عصرایران؛ رضا غبیشاوی - شورای صلح غزه بیشتر شبیه باشگاه طرفداران و ذوب شدگان در ترامپ است تا یک نهاد بین المللی.
سران بسیاری از کشورهای عضو در شورای صلح از قبل رابطه خوب و نزدیکی با ترامپ دارند یا این شورا را فضای مناسبی برای نزدیک شدن به ترامپ می دانند. اکثر سران شرکت کننده در نشست، سابقه زیادی در تعریف اغراق آمیز و چاپلوسی ترامپ را دارند.
نخستین جلسه شورای صلح غزه روز پنجشنبه به ریاست دونالد ترامپ رئیس ایالات متحده آمریکا و با حضور حدود 26 نفر از سران و مقامات کشورهای مختلف در واشنگتن برگزار شد. فرآیند عضویت به این صورت است که ترامپ آنها را دعوت می کند و کشورها یا مقامات و افراد هم پاسخ مثبت یا منفی می دهند.
براساس توافق آتش بس میان حماس و اسرائیل که بعدا به تصویب شورای امنیت سازمان ملل متحد رسید این شورا قرار است اداره عالی منطقه غزه را برعهده بگیرد. زیرمجموعه آن، یعنی کمیته اجرایی نیز به ریاست یک چهره غیرحزبی فلسطینی، مدیریت اجرایی منطقه غزه را آغاز خواهد کرد.
به گفته ترامپ شورای صلح قصد دارد فراتر از غزه هم فعالیت و به دیگر نزاع ها و اختلافات در سطح جهان نیز رسیدگی کند.
اولین نشست "شورای صلح" با اتفاقات جالب توجهی همراه بود.
اولین حاشیه نشست در ابتدای آن رخ داد. سران و وزیران خارجه کشورهای دعوت شده برای دقایق زیادی روی سن، ایستاده منتظر ماندند تا ترامپ برسد.
این انتظار بسیار طولانی و کسل کننده شد تا جایی که سران و مقامات چند نفری وارد گفتگو شدند. تصویر مشابه در نشست شرم الشیخ مصر هم روی داد.
به هنگام عکس یادگاری هم برخلاف پروتکل های معمول، ویتکاف و کوشنر (نمایندگان ترامپ) در کنار مارک روبیو وزیر خارجه آمریکا در صف اول و در کنار سران کشورها ایستادند. این در حالی است که نخست وزیران برخی کشورها از جمله پاکستان (شهباز شریف) و آلبانی (ادی راما) در صف دوم ایستاده بودند.
تناسب قد و جایگاه مقامات هم برای عکس یادگاری رعایت نشد. با حضور ترامپ و مقامات ارشد دولت آمریکا در مرکز صف اول، آنها به طور کامل جلوی مقامات حاضر در صف دوم را گرفتند و دیگر چهره آنها دیده نمی شد حتی نخست وزیر قد بلند آلبانی.
چین و روسیه، دو ابرقدرت مقابل آمریکا، عضویت در شورای صلح را قبول نکردند. همچنین قدرت های غربی و هم پیمان آمریکا هم به شورای صلح نه گفتند. از جمله می توان به غیبت بریتانیا، آلمان و فرانسه اشاره کرد.
یعنی از میان 5 عضو دائم و دارای رای وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد، به جز آمریکا، 4 عضو دیگر (بریتانیا، فرانسه، چین و روسیه) حضور در شورای صلح را رد کردند.
همه کشورهای اروپای غربی و اکثر کشورهای اروپای شرقی از عضویت در شورای صلح به ریاست ترامپ خودداری کردند. تنها استثنا در اروپای غربی، ایتالیا بود. در اروپای شرقی، ترکیه، لهستان و مجارستان سه عضو اتحادیه اروپا و ناتو به عضویت در شورای صلح بله گفتند.
اوربان نخستوزیر جنجالی مجارستان و متحد و نزدیک ترامپ در این نشست شخصا شرکت کرد. وی به نماینده ترامپ در اتحادیه اروپا و ناتو معروف است. او کنار "خاویر میلئی" رئیس جمهوری جنجالی آرژانتین معروف به "ترامپ آرژانتین" نشسته بود. خاویر میلئی در جایی به شوخی یک دست را بر گردن رئیس جمهوری مجارستان انداخت و با دستی دیگر میکروفن را گرفت و ادای ترانه خواندن را به نمایش گذاشت.
سران ارمنستان ( نیکول پاشینیان) و جمهوری آذربایجان (الهام علی اف) دو کشور انتهای اروپای شرقی نیز در نشست شورای صلح شرکت داشتند. وقتی ترامپ نام آنها را برد از جای خود بلند شدند و با یکدیگر دست دادند.
یک سال قبل، این دو رهبر با سفر به کاخ سفید در حضور ترامپ توافق صلح و ایجاد مسیر ریلی - خودرویی به نام ترامپ را امضا کردند. این مسیر با عبور از جنوب ارمنستان، خاک جمهوری آذربایجان را به منطقه جدا افتاده این کشور یعنی نخجوان متصل می کند.
