عصر ایران - اگر تا به حال در جایی احساس کردهاید چیزی نامرئی شما را زیر نظر دارد یا در یک خانه، زیرزمین یا ساختمان قدیمی ناگهان حس عجیبی به شما دست داده، شما تنها نیستید. اما یک پژوهش تازه نشان میدهد که شاید دستکم بخشی از این تجربهها، به جای اینکه واقعاً ماورایی باشند، ریشهای کاملاً زمینی اما بسیار مرموز داشته باشند.
پژوهشگران در کانادا دریافتهاند افرادی که در معرض فروصوت قرار میگیرند، حتی اگر خودشان متوجه حضور این صدا نشوند، بیشتر کلافه، مضطرب و تحت فشار روانی میشوند. نتیجه این تحقیق نشان میدهد برخی صداهای پنهان و بسیار بم ممکن است همان عاملی باشند که در بعضی مکانها احساس ترس، حضور موجودی ناشناخته یا حالوهوای عجیب ایجاد میکنند.
فروصوت به صداهایی گفته میشود که فرکانس آنها ۲۰ هرتز یا کمتر است. این صداها معمولاً از محدوده شنوایی انسان خارج هستند و بیشتر مردم نمیتوانند آنها را به شکل عادی بشنوند. با این حال، اگر شدت آنها بالا باشد، ممکن است به صورت فشار، لرزش یا حس ناراحتی مبهم در بدن احساس شوند.
همین ویژگی باعث شده بعضی پژوهشگران در سالهای اخیر این فرضیه را بررسی کنند که آیا فروصوت میتواند توضیحی برای بخشی از تجربههای ترسناک در مکانهایی باشد که به عنوان خانههای تسخیرشده یا فضاهای وهمآلود شناخته میشوند یا نه.
در این پژوهش، دانشمندان گروهی از داوطلبان را در معرض صداهای بسیار بم و نامحسوس قرار دادند. نتایج نشان داد کسانی که این صداها را دریافت کرده بودند، نسبت به افرادی که در معرض آن نبودند:
بیشتر احساس کلافگی و بیحوصلگی داشتند
سطح کورتیزول بالاتری را تجربه کردند
موسیقی پخششده را غمگینتر توصیف کردند
تنش و ناراحتی بیشتری از خود نشان دادند
نکته مهم این بود که بیشتر شرکتکنندگان اصلاً متوجه نشده بودند در معرض فروصوت قرار گرفتهاند. یعنی اثر این صداها بدون آنکه فرد آگاهانه از حضورشان خبر داشته باشد، بر حالت روحی و شاخصهای استرس او دیده شده است.
پژوهشگران تأکید میکنند که فروصوت مستقیماً باعث نمیشود فرد باور کند روح دیده است. اما میتواند حس ناراحتی، فشار، اضطراب یا ترس نامشخصی ایجاد کند که بعضی افراد آن را به حضور ارواح یا پدیدههای ماورایی نسبت میدهند.
به بیان ساده، وقتی کسی در فضایی خاص ناگهان احساس بدی پیدا میکند و هیچ دلیل روشنی برای آن نمییابد، ذهن او ممکن است این تجربه را با یک توضیح غیرعادی یا ماورایی پر کند. بهویژه اگر از قبل تصور کند آن مکان ترسناک، مرموز یا تسخیرشده است.
خیلی از روایتهای مشهور درباره مشاهده روح و اتفاقات ماورایی، پایه محکمی ندارند. در بعضی موارد نیز تلقین ذهنی نقش مهمی بازی میکند. وقتی وارد خانهای قدیمی یا زیرزمینی تاریک میشویم و از قبل شنیدهایم آن مکان ترسناک است، ذهن ما آماده تفسیر هر صدای نامعمول یا هر حس عجیبی به عنوان نشانهای از حضور موجودی ناشناخته میشود.
اما دانشمندان میگویند این تمام ماجرا نیست. به نظر میرسد بعضی مکانها واقعاً شرایطی دارند که میتواند در بدن و ذهن ما حس ترس و ناآرامی ایجاد کند. یکی از این عوامل، همین فروصوت است.
