در یکی از سردترین و دورافتادهترین مناطق هند، گروهی از زنان، وظیفه غیرمعمولی را بر عهده گرفتهاند: حفاظت از یکی از گریزانترین شکارچیان آسیا یعنی «پلنگ برفی».
به گزارش ایسنا، پلنگهای برفی تنها در ۱۲ کشور در آسیای مرکزی و جنوبی یافت میشوند. هند، میزبان یکی از بزرگترین جمعیتهای این گونه در جهان است و یک بررسی سراسری در سال ۲۰۲۳ میلادی که نخستین سرشماری جامع انجامشده در این کشور بود، شمار این حیوانات را بیش از ۷۰۰ قلاده برآورد کرده است.
یکی از زیستگاههای این حیوانات، اطراف روستای «کیبِر» در دره «اسپیتیِ» ایالت «هیماچال پرادش» است؛ بیابانی سرد، خشک و مرتفع در امتداد رشتهکوه هیمالیا. در این منطقه، پلنگهای برفی اغلب «ارواح کوهستان» نامیده میشوند زیرا بیصدا بر دامنههای سنگی حرکت میکنند و بهندرت خود را آشکار میسازند.
برای نسلها، این حیوانات عمدتاً بهعنوان تهدیدی برای دامها تلقی میشدند. اما نگرشها در کیبر و روستاهای اطرافِ آن در حال تغییر است چراکه ساکنان، بیش از پیش به نقش پلنگ برفی به عنوان یک شکارچی مهم در رأس زنجیره غذایی و اهمیت آن در حفظ اکوسیستمِ آسیبپذیرِ کوهستانیِ منطقه پی میبرند.
از نشانههای این تغییر نگرش این است که حدود ۱۲ زن محلی اکنون دوش به دوش کارکنان اداره جنگلهای ایالت هیماچال پرادش و فعالان حفاظت از محیط زیست برای ردیابی و حفظ این گونه، فعالیت و نقشی فزایندهای در بهبود تلاشهای حفاظتی ایفا میکنند.
در این منطقه، پلنگ برفی با نام «شِن» شناخته میشود و این زنان نیز گروه خود را «شِنمو» نامیدهاند.
آنان آموزش دیدهاند تا دوربینهای تلهای را نصب و پایش کنند و با دستگاههایی مجهز به شناسههای اختصاصی و کارتهای حافظه کار میکنند که هنگام عبور پلنگهای برفی بهطور خودکار از آنها عکاسی میکند.
لوبزانگ یانگچن، یکی از زنان هماهنگکننده محلی که با یک گروه کوچک و مورد حمایت سازمان غیردولتی «بنیاد حفاظت از طبیعت» (NCF) و با همکاری اداره جنگلها فعالیت میکند، میگوید: قبلاً مردها میرفتند و دوربینها را نصب میکردند و ما همیشه با خودمان فکر میکردیم که چرا ما نتوانیم این کار را انجام دهیم.
یانگچن از جمله زنانی بود که در گردآوری دادهها برای بررسی پلنگ برفیِ ایالت هیماچال پرادش در سال ۲۰۲۴ مشارکت داشت؛ بررسیای که نشان داد این ایالت، میزبان ۸۳ قلاده پلنگ برفی است که نسبت به ۵۱ قلاده در سال ۲۰۲۱ افزایش قابل ملاحظه داشته است.
عکس: Spiti Wildlife Division
در این بررسی با استفاده از دوربینهای تلهای که در مساحتی نزدیک به ۲۶ هزار کیلومتر مربع پراکنده شده بودند، پلنگهای برفی و ۴۳ گونه دیگر مستندسازی شدند. هر پلنگ بر اساس الگوهای منحصربهفرد نقوشِ روی پوست خود شناسایی شد؛ روشی استاندارد برای شناسایی گربهسانان بزرگ خالدار. یافتههای این بررسی اکنون در تدوین برنامههای گستردهتر حفاظتی و مدیریت زیستگاهها مورد استفاده قرار میگیرند.
گلدی چابرا، معاون محافظ جنگلها در بخش حیاتوحش «اسپیتی» (Spiti Wildlife Division) میگوید: مشارکت زنان گروه شنمو برای شناسایی هر یک از حیوانات بسیار حیاتی بود.
او میگوید جمعآوری دادهها کاری دشوار است. بخش اعظم این فعالیتها در فصل زمستان انجام میشود، زمانی که بارش سنگین برف، پلنگهای برفی و طعمههای آنها را به ارتفاعات پایینتر میکشاند و مسیرهای حرکت آنها را قابل ردیابیتر میکند.
در روزهایی که قرار است تیم بررسی به مناطق مورد نظر فرستاده شود و کار خود را آغاز کند، زنانِ گروه صبح زود بیدار میشوند، کارهای خانه را انجام میدهند و سپس در کمپی در کوهپایه گردهم میآیند و تا جایی که مسیر اجازه میدهد با خودرو در جاده کوهستانی پیش میروند. سپس چندین کیلومتر پیادهروی میکنند تا به محل نصب دوربینها برسند، اغلب در ارتفاعی بیش از ۴۳۰۰ متر، جایی که هوای رقیق حتی انجام سادهترین حرکات را خستهکننده میکند.
