بازار جهانی نفت که از اواخر فوریه در حال نوسان بوده، طی دو هفته اخیر نسبت به بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ واکنشی آرام داشت. این آرامش البته نه ناشی از رضایت سرمایهگذاران، بلکه به دلیل وجود مکانیزمهای ضربهگیر برای جذب شوکها بوده است. با این حال به نظر میرسد این ضربهگیرها نیز عملا کارکرد خود را از دست دادهاند.
به این ترتیب، با وجود مانورهای رسانهای آمریکا، آزادسازی ذخایر جهانی انرژی، رفع موقت تحریم نفت ایران و روسیه و اقداماتی از این دست، نفت در سطوح بالای 100 دلار تثبیت کرد و کف تازهای ساخت. بر این اساس، قیمت نفت برنت با ثبت 4.22 درصد رشد روی رقم 112 دلار و 56 سنت در هر بشکه بسته شد.
در آخرین معاملات هفتگی، قیمت نفت وست تگزاس اینترمیدیت (WTI) با ثبت 5.46 درصد افزایش به 99 دلار و 64 سنت در هر بشکه رسید و قیمت نفت موربان ابوظبی با رشد 4.78 درصدی، 117 دلاری شد.
قیمت نفت عمان اما در مسیری متفاوت، افت 13.8 درصدی را ثبت کرد و با رقم 112 دلار در هر بشکه به تعطیلات رفت. قیمت نفت اوپک هم کاهشی بود و با افت 19.47 درصدی به 116 دلار و 96 سنت در هر بشکه رسید. با این حال، هر دو سبد بالای 100 دلار تثبیت شدند.
به گزارش تجارت نیوز، در این بین، قیمت نفت ایران افزایشی بسته شد. قیمت نفت سبک ایران بین بازه 103 تا آستانه 106 دلار در هر بشکه نوسان کرد و قیمت نفت سنگین ایران نیز بین 101 تا آستانه 104 دلار قرار گرفت.
طی چهار هفته گذشته، بازار نفت توانسته اختلال در تنگه هرمز را بدون افزایش شدید قیمتها جذب کند. انعطافپذیری بازار با ترکیبی از مازاد قبل از جنگ، نفت خام روی آب و ذخایر سیاستی تقویت شده بود، که موقتا قیمتها را کنترل کرد. اکنون، آن مرحله به پایان رسیده است. ظرفیت مازاد تا حد زیادی در تنگه هرمز محبوس شده و موجودیها کاهش یافتهاند.
سیستم از حالت ضربهگیر به حالتی شکننده تبدیل شده است. پالایشگاههای اروپایی در آستانه احساس مستقیم این تغییر هستند، زیرا مجبور خواهند شد با خریداران آسیایی برای دسترسی به همان بشکههای نفت حوزه اقیانوس اطلس رقابت کنند. هرگونه اختلال جدید، صرف نظر از منبع آن، با بازاری روبهرو خواهد شد که توانایی جذب آن را ندارد.
بازار نفت خام تقریبا چهار هفته توانست انعطافپذیری خود را حفظ کند و جریان تجارت از تنگه هرمز که شامل ۱۷.۸ میلیون بشکه در روز (۱۴.۲ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی) بود را جذب کند. واکنش نسبتا آرام قیمتها به دلیل وجود سیستم ضربهگیر قوی بود، اما این سیستم دیگر وجود ندارد.
هر اختلال ثانویه اکنون میتواند تأثیر شدیدی بر بازار بگذارد. سقف و کف قیمتها افزایش یافته و فاصله بین شوک عرضه معمول و واکنش قیمتی نامتناسب از بین رفته است. بازار دیگر برای چند هفته محدود نیست، بلکه برای مدت طولانی شکننده باقی خواهد ماند.
قبل از این بحران، انتظار میرفت جهان در سال جاری مازاد نفت خام حدود ۳ میلیون بشکه در روز داشته باشد و ذخایر نفت خشکی و فراساحلی فراوان باشد. این ضربهگیرها به بازار اجازه میدادند تا شوکهای عرضه را جذب کند؛ اما اکنون بخش زیادی از آنها مصرف شده است. نزدیک به ۵۰۰ میلیون بشکه از مایعات در این اختلال از دست رفته و واکنش ترکیبی سیاست آزادسازی ذخایر استراتژیک توسط آژانس بینالمللی انرژی و معافیتهای تحریمی علیه نفت روسیه و ایران تنها بخشی از این کسری را پوشش داده است. نرخ آزادسازی این ذخایر بسیار کندتر از نرخ کاهش عرضه ۱۷.۸ میلیون بشکه در روز است.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی عمدتاً به کشورهای عضو آژانس توجه دارد و آسیای جنوبی، از جمله پاکستان و هند، که بیشترین آسیب را میبینند، به طور مستقیم بهرهای نمیبرند. چین با ذخایر استراتژیک قابل توجه، تا سال ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ ذخایر خود را حفظ کرده و هند پس از معافیت از تحریمهای آمریکا به نفت روسیه روی مخازن شناور متکی است، اما تنها ۸ میلیون بشکه از آن باقی مانده است. هنوز حدود ۳۴ میلیون بشکه نفت ایران و ۲۱ میلیون بشکه نفت ونزوئلا در مخازن شناور وجود دارد که انتظار میرود بخش عمده آن به چین منتقل شود.
طول زنجیره تأمین نقش مهمی در کاهش واکنش قیمتی داشته است. با وجود چهار هفته توقف عبور نفت از تنگه هرمز، ورود نفت جهانی تنها هفته گذشته کاهش معناداری نشان داد و حدود ۷ میلیون بشکه در روز کمتر از میانگین سه ساله بود. پیامدهای کمبود پایدار در زنجیره تأمین، مشابه تأثیر کووید-۱۹ بر تقاضا است اما این بار از سمت عرضه و با انعطافپذیری کمتر سیاستی عمل میکند.
با اتمام ضربهگیرها، وضعیت بازار انرژی هر روز اهمیت بیشتری دارد و بازارهای فیزیکی اکنون زودتر از قیمت نفت واکنش نشان میدهند. خریداران اروپایی به سرعت متوجه رقابت شدید با پالایشگاههای آسیایی شدهاند و فشار بر بازار بشکههای نفت حوزه اقیانوس اطلس افزایش یافته است.