تیم پژوهشی به سرپرستی رادنی اشمالتز، استاد روانشناسی دانشگاه مکایوان، این بار به جای بررسی مکانهای ترسناک واقعی، آزمایشی کنترلشده در محیط آزمایشگاه انجام داد.
در این مطالعه، ۳۶ نفر شرکت کردند. از همه داوطلبان خواسته شد در اتاقی بنشینند و به موسیقی گوش دهند. برای برخی موسیقی آرامشبخش و برای برخی دیگر موسیقی دلهرهآور پخش شد.
در همین زمان، نیمی از شرکتکنندگان علاوه بر موسیقی، در معرض فروصوت با فرکانس ۱۸ هرتز قرار گرفتند. این صدا توسط سابووفرهایی پخش میشد که حضورشان برای شرکتکنندگان آشکار نبود.
پژوهشگران قبل و بعد از آزمایش با استفاده از نمونه بزاق، سطح کورتیزول شرکتکنندگان را اندازهگیری کردند. کورتیزول یکی از شاخصهای مهم استرس در بدن به شمار میرود. همچنین از افراد درباره حال روحی و احساساتشان پرسش شد.
در پایان آزمایش نیز از آنها پرسیده شد که آیا فکر میکنند در اتاقشان فروصوت پخش شده بود یا نه.
نتایج نهایی نشان داد افرادی که در معرض فروصوت قرار گرفته بودند، بهطور میانگین:
تحریکپذیرتر بودند
بیعلاقگی بیشتری نشان میدادند
سطح کورتیزول بالاتری داشتند
موسیقی را غمگینتر ارزیابی میکردند
نکته مهمتر این بود که واکنش این افراد به این بستگی نداشت که فکر میکردند فروصوت پخش شده یا نه. در واقع پاسخ آنها درباره اینکه آیا این صدا را دریافت کردهاند، تفاوت زیادی با حدس زدن نداشت.
این یعنی اثر مشاهدهشده، نتیجه آگاهی مستقیم افراد از حضور صدا نبود، بلکه بدن و ذهن آنها بدون آگاهی روشن و مستقیم به این محرک واکنش نشان داده بود.
کورتیزول هورمونی است که بدن در شرایط استرس و فشار روانی ترشح میکند. افزایش این هورمون لزوماً به معنی خطر فوری نیست، اما نشان میدهد بدن در حال تجربه نوعی تنش یا واکنش به شرایط ناخوشایند است.
وقتی پژوهشگران میبینند در معرض فروصوت بودن با افزایش کورتیزول همراه است، این موضوع میتواند نشانهای باشد از اینکه این صداهای نامحسوس واقعاً بر سیستم عصبی و وضعیت روانی فرد اثر میگذارند.
خیر. پیش از این هم چند مطالعه از احتمال ارتباط فروصوت با تجربههای عجیب و ترسناک خبر داده بودند. برای مثال در سال ۲۰۰۲، یک آزمایش شناختهشده در لندن صدها نفر از حاضران در یک کنسرت را در برخی قطعات موسیقی در معرض فروصوت قرار داد.
پس از آن، شرکتکنندگان ۲۲ درصد بیشتر احتمال داشت تجربههایی غیرعادی مانند احساس فرو ریختن دل، نگرانی مبهم یا ناراحتی عجیب را گزارش کنند؛ آن هم در همان قطعاتی که فروصوت در آنها وجود داشت.
بنابراین مطالعه جدید، اگرچه بهتنهایی پاسخ نهایی نیست، اما در کنار تحقیقات قبلی، این فرضیه را تقویت میکند که فروصوت میتواند حس وهم، ناراحتی و ترس مبهم را در انسان افزایش دهد.
نکته مهم اینجاست که فروصوت فقط به خانههای قدیمی یا مکانهای اسرارآمیز محدود نیست. این نوع صدا در محیطهای روزمره هم میتواند وجود داشته باشد. از جمله منابع رایج آن میتوان به این موارد اشاره کرد:
سیستمهای تهویه
بخاریها و تجهیزات گرمایشی
ترافیک سنگین
لوازم بزرگ خانگی
ماشینآلات و تجهیزات صنعتی
این یعنی اگر فروصوت واقعاً روی خلقوخو و میزان استرس تأثیر بگذارد، موضوع فقط به داستانهای ترسناک مربوط نمیشود، بلکه میتواند در محیط زندگی، محل کار یا فضاهای صنعتی هم اهمیت داشته باشد.
