عضو اندیشکده شریف با اشاره به اصول حقوق بینالملل بشردوستانه، حمله به مراکز علمی و دانشگاهی را مصداق جنایت جنگی دانست و تأکید کرد که اینگونه اقدامات بهدلیل هدف قرار دادن اماکن غیرنظامی، قابل پیگرد در مراجع بینالمللی است.
اردشیر مجتبایی در گفتوگو با ایسنا، با تأکید بر اینکه حمله به مراکز علمی نشاندهنده ناتوانی دشمن در مواجهه با پیشرفت علمی ایران است، اظهار کرد: دشمن با هدف توقف تولید علم، به زیرساختهای دانشگاهی حمله میکند، اما از این واقعیت غافل است که علم در ساختمانها خلاصه نمیشود و در ذهن و اراده نسل جوان جریان دارد.
وی گفت: وقتی یک قدرت نظامی به جای درگیری مستقیم، یک دانشگاه را بمباران میکند، این به معنای از دست دادن ابزارهای اصلی قدرت است. حمله به دانشگاه علم و صنعت یک اقدام نظامی معمولی نیست، بلکه یک اقدام اعترافی است؛ به این معنا که دشمن اذعان میکند قادر به توقف جریان تولید علم در ایران نیست و به همین دلیل به تخریب فیزیکی روی میآورد.
مجتبایی افزود: علم در یک ساختمان محدود نمیشود، بلکه در ذهنها، ارادهها و نسل دانشجویان متعهدی جریان دارد که توان بازسازی و ادامه مسیر را دارند.
عضو اندیشکده شریف در ادامه با اشاره به ابعاد حقوقی اینگونه اقدامات اظهار کرد: بر اساس اصول حقوق بینالملل بشردوستانه، بهویژه اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، مراکز علمی و دانشگاهی بهعنوان اماکن غیرنظامی محسوب میشوند و هرگونه حمله عمدی به آنها، نقض صریح قواعد بنیادین حقوق جنگ به شمار میرود.
وی افزود: حتی در شرایط مخاصمه مسلحانه، طرفهای درگیر موظفاند از حمله به زیرساختهای آموزشی که نقشی در عملیات نظامی ندارند خودداری کنند و نقض این اصل میتواند بهعنوان تخلف جدی و قابل پیگرد در مراجع بینالمللی تلقی شود.
وی ادامه داد: همچنین مطابق کنوانسیونهای بینالمللی از جمله مقررات مندرج در کنوانسیونهای ژنو و پروتکلهای الحاقی، حمله به اماکن آموزشی و علمی که ماهیت غیرنظامی دارند، میتواند مصداق جنایت جنگی محسوب شود، بهویژه در صورتی که این حملات بهصورت آگاهانه و بدون ضرورت نظامی انجام گیرد.
به گفته وی، چنین اقداماتی نهتنها مسئولیت بینالمللی دولتها را بهدنبال دارد، بلکه میتواند زمینهساز پیگرد کیفری عاملان در دادگاههای بینالمللی نیز باشد و از این منظر، جامعه جهانی موظف است نسبت به آن واکنش حقوقی و سیاسی نشان دهد.
وی با اشاره به تجربههای گذشته تصریح کرد: بهترین نمونه، صنعت هستهای است؛ زمانی که تصور میشد با قطع دسترسی ایران به سوخت، این مسیر متوقف خواهد شد، اما جوانان کشور با تکیه بر دانش بومی، چرخه سانتریفیوژ را به حرکت درآوردند.
مجتبایی ادامه داد: در حوزه نانوتکنولوژی نیز ایران به رتبههای برتر جهانی دست یافته، در حالی که با محدودیتهای جدی در تجهیزات پیشرفته مواجه بوده است. این همان پدیده بازدارندگی تحریم است؛ به این معنا که فشارها نهتنها مانع پیشرفت نشده، بلکه به تقویت توان داخلی انجامیده است.
عضو اندیشکده شریف خاطرنشان کرد: امروز نیز در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، زیستفناوری و پزشکی هستهای، ایران در حال طی همین مسیر است و شواهد آن در قالب مقالات علمی و ثبت اختراعات قابل مشاهده است.
وی با بیان اینکه تفاوت بنیادین میان الگوی علمی ایران و غرب در هدفگذاری آن است، اظهار کرد: در تمدن غربی، علم عمدتاً در خدمت سلطه، ثروتاندوزی و توسعه ابزارهای نظامی قرار میگیرد، اما در الگوی تمدنی ایران، علم در خدمت آزادی حقیقی انسان و تحقق عدالت تعریف میشود.
مجتبایی ادامه داد: این رویکرد نشان میدهد که میتوان به پیشرفت علمی دست یافت، بدون آنکه وابستگی یا سلطهپذیری ایجاد شود و این الگو برای بسیاری از ملتهای جهان الهامبخش است.
وی تأکید کرد: تجربه نشان داده است که دین بدون دانش به خرافهگرایی و دانش بدون دین به فجایعی همچون تولید سلاحهای کشتار جمعی منجر میشود؛ از اینرو، ترکیب این دو، مسیر صحیح پیشرفت را شکل میدهد.
عضو اندیشکده شریف افزود: در دانشگاههای کشور، دانشجویانی که در حوزههای پیشرفته علمی فعالیت دارند، همزمان دارای تعهد اجتماعی و ارزشی نیز هستند و این موضوع نشاندهنده تحقق الگوی وحدت دین و دانش است.
مجتبایی با اشاره به جایگاه دانشگاه علم و صنعت ایران بیان کرد: این دانشگاه از جمله مراکز پیشرو در حوزه کاربردی و توسعهای است که نقش مهمی در پیوند میان پژوهشهای بومی و صنایع مختلف از جمله خودرو، ریلی، انرژی و صنایع دفاعی ایفا کرده است.
عضو اندیشکده شریف افزود: دشمن با هدف اختلال در زنجیره تحقیق تا تولید، چنین مراکزی را هدف قرار میدهد، اما از این نکته غافل است که این دانشگاه طی سالهای گذشته هزاران نیروی متخصص تربیت کرده که در سراسر کشور مشغول فعالیت هستند.
وی تصریح کرد: تخریب یک ساختمان به معنای نابودی ظرفیت علمی یک ملت نیست و دانشگاه علم و صنعت نماد تابآوری علمی کشور به شمار میرود.
عضو اندیشکده شریف در پایان تأکید کرد که اینگونه حملات نهتنها موجب تضعیف جریان علمی کشور نمیشود، بلکه عزم دانشمندان و دانشجویان را برای ادامه مسیر و ورود به حوزههای نوین علمی تقویت میکند.