کارشناسان اجتماعی و متخصصان روانشناسی با بیان اینکه تصاویر جنگ و خشونت هر روز از طریق شبکههای اجتماعی و رسانهها به خانهها راه مییابند و کودکان را با پرسشهایی دشوار روبهرو میکند، تأکید دارند: پنهانسازی کامل کودکان از این اخبار نه ممکن است و نه راهکاری درست؛ بلکه باید با زبانی ساده، عاری از جزئیات تنشزا و متناسب با سن کودک، واقعیت را توضیح داد و همزمان امنیت روانی او را نیز حفظ کرد.
به گزارش ایرنا، در عصر ارتباطات و دسترسی نامحدود به فضای مجازی، کودکان بیش از گذشته در معرض اخبار ناگوار و تصاویر خشونتآمیز قرار دارند، بسیاری از والدین نمیدانند چگونه باید با فرزندان خود درباره موضوعی دشوار مانند جنگ صحبت کنند تا ضمن پاسخ به کنجکاوی طبیعی آنها، آرامش روانی شان را نیز حفظ نمایند.
در این خصوص گفت وگویی با دکتر نیره بخشی متخصص روانشناسی با محوریت پرسش های والدین در رابطه با نحوه مواجهه با کودکان در شرایط جنگ و بحران، انجام دادیم.
بسیاری از والدین براین باورند که کودکان را باید از اخبار جنگ و خشونت دور نگه داشت، نظر شما چیست؟
دکتر بخشی: اگرچه صحبت کردن با کودکان درباره جنگ و خشونت چالشبرانگیز است، اما یک ضرورت انکارناپذیر محسوب میشود، در دنیای امروز به دلیل دسترسی گسترده به ماهواره، اینترنت و شبکههای اجتماعی، دور نگهداشتن کامل کودکان از اخبار تقریباً غیرممکن است.
بهتر است دسترسی کودکان خردسال به اخبار محدود باشد، اما وقتی سن کودک به حدی رسید که میتواند مسائل پیرامون خود را درک کند، والدین موظف هستند این گفتوگو را آغاز کنند، این گفتوگو باید ساده، عاری از جزئیات تنشزا و کاملاً متناسب با سطح درک و فهم کودک باشد.
والدین هنگام صحبت با کودکان در این باره، چه فضایی باید ایجاد کنند؟
دکتر بخشی: مهمترین اصل، فراهم کردن یک فضای امن عاطفی است، کودکان باید احساس کنند که میتوانند هرگونه نگرانی، ترس و سئوالی را که در ذهن دارند، بدون واهمه از قضاوت شدن یا شرمندگی، با والدین خود در میان بگذارند.
ما به عنوان والدین باید به آنها اطمینان دهیم که داشتن احساساتی مثل ترس و ناراحتی در چنین شرایطی کاملاً طبیعی است، همچنین باید بر این نکته تأکید کنیم که بزرگترها در حال تلاش برای حل مشکلات هستند و کودکان مسئولیتی در قبال این وقایع ندارند و نباید باری بر دوش آنها سنگینی کند.
برای مدیریت استرس و ترس ناشی از شنیدن اخبار بد، چه تکنیکهایی را به خانوادهها پیشنهاد میکنید؟
دکتر بخشی: ما باید به کودکان مهارتهای مقابله با استرس را آموزش دهیم، تکنیکهای سادهای مثل تنفس عمیق یا پیدا کردن یک فضای امن در خانه مانند اتاق خواب یا کتابخانه که بتوانند به آن پناه ببرند و آرامش پیدا کنند، بسیار مؤثر است.
علاوه بر این، نشان دادن راههایی برای همدلی و کمک به دیگران حتی در مقیاس کوچک، مانند کمک به یک همکلاسی یا مشارکت در کارهای خیریه، به کودک حس کنترل و مشارکت مثبت میدهد و احساس درماندگی را در او کاهش میدهد.
در کنار همه اینها، والدین باید حتماً زمانی را برای تفریح، بازی و فعالیتهای مثبت با کودکان اختصاص دهند تا ذهن آنها از مشکلات دنیا فاصله گرفته و نشاط به زندگیشان بازگردد.
با توجه به بمباران اطلاعاتی و تصاویری که در فضای مجازی منتشر میشود، والدین چگونه باید مصرف رسانهای کودک را مدیریت کنند؟
دکتر بخشی: این یک پرسش کلیدی است، در عصر دیجیتال، والدین باید نقش فیلتر انسانی را برای کودکان ایفا کنند؛ به این معنا که نه تنها زمان استفاده از رسانه را محدود کنند، بلکه حتماً در کنار کودک به تماشای محتوا بنشینند یا از او بپرسند چه دیده است.
توضیح رویدادها با زبان ساده و اصلاح برداشتهای نادرست کودک بسیار حیاتی است، اگر کودک تصویر ناراحتکنندهای دیده است، نباید وانمود کنیم که اتفاقی نیفتاده؛ باید احساسات او را درک کنیم و تصاویر امیدوارکنندهتر یا کمکرسانی به آسیبدیدگان را در کنار آن اخبار به او نشان دهیم تا تعادل روانیاش حفظ شود.
نقش الگوبرداری از رفتار والدین در مواجهه با اخبار بد تا چه اندازه در شکلگیری شخصیت کودک مؤثر است؟
دکتر بخشی: تأثیر آن بنیادین است، کودکان بیش از آنکه به حرفهای ما گوش دهند، به رفتارهای ما نگاه میکنند. اگر والدین در مواجهه با اخبار مربوط به جنگ، دچار فروپاشی عصبی شوند یا مدام با لحنی سرشار از یأس و نفرت صحبت کنند، کودک میآموزد که در برابر مشکلات، تنها راه ممکن ترس و خشم است.
اما اگر والدین با حفظ آرامش، همدلی خود را با قربانیان ابراز کنند و در عین حال بر ارزشهایی مانند صلح، مهربانی و امید به آینده تأکید داشته باشند، کودک نیز این ویژگیهای تابآورانه و انساندوستانه را درونی خواهد کرد. ما میخواهیم نسلی تربیت کنیم که نه نسبت به رنج دیگران بیتفاوت باشد و نه آنقدر شکننده که زیر بار اخبار بد از پا درآید.
چگونه والدین میتوانند خودشان الگوی مناسبی برای فرزندان در این شرایط باشند؟
دکتر بخشی: والدین باید مراقب زبان، نگرش و واکنشهای خود باشند، کودکان مانند اسفنجی هستند که نگرش و احساسات والدین را جذب میکنند.
اگر والدین دچار اضطراب شدید یا ناامیدی باشند، این احساسات به کودک منتقل میشود، ما باید به کودکان یاد دهیم که انعطافپذیر باشند؛ نمیتوانیم همه وقایع اطراف را کنترل کنیم، اما میتوانیم نحوه واکنش سالم خود را نسبت به مشکلات مدیریت کنیم.
این بزرگترین درسی است که میتوانیم به نسل آینده بدهیم.