با وقوع جنگ در خاورمیانه و کاهش عبور و مرور از تنگه هرمز، قیمت نفت افزایش چشمگیری پیدا کرد. بخش مهمی از این روند، حاصل کاهش عرضه نفت به دنبال بستهشدن راه صادرات نفت از خلیج فارس بود. اما یک چالش مهم دیگر در این میان وجود دارد که با هرگونه بیثباتی سریعا فعال میشود. این چالش همان بیمه نفتکشهاست.
به گزارش تجارت نیوز، افزایش نگرانیها درباره توقف کشتیها در تنگه هرمز و تشدید تنشهای نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل، باعث جهش کمسابقه حق بیمه ریسک در بازار بیمه دریایی شده است.
تا جایی که بلومبرگ در روزهای جنگ از 25 برابرشدن حق بیمه خبر داد. در مقاطعی، حق بیمه ریسک جنگی برای عبور یک کشتی از تنگه هرمز از ۴۸ هزار دلار به رقم یک میلیون و 200 هزار دلار رسید.
افزایش هزینه بیمه نفتکشها هم بهطور مستقیم و هم بهطور غیرمستقیم باعث رشد قیمت نفت میشود. به صورت مستقیم هزینه حمل افزایش مییابد و قیمت فروش نفت بالا میرود. به صورت غیرمستقیم محدود شدن تعداد نفتکشهای بیمه شده ظرفیت حمل را کاهش میدهد و فشار عرضه قیمت را بالا میبرد.
افزایش نرخ بیمه بهویژه بیمه جنگ میتواند به تنهایی هزینه حمل را به شکل چشمگیر بالا ببرد و فشار مستقیمی بر عرضه جهانی انرژی وارد کند. نفتکشها برای تردد در آبراههای بینالمللی نیازمند دو نوع بیمه اصلی هستند. بیمه بدنه و ماشینآلات که خسارتهای فنی یا حوادث دریایی را پوشش میدهد و بیمه جنگ که ریسکهایی مانند حمله موشکی، مین گذاری، حملات پهپادی یا توقیف کشتی را پوشش میکند. در شرایط عادی سهم بیمه جنگ ناچیز است اما با افزایش ریسک امنیتی نرخ آن ممکن است چندین برابر رشد کند.
در بحرانهای مشابه در سالهای گذشته، نرخ بیمه جنگ برای برخی مسیرها تا ۱۰ برابر جهش کرد. در یکی از نمونههای شناختهشده، هزینه بیمه جنگ در عبور از بابالمندب از ۰.۰۳ درصد ارزش کشتی به حدود یک درصد رسید. برای یک نفتکش ۱۰۰ میلیون دلاری، این تغییر به معنای افزایش هزینه از ۳۰ هزار دلار به یک میلیون دلار بود. در مورد تنگه هرمز، به عنوان یکی از حساسترین گلوگاههای انرژی جهان، چنین جهشهایی حتی بیشتر از این است. این اعداد نشان میدهد که چگونه تنها یک بند از پوشش بیمهای ممکن است هزینه حمل را بهطور چشمگیر افزایش دهد.
افزایش هزینه بیمه به سرعت در نرخ کرایه حمل منعکس میشود. شرکتهای کشتیرانی نرخ خود را بالا میبرند و پالایشگاهها ناچارند نفت را گرانتر خریداری کنند. درنتیجه افزایش قیمت انرژی برای مصرفکننده نهایی مشاهده میشود. در برخی دورهها سهم افزایش هزینه حمل در رشد قیمت نفت حتی از اثر کاهش عرضه مستقیم بیشتر بوده است. در مورد افزایش قیمت بنزین نیز عامل مهمی مانند افزایش نرخ بیمه، بسیار اثرگذار بوده است و جهش بیش از دو برابری قیمت بنزین در برخی از نقاط جهان را رقم زده است.
لازم به ذکر است که در زمان تشدید ریسک برخی شرکتهای بیمه از ارائه پوشش به کشتیهای عبوری از مناطق پرخطر انصراف میدهند. این تصمیم زمانی رخ میدهد که سطح خطر از سیاستهای تحمل ریسک آنها فراتر میرود. به این ترتیب تعداد شرکتهای مایل به صدور بیمهنامه کاهش یافته و بخشی از ناوگان عملا از چرخه حمل خارج میشود. این موضوع فشار بیشتر بر عرضه جهانی نفت وارد میکند. چراکه نفتکش بدون بیمه عملا نمیتواند در بسیاری از بندرهای جهان خدمات دریافت کند و مشتریان نیز حاضر به پذیرش محمولههای پرریسک نیستند.
افزایش نرخ بیمه و محدودیت ظرفیت کشتیرانی اثرات زنجیرهای بر اقتصاد جهانی دارد. کشورهای واردکننده مانند چین، ژاپن، کره جنوبی و کشورهای اروپایی بیشترین آسیب را تجربه میکنند زیرا وابستگی بالایی به نفت خلیج فارس دارند. هر افزایش هزینه حمل به طور مستقیم باعث رشد قیمت انرژی و اثرگذاری بر تولید و تورم میشود. حتی کشورهایی که ذخایر استراتژیک دارند تنها در کوتاه مدت میتوانند فشار را کاهش دهند و بحران طولانیمدت آنها را نیز آسیبپذیرتر میکند.
بیمه نفتکشها یکی از کلیدیترین عناصر مدیریت بحران انرژی است. در شرایط فعلی که عبور از تنگه هرمز با چالش روبهرو شده نقش بیمه بیش از هر زمان دیگری برجسته است و بررسی روند آن تصویری دقیقتر از آینده کوتاهمدت بازار انرژی ارائه میدهد.