از کشورهای اروپایی رئیس جمهوری یک کشور دیگر هم حاضر بود. "ویوسا عثمانی" رئیس جمهوری کوزوو. این زن ریاست دولت و کشوری را برعهده دارد که هنوز عضو سازمان ملل متحد نیست.
با اینکه آمریکا و کشورهای غربی این کشور اسلامی - اروپایی را به رسمیت شناخته اند اما چین و روسیه و اکثر کشورهای آسیایی و اسلامی از پذیرش آن خودداری کرده اند. کوزوو در جنوب کشور صربستان است و صربستان آن را بخشی از خاک خود می داند گرچه هیچ کنترلی بر آن ندارد.
رئیس فیفا در نشست شورای صلح، کلاه قرمز رنگ طرفداران ترامپ را به سر کرد
6 کشور عربی جنوب خلیج فارس شامل عربستان سعودی، عمان، کویت، بحرین، قطر و امارات نیز در شورای صلح حضور دارند.
پادشاه بحرین (شیخ حمد بن عیسی آل خلیفه) در نشست شورای صلح شرکت داشت. ترامپ هنگام نام بردن از او وقتی داشت جای نشستن او را بیابد گفت وی بسیار ثروتمند است و می تواند هر جایی که بخواهد بایستد. او به جای نشستن در اطراف می تواند در صف اول بنشیند. ترامپ ادامه داد پادشاه بحرین آنقدر ثروتمند هست که بتواند با پرداخت 6 میلیارد دلار 25 درصد از ساختمان محل برگزاری نشست (ساختمان مرکز صلح) را بخرد.
از قطر هم شیخ "محمد بن عبدالرحمن آل ثانی" نخست وزیر و وزیر خارجه حاضر شده بود. عضو خانواده حاکم که همزمان دو سمت کلیدی را برعهده دارد. ترامپ هم به هنگام نام بردن از او، بسیار از وی تعریف کرد و گفت قطر به آمریکا بسیار کمک می کند. این مقام قطری، چهره کلیدی میانجیگری ها و انتقال پیام میان تهران و ترامپ است. وی در اوج تنش ایران و آمریکا در دی ماه، در سفر ناگهانی چند ساعته و بدون اعلام قبلی به تهران، با علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی و عباس عراقچی وزیر خارجه دیدار کرد. بعد از آن، لاریجانی نخستین خبر را درباره اجرای مذاکرات با آمریکا منتشر کرد. 4 کشور دیگر جنوب خلیج فارس در سطح وزیر خارجه در نشست حاضر بودند. بدر آلبوسعیدی وزیر خارجه عمان بعد از حضور در شهر ژنو برای میانجیگری در مذاکرات سه شنبه ایران و امریکا، راهی واشنگتن شد.
4 کشور اسلامی مهم یعنی عربستان سعودی، ترکیه، مصر و اندونزی در شورای صلح هستند.
در اتفاقی عجیب، "جیانی اینفانتینو" رئیس فیفا (فدراسیون جهانی فوتبال) نیز در شورای صلح حضور داشت. او در نشست شرم الشیخ با موضوع غزه هم حاضر شده بود. چهره نزدیک به ترامپ. اقدام او در ایجاد جایزه صلح فیفا و اهدای آن به ترامپ در مراسم قرعه کشی جام جهانی 2026، جنجالی شد. ترامپ در سخنرانی اش در شورای صلح به این جایزه هم اشاره کرد و گفت جایزه نوبل صلح را به او ندادند او فیفایی ها جایزه صلح را به وی اهدا کردند. ترامپ در انتهای برنامه هم با چکش طلایی رنگ، پایان نشست را اعلام کرد و چکش را با وجود تذکر همراهان، با خود برد. ترامپ علاقمند به همه اشیای طلایی است. او بعد از بازگشت به کاخ سفید دستور داد تزیینات و دیوارکوب هایی از جنس طلا در بخش های مختلف اتاق بیضی شکل کاخ سفید قرار بگیرد.
رئیس جمهوری اندونزی (پرابووو سوبیانتو) در این نشست وعده اعزام 8 هزار نظامی به غزه داد. کشورهای عربی حوزه خلیج فارس وعده دادند 7 میلیارد دلار برای بازسازی غزه اختصاص می دهند. ترامپ خود نیز اعلام کرد برای صندوق بازسازی غزه 10 میلیارد دلار اختصاص می دهد.
اکثر کشورهای عربی در این نشست شرکت دارند. از جمله مصر، اردن، مراکش.
وزیر خارجه اسرائیل هم حضور داشت اما خبری از عضویت نماینده دولت فلسطین (تشکیلات خودگردان) نیست.
