عصر ایران؛ مهرداد خدیر- دو خبر مهم شهریور سال گذشته یکی تلاشهای اروپا برای فعال سازی مکانیسم ماشه یا همان اسنپ بک بود به معنی بازگشت خودکار تحریمها در حالی که 10 سال بعد از برجام تحریمها باید پایان می یافت و دیگری لغو کنسرت خیابانی محمد رضا شجریان.
نوبت قبل وقتی دونالد ترامپ از برجام خارج شد اروپاییها همراهی نکردند اما این بار برای جلب رضایت او و احتمالا گوشمالی ایران به خاطر آنچه فروش پهپاد به روسیه در جنگ با اوکراین ادعا میکردند مکانیسم ماشه را فعال کردند تا بهانۀ مناسبی به رادیکال های مخالف برجام بدهند و آنان نیز شروع کردند به سرزنش محمد جواد ظریف که چرا حواس خود را جمع نکرده تا این بند را نگنجانند. در حالی که قضیه روشن بود و آنچه ایران تعهد کرده بود این بود که به مفاد توافق پای بند میمانند و اگر نقض کردند آنان نیز متقابلا میتوانند تحریم ها را بازگردانند.
ظریف البته شست خود را بو نکرده بود که آن که از برجام خارج می شود طرف آمریکایی است و ایران هم در دوران روحانی یک سال خویشتن داری کرد ولی بعد از آن وقتی طرف غربی به تعهدات خود عمل نکرد غنی سازی را افزایش داد چون نمی شد هم چوب را بخوریم هم پیاز را. هم غنی سازی نکنیم هم تحریم ها را برندارند و همین را بهانه کردند و به فعال سازی مکانیسم ماشه رأی دادند اگرچه به صورت خصوصی گفتند خشم اصلی شان به خاطر نزدیک شدن ایران به روسیه است.
در این فضا که زمان به سرعت و تندی علیه ایران سپری می شد بحث دیگری درگرفت و آن هم برگزاری کنسرت خیابانی همایون شجریان در میدان آزادی تهران بود. ابتکاری که معاون هنری وزارت فرهنگ درانداخت و شهرداری اصول گرا همکاری نکرد تا کنسرت برگزار نشود و نادره رضایی هم از وزارت فرهنگ کنار رود.
علیرضا زاکانی در حاشیه نشست ۱۲ شهریور هیات دولت به خبرنگاران گفت: بنا شد همه کمک کنیم در یک شرایط قابل اطمینان کنسرت آقای همایون شجریان برگزار شود، فکر می کنم که مکان آن نیز ورزشگاه آزادی باشد.
همایون شجریان اما با انتشار مطلبی در صفحه شخصی خود در فضای مجازی از لغو کنسرت میدان آزادی خبر داد و دلیل این لغو را ناتوانی در مدیریت جمعیت از سوی متولیان اعلام کرد.
داستان اما به شکل دیگری هم تفسیر شد. این که شهرداری خود را تنها متولی خدمات شهری نمی داند و در امر فرهنگی هم می خواست دخالت کند و جدای آن همان کاری را که در سال 1377 با احمد بورقانی در معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد دولت خاتمی انجام دادند 27 سال بعد با معاونت هنری وزارت ارشاد دولت پزشکیان تکرار کردند تا فراموش نکنین قدرت اصلی دست کیست و جدای آن تفاوت خیابان و میدان با ورزشگاه این است که اولی به عرصۀ عمومی تعلق دارد و دومی قابل کنترل است و می خواستند این پیام را بدهند که فضای عمومی را در کنترل دارند.
هشدار و نگرانی اصلی اما دربارۀ فعال سازی مکانیسم ماشه بود و عباس عراقچی وزیر امور خارجه اروپاییها را متهم کرد عملاً با حمایت یا تسامح نسبت به اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل، نقش خود بهعنوان شرکتکننده در JCPOA را کنار گذاشتهاند. وی هشدار داد هر تلاشی برای بازگرداندن قطعنامههای پایانیافته شورای امنیت «باطل و بیاعتبار» خواهد بود و اگرسه کشور اروپایی مکانیسم ماشه را فعال کند، «نقش خود در مسیر هستهای ایران را از دست خواهد داد و ما مطابق آن واکنش نشان خواهیم داد.»
هر چه به پایان شهریور و زمان سفر رییس جمهور پزشکیان به نیویورک برای شرکت در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل هم نزدیک می شدیم این احتمال یا آرزو قوت می گرفت که او مستقیما با ترامپ وارد گفت و گو شود چرا که روشن بود ایران دیگر با اروپایی ها کاری ندارد.
با این حال هنگامی که در هواپیما و بر فراز آسمان بود رهبری تکلیف را روشن کردند و مذاکره را منتفی دانستند چرا که تنها سه ماه قبل آمریکا حین مذاکره حمله کرده بود و 6 ماه بعد هم دیدیم که باز حین مذاکره حمله ور شدند.
این نگرانی هم وجود داشت که حتی اگر پزشکیان با ترامپ ملاقات کند او نه برای حل مشکل که به قصد تحقیر دست به رفتارهایی بزند و تازه چه تضمینی وجود داشت که پای بند بمانند؟
از این فعال رسانه ای پرسیدیم: با این اوصاف رسانههای داخلی در رابطه با این سفر در این ایام بر روی چه نکاتی همان موقع در گفت و گو با تارنمای شفقنا درباره نطق و سفر پزشکیان یادآور شدم: توجه افکار عمومی نه به نطق رییس جمهور که به اسنپ بک و تأثیر آن بر مکانیسم ماشه است.
همزمانی بازگشت رییس جمهور به کشور و فعال شدن احتمالی مکانیسم ماشه این توقع و انتظار را در ذهن مردم ایجاد کرده که رییس جمهور در این سفر اقدامی برای رفع آن انجام دهد و شرایط جامعه و وضعیت معیشتی مردم به نحوی است که نطقها همانند سابق اثر آن چنانی نمیگذارد. برای مردم توافق منجر به بهبود اقتصادی مهم است نه رتوریک.
حضور رییس جمهور از این جهت مهم بود که بعد از جنگ ۱۲ روزه و فشار تحریمها ایران بتواند مانور بدهد و در سازمان ملل حضور داشته باشد.
چهرۀ خبرساز دیگر در شهریور 1404 پژمان جمشیدی بازیگر و فوتبالیست سابق بود که وقتی تصاویر او از تبلیغات شهری و تلویزیونی حذف شد شاخک ها حساس شد که خبری در راه است و خبر بعد از شهریور منتشر شد و به خاطر یک شکایت او به صدر خبرها آمد.