عصر ایران- یک شرکت زیست فناوری آمریکایی به نام کلوسال بایوساینسز اعلام کرده است که در حال تلاش برای بازگرداندن گونه ای از آنتلوپ آفریقایی به نام بلو باک است؛ گونه ای که حدود 200 سال پیش به دلیل شکار بی رویه و از بین رفتن زیستگاه منقرض شد.
به گزارش رویترز، این شرکت که پیش از این نیز پروژه هایی در زمینه بازسازی گونه های منقرض شده مطرح کرده بود، اکنون بلو باک را به فهرست برنامه های خود اضافه کرده است. به گفته این شرکت، برای این کار از دی ان ای استخراج شده از نمونه های موزه ای استفاده می شود، زیرا هیچ نمونه زنده ای از این حیوان باقی نمانده است.
در این پروژه، پژوهشگران تلاش می کنند با استفاده از فناوری ویرایش ژن کریسپر، بخش هایی از ژنوم یک گونه نزدیک به نام آنتلوپ روان را تغییر دهند تا ویژگی های کلیدی بلو باک در آن بازسازی شود. این فرایند شامل شناسایی تفاوت های ژنتیکی میان دو گونه و اعمال تغییرات هدفمند در سلول ها است.
در مرحله بعد، سلول های ویرایش شده برای ایجاد جنین مورد استفاده قرار می گیرند و این جنین ها در بدن آنتلوپ روان ماده به عنوان مادر جایگزین رشد داده می شوند. هدف نهایی تولید حیوانی است که از نظر ظاهری و برخی ویژگی های زیستی شباهت زیادی به بلو باک داشته باشد.
با این حال، کارشناسان تاکید می کنند که چنین پروژه هایی با چالش های علمی و اخلاقی قابل توجهی روبه رو هستند. از جمله این چالش ها می توان به ناقص بودن دی ان ای های قدیمی، دشواری در بازسازی دقیق ویژگی های ژنتیکی، و همچنین ابهام درباره تاثیرات زیست محیطی بازگرداندن یک گونه منقرض شده اشاره کرد.
برخی پژوهشگران نیز معتقدند منابع و توجه علمی بهتر است صرف حفاظت از گونه های در معرض خطر فعلی شود، نه بازسازی گونه هایی که مدت ها پیش از بین رفته اند.
این پروژه بخشی از حوزه ای نوظهور به نام انقراض زدایی است؛ تلاشی برای بازگرداندن گونه های منقرض شده با استفاده از فناوری های ژنتیکی مدرن. در این رویکرد، دانشمندان دی ان ای باقی مانده از نمونه های قدیمی را استخراج و بازسازی می کنند، سپس با ویرایش ژنتیکی در گونه های نزدیک، ویژگی های گونه منقرض شده را بازآفرینی می کنند.
با این حال، باید توجه داشت که این فرایند به معنای بازگرداندن کامل یک گونه منقرض شده نیست. حتی در صورت موفقیت، نتیجه نهایی بیشتر به حیوانی شبیه به گونه اصلی خواهد بود تا یک نمونه کاملا اصیل. علاوه بر این، محدودیت های فنی در بازسازی دی ان ای و پیچیدگی درک عملکرد ژن ها، از موانع جدی در این مسیر به شمار می روند.
در کنار این مسائل، پرسش های مهمی نیز در زمینه اخلاق و محیط زیست مطرح است، از جمله این که آیا بازگرداندن گونه های منقرض شده اولویت بالاتری نسبت به حفاظت از گونه های در معرض خطر دارد یا نه، و این که آیا زیستگاه های امروزی توان پذیرش چنین گونه هایی را خواهند داشت.
کلوسال بایوساینسز پیش از این نیز پروژه هایی برای بازسازی گونه هایی مانند ماموت پشمالو و دودو مطرح کرده است. با وجود پیشرفت های قابل توجه در فناوری های ژنتیکی، این حوزه همچنان در مراحل ابتدایی قرار دارد و فاصله زیادی تا دستیابی به نتایج پایدار و قابل اتکا دارد.
گردآوری و ترجمه: مازیار دانیالی