ریاست این شورا قرار است به صورت مادام العمر برعهده شخص ترامپ رئیس ایالات متحده امریکا باشد حتی وقتی دوره حضور او در کاخ سفید به پایان می رسد. عضویت و لغو عضویت در شورای صلح هم با رئیس آن یعنی ترامپ است. همچنین در صورت اختلاف ، تنها مرجع حل مسائل، شخص رئیس است.
اکثر کشورهای عربی و اسلامی به شورای صلح پیوسته اند. این عضویت 3 دلیل اصلی دارد. مقابله با نتانیاهو و اسرائیل در غزه و فلسطین، نزدیک شدن به شخص ترامپ و ارتقای جایگاه و وزن سیاسی کشور خود و تقویت روابط با آمریکا.
آنها معتقدند تنها نیرویی که توانایی کنترل و تاثیرگذاری بر اسرائیل و نخست وزیر آن بنیامین نتانیاهو را دارد آمریکاست. همچنین ترامپ زمینه بسیاری برای تاثیرپذیری از کشورهای عربی و اسلامی دارد و همزمان بیش از سران سابق امریکا، توانایی تحمیل نظرات خود را بر نتانیاهو و کابینه اسرائیل به عنوان تندروترین کابینه تاریخ تل آویو دارد.
به اعتقاد آنها حتی اگر نتانیاهو و کابینه اسرائیل، مخالف باشند ترامپ می تواند و توانسته نظرات خود را بر آنها تحمیل کند. از جمله به توافق آتش بس غزه و شورای صلح غزه می توان اشاره کرد. با وجود مخالفت اسرائیل اما با فشار شخص ترامپ، نتانیاهو ناچار شد توافق آتش بس و عضویت کشورهایی مثل ترکیه و قطر و دیگر کشورهای اسلامی را در شورای صلح غزه قبول کند.
کشورهای عربی و اسلامی معتقدند با ابزار ترامپ می توانند خواسته های خود را بر نتانیاهو و اسرائیل تحمیل کنند و حتی ممکن است راه حل صلحی را برای پایان دادن نهایی مسئله اسرائیل فلسطین اعمال کنند.
همچنین از نظر کشورهای اسلامی و عربی حاضر در شورای صلح غزه، تقویت نقش ترامپ در موضوع فلسطین، به کاهش نقش آفرینی نتانیاهو و اسرائیل منجر می شود و البته در مقایسه، ترامپ به مراتب بهتر از نتانیاهو است.
کشورهایی که به این سازوکار پیوسته اند معتقدند تصمیمات این شورا دارای ضمانت اجرایی است و این ضمانت اجرایی نیز از قدرت شخص ترامپ و دولت امریکا بر می خیزد. امریکا به لحاظ نظامی و دیپلماتیک و اقتصادی در جایگاهی است که می تواند در بسیاری از مناقشات، ضامن باشد و مانع از به هم خوردن ثبات و موازنه شود و دخالت موثر داشته باشد.
همچنین ترامپ فردی دارای اختلالات روانی و خودبرتربینی است و به شدت غرور شخصی دارد. عضویت در شورای صلح یکی از بهترین راه ها برای نزدیک شدن به ترامپ به عنوان رئیس جمهور و همه کاره دولت امریکاست. هم از تصمیمات ترامپ علیه خود جلوگیری می کنند هم می توانند تصمیمات و عملکرد ترامپ را در مسیر منافع کشورهای خود همسو کنند.
سران کشورهای حاضر در شورای صلح معتقدند باید از عدم تعادل روانی و وضعیت خاص ترامپ به سود منافع کشورهای خود استفاده کنند. همچنین قدرت و نفوذ شورای صلح از سازمان ملل متحد نیز بیشتر است پس بهتر است از هم اکنون در این سازمان تازه تاسیس جایگاه و سهم مناسبی بگیرند و از ظرفیت آن به سود خود استفاده کنند یا مانع از استفاده از این سازمان علیه کشور خود شوند.
یکی از نگرانی ها درباره شورای صلح، رقابت یا جایگزینی سازمان ملل و به حاشیه راندن این سازمان است. این نگرانی صحیح است. بسیاری از کشورهای اروپایی که دعوت به عضویت در شورای صلح را رد کردند نیز چنین نگرانی هایی دارند. به اعتقاد این کشورها، منشور و سازوکار شورای صلح با چارچوب های فعالیت سازمان های بین المللی، منشور سازمان ملل متحد و اسناد و نهادهای معتبر حقوقی در تعارض است.
در صورت عضویت یکی از کشورهای اروپای غربی در شورای صلح، تنها با شکایت یک شهروند اروپایی به دادگاه عدالت اروپایی، ممکن است حکم به لغو عضویت دهد.
بسیاری از کشورها معتقدند حداقل در سه سال باقی مانده از ریاست ترامپ، شورای صلح می تواند تاثیرگذاری بسیاری در صحنه روابط بین الملل داشته باشد چرا که ترامپ کل وزن سیاسی اقتصادی و نظامی آمریکا را برای موفقیت این شورا، هزینه خواهد کرد.