اهمیت این تحقیق فقط در توضیح تجربههای ماورایی نیست. اگر قرار گرفتن در معرض فروصوت، حتی در سطحی نهچندان شدید، بتواند باعث افت خلقوخو، افزایش تحریکپذیری و بالا رفتن استرس شود، آنوقت باید به نقش این صداها در کیفیت زندگی روزمره هم توجه کرد.
بهخصوص در مکانهایی که افراد برای مدت طولانی در آن حضور دارند، مانند خانه، اداره، کارگاه یا محیطهای صنعتی، وجود منابع پنهان فروصوت میتواند بیش از آنچه تصور میشود بر احساسات و آرامش افراد اثر بگذارد.
بله. خود پژوهشگران هم گفتهاند که تعداد شرکتکنندگان در این مطالعه کم بوده است و برای نتیجهگیری قطعی، به تحقیقات بزرگتر و دقیقتری نیاز داریم. با این حال، آنها تأکید میکنند که نتایج این مطالعه در تحلیلهای مختلف همچنان قابل اتکا بوده است.
به همین دلیل، این پژوهش را باید یک قدم مهم اولیه دانست، نه پاسخ نهایی به همه پرسشها.
پژوهشگران امیدوارند در آینده مطالعاتی وسیعتر انجام شود تا مشخص شود فروصوت دقیقاً چگونه بر بدن انسان اثر میگذارد. برای نمونه، در پژوهشهای بعدی میتوان:
بازه گستردهتری از صداهای کمفرکانس را آزمایش کرد
مدت زمان قرار گرفتن در معرض صدا را افزایش داد
شرایطی نزدیکتر به محیط واقعی زندگی ایجاد کرد
تأثیر این صداها را در ساختمانهای مشهور به تسخیرشدگی با ساختمانهای عادی مقایسه کرد
این تیم هماکنون روی مطالعه دیگری کار میکند تا بررسی کند آیا مکانهایی که بهعنوان تسخیرشده شناخته میشوند، نسبت به ساختمانهای مشابه اما عادی، سطح بالاتری از فروصوت پسزمینه دارند یا نه.
نه. پژوهشگران تأکید میکنند که فروصوت فقط یکی از عوامل احتمالی است و نمیتوان همه تجربههای گزارششده درباره ارواح یا مکانهای تسخیرشده را به آن نسبت داد.
انتظار ذهنی، خطای ادراک، تلقین، شرایط محیطی و برداشت شخصی همچنان نقش مهمی در این تجربهها دارند. اما فروصوت میتواند مانند یک عامل پنهان، به این مجموعه اضافه شود و باعث شود فرد در یک موقعیت مبهم، بیشتر به سمت تفسیر ماورایی ماجرا برود.
بهویژه در افرادی که از قبل آمادگی بیشتری برای چنین برداشتهایی دارند، یک حس عجیب و بدون توضیح ممکن است کافی باشد تا آن را نشانهای از حضور موجودی ناشناخته بدانند.
پژوهش تازه دانشمندان کانادایی نشان میدهد فروصوت، یعنی صداهای بسیار بم و نامحسوس، ممکن است بتواند در انسان احساس کلافگی، ناراحتی، استرس و ترس مبهم ایجاد کند؛ آن هم بدون اینکه فرد آگاهانه متوجه وجود این صداها شود.
این یافته میتواند توضیحی منطقی برای بخشی از تجربههایی باشد که مردم در مکانهای خاص به شکل حس حضور، انرژی ناشناخته یا فضای وهمآلود توصیف میکنند. البته این به آن معنا نیست که هر تجربه عجیب یا ترسناک به فروصوت مربوط است، اما پژوهش جدید نشان میدهد گاهی آنچه ما غیرعادی و ترسناک میدانیم، ممکن است ریشهای پنهان در محیط اطرافمان داشته باشد.
اگر در جایی احساس عجیبی به شما دست میدهد، شاید همیشه پای چیزی ماورایی در میان نباشد؛ گاهی ممکن است یک صدای نامرئی و ناشنیدنی آرامآرام روی ذهن و بدن شما اثر گذاشته باشد.
منبع: gizmodo