عصر ایران- در سامانه های مدرن هشدار زودهنگام موشکی، رادارهای برد بلند نقش کلیدی در تشخیص و رهگیری تهدیدها در فواصل بسیار دور دارند. یکی از مهم ترین نمونه های این سامانه ها رادار AN/FPS-132 است؛ راداری بسیار قدرتمند که بخشی از شبکه هشدار موشکی ایالات متحده و متحدان آن به شمار می رود.
این سامانه که گاهی در رسانه ها با لقب «چشم صحرا» شناخته می شود، قادر است پرتاب موشک های بالستیک و اجسام فضایی را در فاصله هزاران کیلومتری شناسایی و مسیر آن ها را محاسبه کند. در ادامه نگاهی به ویژگی ها، ساختار فنی و نقش راهبردی این رادار در سامانه دفاعی آمریکا خواهیم داشت.
در دوران جنگ سرد، رقابت تسلیحاتی میان آمریکا و اتحاد شوروی موجب توسعه سریع سامانه های هشدار موشکی شد. ایالات متحده از دهه 1950 به دنبال ساخت رادارهایی بود که بتوانند کلاهک های موشک های بالستیک قاره پیما را پیش از رسیدن به هدف شناسایی کنند. در این مسیر چند نسل از رادارهای قدرتمند ساخته شد که بعدها به خانواده رادارهای SSPARS (Solid State Phased Array Radar System) معروف شدند.
مدل های اولیه مانند AN/FPS-115 در دهه 1980 وارد خدمت شدند و از آرایه فازی فعال برای اسکن سریع آسمان استفاده می کردند. با پیشرفت فناوری پردازش سیگنال و افزایش نیاز به دقت بیشتر، نسخه های جدیدتری از این سامانه توسعه یافت که یکی از مهم ترین آن ها رادار AN/FPS-132 است. این رادار در واقع تکامل یافته مدل های قبلی مانند AN/FPS-123 محسوب می شود و در شبکه هشدار موشکی آمریکای شمالی (NORAD) به کار گرفته شده است.
رادار AN/FPS-132 از نوع آرایه فازی فعال است؛ فناوری ای که امکان هدایت الکترونیکی پرتو رادار را بدون حرکت مکانیکی آنتن فراهم می کند. این ویژگی باعث می شود سامانه بتواند به طور همزمان چندین هدف را در بخش بزرگی از آسمان رصد کند.
ساختار فیزیکی این رادار معمولا به شکل یک سازه چهاروجهی بزرگ است که صفحات آنتن در هر سمت آن نصب شده اند. ارتفاع این سازه حدود 35 متر است و هر صفحه آرایه آنتن نزدیک به 28 متر طول دارد. هر یک از این صفحات می توانند بخشی از آسمان با زاویه دید تقریبی 120 درجه را پوشش دهند.
از نظر عملکرد فنی، این رادار در باند فرکانسی حدود 420 تا 450 مگاهرتز کار می کند و توان پالس هر آرایه آن تا حدود 900 کیلووات می رسد. برد کشف اهداف آن نیز در حدود 5000 کیلومتر گزارش شده است. چنین بردی به سامانه اجازه می دهد پرتاب موشک های بالستیک را در مراحل اولیه پرواز تشخیص دهد و اطلاعات لازم را برای سامانه های دفاع موشکی ارسال کند.
کارکرد اصلی رادار AN/FPS-132 تشخیص پرتاب موشک های بالستیک و تعیین مسیر آن ها است. هنگامی که موشکی پرتاب می شود، این رادار با رهگیری آن در فواصل بسیار دور، اطلاعات مربوط به سرعت، ارتفاع و مسیر احتمالی را محاسبه می کند. سپس داده ها به مراکز فرماندهی دفاع موشکی منتقل می شود تا تصمیم گیری برای رهگیری یا واکنش دفاعی انجام گیرد.
این سامانه ها بخش مهمی از شبکه هشدار زودهنگام ایالات متحده و کانادا هستند و اطلاعات آن ها برای سامانه های دفاع موشکی و رهگیرها حیاتی است. به همین دلیل رادارهای AN/FPS-132 در نقاط استراتژیک نیمکره شمالی نصب شده اند تا مسیرهای احتمالی پرتاب موشک از آسیا و اروپا را پوشش دهند.
چندین ایستگاه راداری AN/FPS-132 در نقاط مختلف جهان فعال هستند. برخی از مهم ترین پایگاه های این سامانه عبارت اند از:
پایگاه Thule در گرینلند
پایگاه Fylingdales در بریتانیا
پایگاه Beale در ایالت کالیفرنیا
پایگاه Clear در آلاسکا
پایگاه Cape Cod در ماساچوست
این رادارها عمدتا در نیمکره شمالی قرار دارند و جهت گیری آن ها بیشتر برای نظارت بر مناطق روسیه و چین طراحی شده است.
یکی از نمونه های جدیدتر این سامانه نیز در کشور قطر ساخته شد. در توضیح ویژگی های این رادار آمده است: رادار که در منطقه ای بیابانی نصب شده، به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود قادر است بخش بزرگی از خاورمیانه و آسیای مرکزی را زیر نظر بگیرد! موضوعی که باعث شده برخی تحلیلگران از آن با لقب «چشم صحرا» یاد کنند.
گفتنی است، ایسنا در خبری به نقل از روابطعمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد: رادارهای تاد امریکایی مستقر در کشورهای امارات و اردن و رادار فرا افق نگر FPS132 امریکایی (چشم صحرا) مستقر در قطر توسط یگانهای موشکی و پهپادی سپاه پاسداران منهدم شده است.
تصویری از سامانه چشم صحرا
در عصر موشک های بالستیک و سلاح های مافوق صوت، زمان واکنش برای سامانه های دفاعی بسیار محدود است. رادارهایی مانند AN/FPS-132 با فراهم کردن هشدار زودهنگام، چند دقیقه زمان اضافی برای تحلیل تهدید و فعال سازی سامانه های رهگیر ایجاد می کنند.
همچنین این رادارها علاوه بر ماموریت هشدار موشکی، در ردیابی اجسام فضایی و پایش فعالیت های فضایی نیز نقش دارند. توانایی رهگیری همزمان چندین هدف و پردازش حجم بزرگی از داده ها، آن ها را به یکی از مهم ترین عناصر زیرساخت دفاع فضایی و موشکی آمریکا تبدیل کرده است.