در هفتادوسومین نشست مرکز تهرانپژوهی مؤسسه همشهری میزبان جمشید کیانفر، پژوهشگر و مصحح متون تاریخ قاجار و نصرالله حدادی، تهرانشناس بودیم تا از شخصی سخن بگوییم که وقتی ۲۸ مهر ۱۲۲۷ناصرالدینشاه بر تخت سلطنت نشست همان شب لقب اتابک اعظم را به او داد و میرزاتقیخان مرد اول پایتخت شد؛ مردی که جز به آبادانی کشور نمیاندیشید. در ادامه گزیدهای از این نشست را میخوانید.
به گزارش همشهری آنلاین، امیرکبیر در میان اندک چهرههای خوشنام و بزرگ عهد قاجار، سرآمد بود. آنقدر که نقل است زمانی که میرزا رضای کرمانی ناصرالدینشاه را در حرم شاه عبدالعظیم(ع) به قتل رساند تنها قلب مادی او از تپش ایستاد چرا که روح و روان شاه صاحبقران همان شبی که از سرخوشی مستی فارغ شد و نتیجه نابخردیاش را یعنی امضای نامه قتل امیرکبیر را دید در هم شکست و مرد.
جمشید کیانفر، پژوهشگر و مصحح متون تاریخ قاجار درباره امیرکبیر میگوید:«امیرکبیر در حدود ۳۸ماه صدارت کرد و به جرأت میتوان گفت به همین اندازه نیز دستاوردهای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و... برای کشور داشت. اما یکی از مهمترین کارهای او نادیده گرفته شده است.
یعنی تربیت شاهی که بهدلیل علایق فرهنگی خود و دانشی که از کتاب خواندن کسب کرده بود بعدها زمینهساز مشروطه شد. همین زمینه باعث شد ناصرالدینشاه به فرهنگ و توسعه در حد خود علاقه داشته و کتاب خوانده باشد. این شخصیت شاه از تربیت خاص و قاطعانه امیرکبیر بود؛ هرچند که دشمنان این موضوع را دستمایه توهین و افترا برای امیر کرده بودند.»
فرو نشاندن فتنه سالار در خراسان، تاسیس دارالفنون، انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه، تاسیس هیأت مترجمان، آبلهکوبی، توجه به صنعت و تاسیس دارالصنایع جدید و حمایت از صنایع و کشاورزی فقط بخش کوچکی از دستاوردهای امیرکبیر است.
کیانفر، سیاست امیرکبیر را در برابر دولتهای خارجی یک سیاست موازنه منفی بیان میکند و میگوید: «او دست اجنبی را از دخالت در امور داخلی کوتاه کرد. در این باره بسیار مدبر و هوشمندانه رفتار میکرد. سفرای روس و انگلیس در پایتخت کم به دیدنش نیامدند. برای نمونه سفیر روس که برای خردهفرمایشهایی به دیدن امیر رفته بود مطالبی بیان میکند که امیر باور دارد به نفع مملکت نیست. امیر مخالفتش را مستقیم بیان نمیکند و به طنز و کنایه میگوید: « ما خاله خانمجانی در اینجا داریم که کشک بادمجانهایش بینظیر است و شروع میکند به گفتن ای خالهخانمجان، ای کشک بادمجان. سفیر روس متوجه میشود که امیر او را پاسخی نخواهد داد.»
نصرالله حدادی، تهرانشناس از نظم معروف میرزاتقیخان میگوید: «امیرکبیر اگر کاری را شروع میکرد محال بود آن کار نیمه رها شود. حتی برای نخستین بار دستور میدهد کارگاه ساعتسازی راه بیندازند. اصلا در آن زمان پدیده ساعت و زمان بین مردم مهم نبود. در این حال دستور میدهد در میادین شهر ساعت نصب شود.»