به گفته دو منبع ایرانی، مذاکرهکنندگان ایالات متحده و ایران از هدف دستیابی به یک توافق جامع صلح عقبنشینی کرده و در عوض به دنبال یک تفاهمنامه موقت هستند تا از بازگشت به درگیری جلوگیری کنند.
به گزاش عصر ایران به نقل از رویترز ، این تغییر رویکرد پس از مذاکرات بینتیجه آخر هفته گذشته در اسلامآباد رخ داده است؛ جایی که اختلافات عمیق بر سر برنامه هستهای ایران از جمله سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده و مدت زمانی که تهران باید فعالیتهای هستهای خود را متوقف کند، همچنان مانع پیشرفت بوده، با وجود آنکه مقامهای آمریکایی و میانجیهای پاکستانی از چشمانداز توافق ابراز خوشبینی کرده بودند.
یک مقام ارشد ایرانی گفت: دو طرف شروع به کاهش برخی اختلافات کردهاند، از جمله درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز؛ مسیری حیاتی که حدود ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن عبور میکند و طی هفتههای اخیر به روی بیشتر کشتیها بسته بوده است.
این مقام افزود: ایران که سالها با تحریمهای سنگین آمریکا روبهرو بوده، میخواهد در این تفاهمنامه، واشنگتن بخشی از داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند و در مقابل، ایران اجازه عبور کشتیهای بیشتری از این تنگه را بدهد.
یک منبع مطلع از مواضع تهران نیز گفت: ایران ممکن است اجازه دهد کشتیها از بخش عمانی تنگه هرمز بدون خطر حمله عبور کنند، مشروط بر اینکه یک توافق پایدار حاصل شود.
اما با گذشت بیش از نیمی از یک آتشبس دو هفتهای، اختلافات عمیق همچنان باقی است. این مقام ارشد گفت از جمله این اختلافات، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا (HEU) است که آمریکا خواستار انتقال آن به خارج از ایران است، و نیز مدت توقف فعالیتهای هستهای ایران، بهویژه غنیسازی اورانیوم.
ایران مدتهاست خواهان آن است که آمریکا حق این کشور برای غنیسازی اورانیوم را به رسمیت بشناسد؛ حقی که تهران میگوید فقط برای اهداف صلحآمیز است، اما کشورهای غربی و اسرائیل معتقدند هدف آن ساخت سلاح هستهای است.
یک دیپلمات غربی گفت: «مسئله هستهای همچنان مانع اصلی است.»
اگر تفاهمنامهای برای توقف درگیری حاصل شود، دو طرف احتمالاً ۶۰ روز فرصت خواهند داشت تا درباره یک توافق نهایی مذاکره کنند؛ توافقی که نیازمند مشارکت کارشناسان و آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواهد بود.
یک توافق بینالمللی قبلی برای محدود کردن برنامه هستهای ایران در ازای رفع تحریمها در سال ۲۰۱۵ امضا شد، اما تقریباً دو سال طول کشید تا مذاکره شود. دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.
منابع ایرانی گفتند آمریکا خواستار توقف ۲۰ ساله غنیسازی ایران است، در حالی که ایران میخواهد این مدت به ۳ تا ۵ سال محدود شود. همچنین تهران خواهان جدول زمانی مشخص برای لغو تحریمهای سازمان ملل، آمریکا و اتحادیه اروپا است.
ایران پیشتر با درخواست آمریکا برای انتقال کامل ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی خود به خارج مخالفت کرده بود؛ سطحی که بسیار بالاتر از نیازهای غیرنظامی است.
با این حال، منابع ایرانی میگویند نشانههایی از امکان مصالحه وجود دارد. یک منبع گفت ایران آماده نیست تمام ذخایر اورانیوم با غنای بالا را به خارج بفرستد، اما ممکن است بخشی از آن را به یک کشور ثالث منتقل کند.
او افزود: بخشی از این اورانیوم برای اهداف پزشکی و یک رآکتور تحقیقاتی در تهران که با اورانیوم حدود ۲۰ درصد کار میکند، مورد نیاز است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی برآورد کرده بود که ایران در زمان حملات اولیه اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در ژوئن ۲۰۲۵، حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی در اختیار داشته است، اما میزان باقیمانده آن دقیقاً مشخص نیست.
مدیرکل آژانس، رافائل گروسی، در ماه مارس گفت بخش عمده این ذخایر در مجموعهای تونلی در اصفهان نگهداری میشود و به باور این نهاد، کمی بیش از ۲۰۰ کیلوگرم از آن در آنجا قرار دارد. همچنین تصور میشود بخشی در تأسیسات نطنز باشد.
یک دیپلمات غربی دیگر گفت:«این ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا همچنان نگرانکننده است، زیرا به ایران امکان میدهد در مدت کوتاهی به مقدار کافی برای ساخت چند بمب هستهای دست یابد، چون مرحله نهایی غنیسازی نسبتاً سریع انجام میشود.»