قهوه یکی از نوشیدنی های محبوب جهانی است که در انواع مختلف تولید می شود. از مهم ترین نژادهای قهوه می توان به عربیکا با طعم ملایم و اسیدیته بالا، ربوستا با طعم قوی و مرکباتی، لیبریکا با مزه تند و قهوه استندرب با ترکیب مختصر نام برد. هر یک از این قهوه ها طعم و ویژگی های منحصربفردی دارند. همچنین از نظر شکل دانه قهوه، تفاوت هایی وجود دارد؛ در این مطلب به بررسی انواع دان قهوه می پردازیم.
انواع دانه قهوه دارای خصوصیات ظاهری و طعم و مزه خاصی هستند؛ هر یک از دانه های قهوه در سرزمین خاص با آب و هوای متفاوت عمل آوری می شوند.
دانه قهوه عربیکا حدود 60 تا 70 درصد از سهم تولید جهانی را به خود اختصاص داده است. این دانه قهوه اغلب در ارتفاعات بلند و مناطق مرطوب جهان مثل برزیل، کلمبیا، اتیوپی، و کشورهای آفریقایی عمل آوری می شود.
بهترین عملکرد و شرایط رشد دانه قهوه عربیکا در ارتفاعات بالا (بین ۶۰۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا) و در شرایط آب و هوایی ملایم است. از مهم ترین روش های پرورش دانه قهوه عربیکا می توان به شرایط کشاورزی، آبیاری دقیق و حفظ اکوسیستم محلی اشاره کرد. این قهوه را با طعم ملایم تا تند، اسیدیته متوسط و عطر دلپذیر می شناسند.
دانه قهوه ربوستا دارای کافئین و ترکیبات تلخ بیشتری نسبت به سایر انواع دان قهوه بوده و با طعم قوی و تند، و اسیدیته کم معروف است. این دانه قهوه در مناطق با ارتفاعات کمتر و شرایط آب و هوایی گرم مل برزیل، ویتنام، اندونزی، و آفریقای مرکزی تولید می شود. همچنین در ارتفاعات پایینتر (حدود ۲۰۰ تا ۸۰۰ متر از سطح دریا) بهترین شرایط رشد را دارد و در شرایط آب و هوایی گرمتر و مرطوب تر بهترین عملکرد ارائه می دهد. مقاومت به شرایط محیطی سخت تر، نیاز به دیدگاه برنامهریزی کشاورزی و دقت در اجرای تکنیک های کاشت بهترین روش پرورش دانه قهوه ربوستا است.
نژاد قهوه لیبریکا دارای طعم تند و متمایل به تلخی دارد؛ همچنین در بین انواع دان قهوه کمترین میزان تولید را به خود اختصاص داده است. این قهوه در مناطق انگشت شماری مثل سیرالئون و لیبریا عمل آوری می شود. بهترین شرایط رشد قهوه لیبریکا معمولاً در مناطق گرم و مرطوب با دمای بالا و ارتفاعات پایین است.
نژاد دان قهوه استندرب ترکیبی از انواع مختلف قهوه است که طعم متوسط و ترکیبی از ویژگی های نژادهای مختلف دارد. از این قهوه در تولید قهوه های مخلوط استفاده می شود.
طعم و عطر دان قهوه لاتین بسیار متنوع با تاثیرات زیاد از ملایم تا تند است؛ همچنین این قهوه با عطرهای خاص و اسیدیته متوسط شناخته می شود. دانه قهوه لاتین بیشتر در آمریکای لاتین و مناطق استوایی به عمل می آید و از روش های پرورش آن می توان به: انتخاب نژادها و تنوع زیستی، فرآیندهای پرورش حساس و دقیق اشاره کرد.
منطقه تولید انواع دان قهوه اتیوپیایی، بخش های مختلف اتیوپی است؛ این دانه قهوه طعم بسیار متنوع با تأثیرات گلها، میوهها، و اسیدیته بالا دارد. همچنین از طریق روش های پرورش شامل استفاده از ارقام محلی، فرآیندهای خشکاندن مختلف و حفظ روش های سنتی عمل آوری می شود.
دانه قهوه جاوا در اندونزی و به خصوص در منطقه جاوا کشت می گردد. این قهوه با طعم متنوع از ملایم تا تند، با الهام از نتهای چوبی و شیرین شناخته می شود. کاشت در اراضی مختلف با تنوع شرایط، روش های پرورش متنوع از جمله مراقبت های خاص از جمله مهم ترین روش های پرورش دانه قهوه جاوا است.
منطقه تولید قهوه کلمبیایی، مناطقی از کشور کلمبیا است. این نوع دان قهوه با طعم ملایم تا متوسط، عطرهای میوه های تازه و اسیدیته متعادل شناخته می شود. کشاورزان کلمبیایی با توجه به اقلیم متغیر، از روش های مختلف کاشت و مراقبت برای پرورش قهوه کلمبیایی استفاده میکنند.
