عصر ایران - ترک شبکههای اجتماعی این روزها به یکی از بحثهای داغ میان جوانان تبدیل شده است؛ بسیاری آن را راهی برای آرامتر زندگی کردن میدانند و عدهای دیگر نگرانند که این کار آنها را از جمع دور کند. اما واقعیت پیچیدهتر از یک «بله» یا «خیر» ساده است. پژوهشها نشان میدهند نتیجه این تصمیم، بیش از هر چیز به شیوه استفاده شما از شبکههای اجتماعی و انتظارتان از زندگی آفلاین وابسته است.
در گذشته، ورود به اینترنت کاری زمانبر بود؛ اما حالا آنلاین بودن بخشی از زندگی روزمره ماست. برای نسلهای جوان، حضور دائمی در شبکههای اجتماعی امری طبیعی است. با این حال، موجی از تمایل به «دور شدن از فضای مجازی» شکل گرفته که ریشه در خستگی ذهنی، خستگی ناشی از الگوریتمها، وابستگی به خبرهای ناامیدکننده و نوستالژی دهه نودیها دارد.
ترک چندروزه شبکهها، کنار گذاشتن برخی اپها یا حذف کامل حساب کاربری، برای بسیاری به یک تصمیم جدی تبدیل شده است.
یک پژوهش بزرگ در سال ۲۰۲۰ روی ۳۵ هزار نفر نشان داد کنار گذاشتن فیسبوک یا اینستاگرام در مدت چند هفته، بهطور ملایم باعث بهبود حال روحی افراد شد. نکته مهم این بود که بهبود حال روحی در زنان جوان زیر ۲۵ سال چشمگیرتر بود.
در پژوهشی جدیدتر در سال ۲۰۲۴ که روی صدها دانشجوی آمریکایی انجام شد، ۷۴ درصد شرکتکنندگان در هفتهای که از شبکههای اجتماعی دور بودند، احساس بهتری داشتند.
اما نکته مهم اینجاست:
• افرادی که بهشدت وابسته به شبکهها بودند اما دوست داشتند ترک کنند، بیشتر از دیگران احساس ناراحتی کردند و ترک کردن برایشان سختتر بود.
• کسانی که از ابتدا استفاده کمتری داشتند و تمایلی هم به ترک نداشتند، بسیار راحتتر از شبکهها فاصله گرفتند.
به بیان ساده: هرچه وابستگی بیشتر باشد، ترک کردن سختتر است؛ اما همین گروه اگر موفق شوند فاصله بگیرند، بیشترین سود را میبرند.
پژوهشگران حوزه ارتباطات معتقدند احساس تنهایی بیشتر زمانی اتفاق میافتد که با ترک شبکهها، دسترسی شما به دوستان یا گروههایی که فقط در فضای مجازی حضور دارند قطع شود.
اگر بتوانید ارتباطتان را از طریق پیامرسان، تماس یا گروههای کوچک دوستانه حفظ کنید، ترک شبکهها لزوماً باعث تنهایی نمیشود. اما اگر جایگزینی برای ارتباط وجود نداشته باشد، احتمال احساس تنهایی بالا میرود.
همچنین با حذف شبکهها، یادآوریهای خودکار مثل تولد دوستان یا اخبار مهم آنها هم حذف میشود و شما باید خودتان فعالانه ارتباط برقرار کنید.
برای بسیاری از افراد، بهویژه کسانی که برای کار یا معاشرت به فضای آنلاین نیاز دارند، ترک شبکهها عملی نیست. در برخی کشورها نیز قوانین محدودکننده برای گروههای خاص اعمال شده که آنها را مجبور به ترک پلتفرمها میکند.
در این شرایط، کاربران معمولاً به سراغ پلتفرمهای جایگزین میروند یا روشهایی برای دور زدن محدودیتها پیدا میکنند. نکته مهم این است: هیچ پژوهش قطعی ثابت نکرده که شبکههای اجتماعی ذاتاً برای همه مضر هستند؛ فقط استفاده افراطی است که مشکلات ایجاد میکند.
اگر شبکههای اجتماعی برای شما استرسزا، وقتگیر یا آزاردهنده شدهاند، ارزش دارد به ترک یا کاهش استفاده فکر کنید.
• اگر روزانه چند ساعت بیهدف اسکرول میکنید و از این وضعیت راضی نیستید، کاهش یا ترک استفاده میتواند سلامت روانتان را بهتر کند.
• اما اگر استفادهتان محدود است و حضور در شبکهها باعث ارتباط و شادیتان میشود، ترک آن لزوماً مزیتی ندارد.
ترک شبکهها زمانی نتیجهبخش است که بدانید قرار است زمان آزاد شده را صرف چه کاری کنید. بدون هدف، احتمالاً دوباره به عادت قبلی برمیگردید.
شرکتهای مختلف تلاش میکنند با ابزارهای گوناگون افراد را به ترک یا کاهش استفاده از شبکهها ترغیب کنند، اما حقیقت این است که هیچ ابزار جادویی وجود ندارد.
بسیاری از اپها تلاش میکنند بین شما و گوشی «اصطکاک» ایجاد کنند؛ از قفل کردن برخی اپها گرفته تا جریمه مالی برای استفاده بیش از حد!
پژوهشگران معتقدند دلیل اصلی شکست افراد در ترک شبکهها این است که این برنامهها طوری طراحی شدهاند که ما را به استفاده بیشتر ترغیب کنند.
پاسخ نهایی این است:
بله، اگر خودتان بخواهید و بدانید قرار است چه چیزی را جایگزین کنید.
و نه، اگر فقط از روی فشار اجتماعی این کار را انجام دهید یا جایگزینی برای ارتباط نداشته باشید.
بهترین انتخاب، رفتاری است که به شما آرامش، ارتباط سالم و احساس رضایت بدهد؛ چه آنلاین باشید، چه آفلاین.
اگر گاهی دلتان میخواهد نیمهشب استوریهای دوستان دوران مدرسهتان را نگاه کنید، ایرادی ندارد—این بخشی از زندگی است.
منبع: popsci