به خاطر علنی نکردن اختلافاتی که احتمالا داشت دوستش دارم.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۴:۰۱ - ۱۳۹۷/۰۶/۲۰
0
4
از مرداد ۵۸ تا ۱۹ شهریور همان سال چند خطبه نماز جمعه به امامت آن مردبزرگ برگزار شد ، شخصیت عجیببی داشت که همه را جذب میکرد، قدرت بیان،صداقت درگفتار باعث میشد که میلیون ها نفر منتظر روز جمعه باشند ، خطبه هایش از رادیو وتلوزیون پخش میشد، آن زمان من ۱۲سال داشتم ولی بیشتر سخنانش را بیاد دارم.بهترین جمله ای که در مورد ایشان می توانم بگویم اینست« گویی از صدر اسلام به زمان ما آمده بود»
مخاطب
Iran, Islamic Republic of
۰۶:۲۹ - ۱۳۹۷/۰۶/۲۰
5
1
ولی مردم ایران در سال 57 قرائتی از اسلام را در انقلاب برگزیدند که نماد آن طالقانی بود.

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
کمی تامل هم خوبه! قطعا عامدانه چنین مطالبی را میزنید. شکی نیست که ایشان یکی از بهترین انقلابیون بودند و همیشه همچون دیگر انقلابیون مثل منتظری و بهشتی و مظهری و ... در اذهان خواهند ماند اما قرائت اصلی انقلابی و مردم پسند فقط قرائت امام خمینی بود و هست.
در نوشتن مطالب منصف باشید!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۷:۵۳ - ۱۳۹۷/۰۶/۲۰
0
1
ما هم كه مرديم .
خروس محله
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۲۵ - ۱۳۹۷/۰۶/۲۰
1
3
قرائت مرحوم طالقانی از دین با قرائت امام خمینی تفاوت داشت. این تفاوت حتی در تفسیر پرتوی از قرآن ایشان هم مشخص و معلوم است. آقای طالقان بیشتر به جبهه ملی و نهضت آزادی نزدیک بود تا طیف سنتی جامعه، بنابر این کسی که طرفدار آن مرحوم بود را به اصطلاح امروزی ها دگر اندیش می دانستند. از طرفی سازمان مجاهدین خلق نیز ایشان را به نام پدر طالقانی مصادره کرد و به حیثیت ایشان لطمه وارد شد. اما اصل انقلاب بر پایه دیدگاههای فکری مرحوم شریعتی و طالقانی شگل گرفت. کسی با ندیشه امام خمینی آشنایی نداشت و همه امام را هم نظر مرحوم طالقانی می دانستند.
پربازدید ها
علم و فناوری