خبرنگار بیبیسی، این گروه را در یکی از این پیمایشها در ماه دسامبر گذشته همراهی کرد. پس از ساعتها پیادهروی در سرمای گزنده، زنان ناگهان در مسیر باریکی توقف کردند.
یانگچن به ردپاهایی بر روی خاک اشاره میکند و میگوید: این نشان میدهد که پلنگ برفی بهتازگی اینجا بوده است. این ردپاها تازه هستند.
عکس: Devesh Chopra/BBC
این تیم علاوه بر ردپاها، به دنبال نشانههای دیگری از جمله خراشها و نقاط علامتگذاری بویایی نیز میگردد و سپس با دقت یک دوربین را در امتداد مسیر روی صخرهای نصب میکند.
سپس یکی از زنان یک «آزمون عبور» انجام میدهد و با حرکت در امتداد مسیر بهصورت خمیده بررسی میکند که آیا ارتفاع و زاویه دوربین قادر به ثبت تصویری واضح هست یا نه.
سپس گروه به موقعیتهای قدیمیتر میرود و کارتهای حافظه را از آن مکانها جمعآوری کرده و باتریهایی را که چند هفته پیش نصب شده بود، تعویض میکند.
تا اواسط بعدازظهر، آنها به اردوگاه بازمیگردند تا تصاویر را با استفاده از نرمافزارهای تخصصی ثبت و تحلیل کنند؛ ابزارهایی که بسیاری از اعضای گروه پیشتر هرگز با آنها کار نکرده بودند.
چهرینگ لانزوم میگوید: من فقط تا کلاس پنجم درس خواندهام. در ابتدا از کار با رایانه میترسیدم اما بهتدریج استفاده از صفحهکلید و ماوس را یاد گرفتیم.
این زنان در سال ۲۰۲۳ به برنامه نصب دوربینهای تلهای پیوستند. در آغاز، حفاظت از محیط زیست انگیزه اصلی آنها نبود اما زمستانهای دره اسپیتی، طولانی و کمجنبوجوش است و کار کشاورزیِ چندانی هم در این فصل برای آنها وجود ندارد.
لوبزانگ میگوید: در ابتدا این کار مربوط به پلنگهای برفی برای ما جذابیتی نداشت اما از روی کنجکاوی و به این دلیل که میتوانستیم درآمد اندکی کسب کنیم، به آن پیوستیم.
به گزارش بیبیسی، این زنان روزانه بین ۵۰۰ تا ۷۰۰ روپیه (حدود ۵.۴۶ دلار یا ۴ پوند) درآمد دارند. اما فراتر از جنبه مالی، این فعالیت به تغییر نگاه جامعه نسبت به این گونه جانوریِ ارزشمند کمک کرده است.
عکس: Spiti Wildlife Division
دولما زانگمو یکی از ساکنان محلی میگوید: قبلاً فکر میکردیم پلنگ برفی دشمن ماست اما حالا معتقدیم حفاظت از آن اهمیت دارد.
در کنار فعالیتهای میدانی، این زنان به روستاییان هم کمک میکنند تا از طرحهای بیمه دولتی برای دامهای خود بهرهمند شوند و همچنین استفاده از آغلهای مقاوم (محوطههای سنگی یا توری که شبها از دامها محافظت میکنند) در برابر حمله شکارچیان را ترویج میکنند.
تلاشهای گروه زنان شنمو در حالی انجام میشود که توجه به این منطقه رو به افزایش است. دره اسپیتی به تازگی در فهرست «محدوده زیستکره بیابان سرد» قرار گرفته است؛ شبکهای شناختهشده توسط یونسکو که هدف آن حفاظت از اکوسیستمهای آسیبپذیر و حساس در کنار حمایت از معیشت محلی است.
با تغییر شکل چشمانداز حساسِ فراهیمالیایی بهخاطر تغییرات اقلیمی، فعالان محیط زیست میگویند که مشارکت جامعه محلی برای حفاظت از گونههایی مانند پلنگ برفی حیاتی خواهد بود.
دیپشیکا شارما، مدیر برنامه نوآورانه «ارتفاعات بلند» در بنیاد NCF میگوید: زمانی که جوامع محلی درگیرِ این قبیل فعالیتها شوند، حفاظت از محیط زیست پایدارتر میشود.
او میافزاید: این زنان تنها کمککننده نیستند بلکه به فعالان حفاظت و پایش حیاتوحش تبدیل شدهاند.
زنان نیز میگویند که این فعالیت، آنها را به خانه، روستا و کوههایی که در آن بزرگ شدهاند، نزدیکتر کرده است.
لوبزانگ میگوید: ما اینجا به دنیا آمدیم و همین را میشناسیم. گاهی احساس ترس میکنیم زیرا این پلنگهای برفی در نهایت شکارچی هستند اما به هر حال اینجا محل زندگی ماست.