عصر ایران- این نوشتار خلاصه ای از نتایج تحقیقات پروفسور روث ایتزهاکی و همکارانش است. روث ایتزهاکی پژوهشگر بریتانیایی در حوزه علوم اعصاب و آلزایمر است. او در توضیح پژوهش خود می گوید:
ویروس رایج تبخال لب که اغلب در دوران کودکی منتقل می شود معمولا تا پایان عمر در بدن باقی می ماند و به صورت خاموش در اعصاب می خوابد. گاهی عواملی مثل استرس، بیماری یا آسیب می توانند آن را فعال کنند و در برخی افراد باعث ایجاد تبخال شوند. اما همین ویروس که با نام هرپس سیمپلکس نوع 1 شناخته می شود ممکن است در یک بیماری بسیار جدی تر هم نقش مهمی داشته باشد: آلزایمر
بیش از 30 سال پیش، من و همکارانم به کشف شگفت انگیزی رسیدیم. ما دریافتیم که این ویروس تبخال می تواند در مغز افراد مسن وجود داشته باشد. این اولین نشانه روشن بود که یک ویروس می تواند به صورت پنهان در مغز زندگی کند، جایی که برای مدت طولانی تصور می شد کاملا عاری از میکروب است و توسط چیزی که سد خونی مغزی نامیده می شود محافظت می شود.
سپس به نکته مهم تری رسیدیم. افرادی که نوع خاصی از یک ژن به نام APOE-e4 را دارند که خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش می دهد و هم زمان به این ویروس آلوده شده اند، چندین برابر بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
برای بررسی بیشتر، ما سلول های مغزی را که به ویروس آلوده کرده بودیم مطالعه کردیم. این سلول ها همان پروتئین های غیر طبیعی یعنی آمیلوئید و تاو را تولید کردند که در مغز افراد مبتلا به آلزایمر دیده می شوند.
ما معتقدیم این ویروس برای سال ها و حتی شاید دهه ها در بدن به صورت خاموش باقی می ماند. اما در سنین بالاتر، وقتی سیستم ایمنی ضعیف تر می شود، می تواند وارد مغز شود و دوباره فعال شود. وقتی این اتفاق رخ می دهد، به سلول های مغزی آسیب می زند و باعث التهاب می شود. با گذشت زمان، فعال شدن های مکرر می توانند به تدریج آسیبی ایجاد کنند که در برخی افراد به آلزایمر منجر می شود.
بعدا ما DNA این ویروس را در توده های چسبنده این پروتئین ها که در مغز بیماران آلزایمر دیده می شوند پیدا کردیم. نکته امیدوار کننده تر این بود که درمان های ضد ویروسی در محیط آزمایشگاهی این آسیب را کاهش دادند و نشان دادند که داروها ممکن است در آینده به کند کردن یا حتی پیشگیری از بیماری کمک کنند.
مطالعات گسترده جمعیتی توسط پژوهشگران دیگر نشان داد که عفونت های شدید، به ویژه با ویروس تبخال، پیش بینی کننده قوی آلزایمر هستند و درمان های ضد ویروسی مشخص خطر را کاهش می دهند.
پژوهش ما در اینجا متوقف نشد. ما بررسی کردیم که آیا ویروس های دیگری که به صورت خاموش در بدن باقی می مانند هم می توانند اثر مشابهی داشته باشند، مانند ویروسی که باعث آبله مرغان و زونا می شود. ویروس تبخال از دوران کودکی در بدن پنهان می ماند و گاهی به صورت تبخال ظاهر می شود.
وقتی سوابق سلامت صدها هزار نفر در بریتانیا را بررسی کردیم، متوجه یک نکته جالب شدیم. کسانی که واکسن بیماری زونا را زده بودند، در مقایسه با دیگران، کمتر دچار زوال عقل (مثل آلزایمر) شدند.
یک مطالعه جدید به رهبری دانشگاه استنفورد نیز نتایج مشابهی نشان داد. این یافته ها از فرضیه قدیمی ما حمایت می کند که پیشگیری از عفونت های رایج می تواند خطر آلزایمر را کاهش دهد. به طور مداوم، مطالعات دیگر نیز نشان داده اند که عفونت ها یک عامل خطر هستند و برخی واکسن های دیگر هم اثر محافظتی در برابر آلزایمر دارند.
سپس بررسی کردیم که چگونه عوامل خطر آلزایمر مثل عفونت ها و آسیب های سر می توانند ویروس پنهان در مغز را فعال کنند.
با استفاده از یک مدل پیشرفته سه بعدی از مغز که به صورت نهفته به ویروس هرپس آلوده بود، مشاهده کردیم وقتی عفونت های دیگر را وارد کردیم یا آسیب مغزی را شبیه سازی کردیم، ویروس تبخال دوباره فعال شد و آسیبی مشابه آنچه در آلزایمر دیده می شود ایجاد کرد. اما وقتی از درمانی برای کاهش التهاب استفاده کردیم، ویروس غیر فعال باقی ماند و آسیبی رخ نداد.
تمام این یافته ها نشان می دهد ویروسی که باعث تبخال می شود می تواند یکی از عوامل مهم در ایجاد آلزایمر باشد، به ویژه در افرادی که عوامل ژنتیکی خطر دارند. همچنین این موضوع راه را برای روش های جدید پیشگیری باز می کند، مانند واکسن ها یا درمان های ضد ویروسی که مانع فعال شدن ویروس و آسیب به مغز می شوند.
چیزی که به عنوان یک ارتباط ساده بین تبخال و کاهش حافظه شروع شد، اکنون به داستانی بسیار بزرگ تر تبدیل شده است؛ داستانی که می تواند به ما کمک کند خطر یکی از ترسناک ترین بیماری های زمان ما را بهتر درک و در نهایت کاهش دهیم.