کشور برزیل، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان جهان در تولید قهوه برزیلی محسوب می شود. طعم متنوع از شیرین تا تلخ، با عطرهای آجیلی و شکوفه های گل از خصوصیات انواع دان قهوه برزیلی است. کاشت در اراضی وسیع، استفاده از تکنولوژی های پیشرفته در مراحل مختلف تولید از روش های پرورش این قهوه به شمار می رود.
انواع دان قهوه ممکن است از لحاظ گوناگون مثل اندازه، شکل و رنگ با هم تفاوت داشته باشند. در این بخش از مقاله به بررسی تفاوت انواع دان قهوه از لحاظ شکل ظاهری دانه های قهوه می پردازیم.
دانه این نوع قهوه به صورت یک تک دانه به شکل گردو یا دایره ای است و معمولا ظاهر کمی متفاوتی دارند و به عنوان یک نوع خاص از دانه قهوه شناخته می شود.
شکل ظاهری انواع دان قهوه می تواند به صورت شکل های نامنظمی مثل بیضی، تخم مرغی یا حتی مستطیلی وجود داشته باشد. همچنین این دانه ها در رنگ ها و اندازه های مختلف نیز ظاهر می شوند.
دانه قهوه سه گوش به شکل مثلثی دیده می شوند و به صورت عمودی برش می خورند. علت شکل ظاهری خاص این دانه قهوه ممکن است به دلیل عبور دانه ها از فرآیند خشکاندن و پردازش مخصوصی باشد.
انواع دان قهوه تخت در مناطق خاصی از جهان مثل کشور برزیل عمل آوری می شود و به شکل مسطح و تخت هستند.
ممکن شکل بعضی دانه های قهوه به صورت نامتقارن باشند؛ به عبارتی یک طرف دانه نسبت به طرف دیگر کمی بزرگتر باشد و شکل نامتقارنی را به وجود آورد. این تفاوت ها در دانه قهوه ممکن روی طعم و مزه نهایی قهوه بگذارند و برای تهیه قهوه ای خاص و متفاوت انتخاب مطلوبی باشند.
در ادامه معرفی انواع دان قهوه به بررسی میزان کافئین انواع دان قهوه می پردازیم.
در میزان کافئین قهوه عوامل مختلف تاثیر گذار هستند که در ادامه با این فاکتورها آشنا می شویم.
انواع دانه قهوه مثل عربیکا و ربوستا از نظر میزان کافئین با هم متفاوت هستند. به طور کلی میزان کافئین موجود در قهوه ربوستا حدودا به میزان دو برابر از عربیکا بیشتر است. برای درک بهتر تفاوت میزان کافئین انواع دان قهوه عربیکا و ربوستا مقدار کافئین در هر 100 گرم قهوه را با هم مقایسه می کنیم.
برای مثال هر 100 گرم قهوه ربوستا حاوی 2.26 گرم کافئین است؛ درحالی که دانه های قهوه عربیکا 1.61 گرم کافئین دارند. میزان کافئین در سایر انواع دانه های قهوه نیز از این میزان کمتر است. برای مثال در هر 100 گرم دانه قهوه لیبریکا 1.23 گرم وجود دارد؛ اما هر 100 گرم اکسلسا حاوی حدود 1 گرم کافئین است.
عامل دیگر در میزان کافئین انواع دان قهوه درجه رست آن ها است. البته این موضوع که بگوییم مقدار کافئین موجود در رست روشن نسبت به کافئین در دارک رست کمتر است، بحث پیچیده ای بوده و به صورت مطلق درست نیست.
میزان کافئین موجود در قهوه با توجه به روش دم آوری آن متفاوت است؛ زیرا در هر یک از روش ها سایز سابه، میزان نسبت آب به قهوه، دما و زمان تحت شرایط خاصی بوده و با یکدیگر تفاوت دارد. به عنوان مثال ممکن است یک شات اسپرسو (با وجود وزن کمتر آن) کافئین بیشتری نسبت به یک فنجان قهوه دمی داشته باشد؛ چون این دو قهوه با روش های متفاوت و در شرایط متفاوتی دمآوری می شوند.
میزان کافئین انواع دان قهوه می تواند بر اساس ارتفاع محل رشد آن نسبت به سطح دریا متفاوت باشد. به طوری که معمولا دانه قهوه عربیکا که منطقه کشت آن از سطح دریا ارتفاع بیشتری دارد میزان کافئین کمتری دارد. در حالی که محل رشد قهوه ربوستا ارتفاع پایین تری از سطح دریا داشته و مقدار کافئین در این دان قهوه بیشتر است.
منبع: واکا