استرس را بیشتر با بیخوابی، سردرد یا خستگی ذهنی میشناسیم، اما به گفته پزشکان، فشارهای روانی طولانیمدت میتوانند عملکرد اندامهای حیاتی بدن، از جمله کلیهها را تحت تأثیر قرار داده و به خطر بیندازد.
به گزارش ایرنا، بر اساس مطالب منتشرشده در منابع پزشکی و آموزشی مرتبط با سلامت کلیه در سایتهای kidney و nohospitals، استرس مزمن فقط یک مسئله روانی نیست. استرس واکنشهای پیچیدهای در بدن ایجاد میکند که بهتدریج بر قلب، عروق و کلیهها اثر میگذارد. کلیهها برای انجام وظیفه خود به جریان خون پایدار، فشار خون متعادل و تعادل دقیق هورمونها نیاز دارند. هنگامی که بدن برای مدت طولانی در وضعیت تنش و هشدار باقی میماند، همین عوامل حیاتی دچار نوسان میشوند و این نوسانها میتوانند زمینهساز آسیبهای تدریجی باشند، آسیبهایی که گاهی تا مدتها علامت مشخصی ندارند.
استرس در اصل واکنش طبیعی بدن به خطر است. در چنین شرایطی هورمونهایی مانند آدرنالین و کورتیزول ترشح میشوند تا بدن را برای واکنش سریع آماده کنند. این واکنش در کوتاهمدت مفید است، اما وقتی استرس به یک وضعیت طولانی تبدیل میشود، همین سازوکار مفید میتواند به عامل آسیب تبدیل شود.
افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون و تغییر در نحوه توزیع جریان خون از جمله پیامدهای استرس مزمن است. این تغییرات اگر ادامه پیدا کنند، بر رگهای ظریف کلیه فشار وارد میکنند، رگهایی که وظیفه اصلی تصفیه خون را بر عهده دارند و به فشارهای مداوم حساس هستند.
پزشکان یکی از اصلیترین ارتباطهای میان استرس و بیماریهای کلیوی را افزایش فشار خون میدانند. فشار خون بالا بهتدریج به دیواره رگها آسیب میزند و این آسیب در رگهای بسیار ظریف کلیهها شدیدتر است.
وقتی این رگها دچار آسیب شوند، توانایی کلیه در فیلتر کردن خون کاهش پیدا میکند. در چنین شرایطی مواد زائدی که باید از بدن دفع شوند، ممکن است در خون باقی بمانند و به مرور مشکلات بیشتری ایجاد کنند. از سوی دیگر، اختلال در عملکرد کلیه میتواند باعث افزایش بیشتر فشار خون شده و یک چرخه معیوب شکل بگیرد. چنانچه این چرخه کنترل نشود، به بیماریهای جدیتر منجر خواهد شد.
استرس مزمن سطح هورمون کورتیزول را برای مدت طولانی بالا نگه میدارد. بالا بودن این هورمون میتواند تعادل نمک و مایعات بدن را برهم بزند و باعث احتباس مایعات شود. این وضعیت فشار بر سیستم گردش خون را بالا برده و موجب بالا رفتن میزان فشار بر کلیه ها می شود.
افزون بر این، تغییرات هورمونی ناشی از استرس میتواند بر متابولیسم بدن، سطح قند خون و حتی عملکرد سیستم ایمنی اثر بگذارد. مجموعه این تغییرات، شرایطی ایجاد میکند که کلیهها باید در محیطی پرتنش و ناپایدار فعالیت کنند.
یکی از اثراتی که کمتر به آن توجه میشود، افزایش التهاب در بدن است. تحقیقات نشان میدهد استرس طولانیمدت میتواند سطح التهاب عمومی بدن را بالا ببرد. این التهاب اگر ادامه پیدا کند، به مرور زمان بافتهای مختلف از جمله بافت کلیه را تحت تأثیر قرار میدهد.
در افرادی که از قبل مشکلات کلیوی دارند، این التهاب میتواند روند پیشرفت بیماری را سریعتر کند و باعث شود عملکرد کلیهها زودتر کاهش یابد.
پزشکان تأکید میکنند استرس فقط از مسیرهای فیزیولوژیک به کلیهها آسیب نمیزند، بلکه از طریق تغییر سبک زندگی نیز نقش مهمی در این روند دارد. افرادی که تحت فشار روانی قرار دارند، بیشتر دچار بیخوابی میشوند، کمتر تحرک دارند و گاهی به مصرف غذاهای پرنمک یا ناسالم روی میآورند. برخی نیز ممکن است مصرف سیگار را افزایش دهند یا مصرف آب کافی را فراموش کنند.
هر یک از این عوامل بهتنهایی میتواند سلامت کلیهها را تهدید کند و وقتی چند عامل در کنار هم قرار بگیرند، خطر بیشتر میشود.
متخصصان معتقدند؛ همه افراد باید استرس را جدی بگیرند، اما برخی گروهها نیاز به مراقبت بیشتری دارند.
افرادی که فشار خون بالا دارند، مبتلایان به دیابت، کسانی که سابقه بیماری کلیوی در خانواده دارند یا کسانی که به دلیل شرایط شغلی یا خانوادگی در معرض استرسهای مداوم هستند، در صورت کنترل نکردن فشارهای روانی ممکن است بیشتر در معرض آسیب قرار بگیرند.
برای این افراد، مدیریت استرس نهتنها یک توصیه عمومی برای آرامش روانی، بلکه بخشی از مراقبت از سلامت جسمی به شمار میرود.
کلیهها معمولاً تا زمانی که آسیب قابل توجهی نبینند، علامت واضحی ایجاد نمیکنند. با این حال، برخی نشانهها میتوانند زنگ خطر باشند؛ نشانههایی مانند خستگی مداوم، ورم دست و پا، تغییر در میزان یا رنگ ادرار، یا افزایش فشار خون از جمله این عوامل هستند.
پزشکان توصیه میکنند در صورت مشاهده چنین علائمی، بهویژه اگر فرد در معرض استرسهای شدید قرار دارد، بررسی پزشکی به تأخیر نیفتد.
کارشناسان سلامت معتقدند همانطور که تغذیه مناسب و نوشیدن آب کافی برای کلیهها ضروری است، مدیریت استرس نیز باید به عنوان بخشی از مراقبت روزمره در نظر گرفته شود.
فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کاهش مصرف نمک، گفتوگو با دوستان یا اعضای خانواده و اختصاص زمانی برای استراحت ذهنی از جمله راهکارهایی است که میتواند به کاهش فشار روانی کمک کند.
کلیهها اندامهایی هستند که بیوقفه کار میکنند و معمولاً تا زمانی که آسیب جدی نبینند، صدایی از خود بلند نمیکنند. شاید به همین دلیل است که پزشکان میگویند توجه به سلامت روان، تنها به معنای داشتن ذهنی آرام نیست بلکه راهی برای محافظت از اندامهای حیاتی بدن، از جمله کلیهها میباشد.