عصر ایران ؛ علی خیرآبادی - در یک سال گذشته، منطقه خلیج فارس شاهد تحولات کمسابقهای بوده است؛ تحولاتی که روابط سنتی میان قدرتهای بزرگ عربی، جایگاه اقتصادی منطقه و برنامههای آیندهمحور کشورها را دگرگون کرده است. دو کشور کلیدی، عربستان سعودی و امارات متحده عربی که معمولاً در بسیاری از پروندههای امنیتی و اقتصادی همسو عمل میکردند، اکنون در شرایطی شبیه به یک «جدایی سیاسی و اقتصادی» قرار گرفتهاند.
یکی از مهمترین رویدادهای اخیر، تصمیم امارات برای خروج از اوپک است. اوپک یک سازمان بینالمللی متشکل از تولیدکنندگان بزرگ نفت است که با هماهنگی یکدیگر درباره میزان تولید تصمیم میگیرند تا قیمت جهانی نفت را کنترل کنند.
امارات با خروج از اوپک عملاً میخواهد نفت بیشتری تولید کند و بر اساس منافع خودش تصمیم بگیرد.
این اقدام بهویژه از آن جهت مهم است که همزمان با اجلاس رهبران خلیج فارس در عربستان اعلام شد، مسئله مهمتر این که آکسیوس در گزارشی به نقل از منابع عربی ادعا کرده است که ریاض کاملا از این تصمیم شوکه شده است.
یک سال پیش، رئیسجمهور آمریکا به خلیج فارس سفر کرد و وعده داد که آمریکا و کشورهای خلیج فارس(قطر، امارات، عربستان) پروژههایی با ارزش هزاران میلیارد دلار اجرا خواهند کرد. این وعدهها قرار بود اقتصاد منطقه را از نفت جدا و به سمت گردشگری، فناوری، هوش مصنوعی و سرمایهگذاری خارجی هدایت کند. اما رویدادهای یک سال گذشته این تصویر آیندهمحور را با تردید جدی روبهرو کرده است.
سرمایهگذاران جهانی پس از حملات ایران که به گفته گزارشهای منابع عربی به چند فرودگاه، هتل و زیرساخت مهم آسیب زده است، نسبت به امنیت کشورهای عربی تردید پیدا کردهاند و از حضور در پروژههای بزرگ فاصله گرفتهاند. این نگرانیها باعث شده مسیر تحول اقتصادی خلیج فارس کند شود و بخشی از برنامههای بلندپروازانه متوقف بماند.
عربستان سعودی در سالهای اخیر پروژههای گرانقیمتی مانند لیگ گلف، مسابقات بوکس جهانی، جشنوارههای بزرگ فرهنگی و شهر آیندهنگر نیوم را آغاز کرده است. اما اقتصاد عربستان پس از کاهش درآمد نفت و فشارهای ناشی از جنگ با محدودیت روبهرو شده است. دولت عربستان در نتیجه این فشارها تصمیم گرفته است برخی هزینههای غیرضروری را کاهش دهد و همین تصمیم باعث شده صندوق ثروت ملی عربستان از پروژه گلف کنارهگیری کند.
روابط عربستان و امارات نیز در این مدت با تنش روبهرو شده است. این دو کشور که معمولاً از متحدان نزدیک آمریکا به شمار میرفتند، اکنون بر سر مسائل مختلف اختلاف دارند. اختلافهای آنها از سیاستهای متفاوت در یمن تا دیدگاههای جداگانه درباره سودان و فلسطین و همچنین رقابت اقتصادی گسترده شکل گرفته است. حتی برخی منابع از وجود اختلافات شخصی میان رهبران دو کشور سخن گفتهاند.
آکسیوس که رسانه نزدیک به دولت آمریکا به شمار می رود ادعا کرده است که جنگ ایران این تنش را بیش از پیش نمایان کرده است، امارات ابتدا تلاش کرد جلوی جنگ را بگیرد، اما پس از آغاز درگیری، از برخورد حمایت کرد. در مقابل، عربستان که ابتدا از جنگ استقبال کرد، پس از مشاهده فشار اقتصادی، تلاش کرد راهی برای پایان سریع آن پیدا کند.
باراک راوید خبرنگار سرشناس آمریکایی ادعا کرده امارات در این دوره سیاست خارجی خود را به همکاری با اسرائیل نزدیکتر کرده و برای نخستین بار از توان دفاع موشکی اسرائیل در یک حمله استفاده کرده است. در همین زمان، عربستان روابط نزدیکتری با ترکیه و پاکستان ایجاد کرده و مسیر متفاوتی را دنبال کرده است.
قطر نیز در این بحران آسیب دیده است. این کشور از نظر صادرات گاز و همچنین از نظر تلاش طولانیمدت خود برای ایجاد تعادل میان آمریکا و ایران با مشکلات جدیدی روبهرو شده است.
ایالات متحده در این شرایط تصمیم گرفته است وارد اختلاف عربستان و امارات نشود. برخی مقامهای آمریکایی حتی به دو کشور اعلام کردهاند که آمریکا در این اختلاف جانب هیچ طرفی را نخواهد گرفت. این رویکرد باعث شده شکاف میان دو متحد مهم آمریکا بدون میانجیگری خارجی عمیقتر شود.
با وجود تمام این بحرانها، کشورهای حوزه خلیج فارس هنوز از ظرفیتهای مهمی بهرهمند هستند. این کشورها ذخایر بزرگ انرژی، منابع مالی قابلتوجه و همکاری امنیتی گسترده با آمریکا دارند. برخی از کارشناسان اعتقاد دارند که بحران کنونی تنها یک شوک موقت است و آینده اقتصادی منطقه همچنان میتواند پایدار بماند. اما واقعیت نشان میدهد وعدههای سال گذشته درباره سرمایهگذاریهای بزرگ اکنون با پیامدهای جنگ گره خورده است و ترمیم این آسیبها ممکن است زمان زیادی نیاز داشته باشد.
منبع: آکسیوس، باراک راوید