بسیاری از مردم میدانند ضربان قلب بالا در حالت استراحت میتواند با افزایش خطر سکته همراه باشد، اما پژوهش تازهای نشان میدهد ضربان قلب بسیار پایین هم همیشه نشانه سلامت کامل نیست. طبق یافتههای پژوهشگران امپریال کالج لندن، کمترین خطر سکته در افرادی دیده شده که ضربان قلب در حالت استراحت آنها بین ۶۰ تا ۶۹ ضربه در دقیقه است و خطر سکته در دو سوی این بازه، یعنی ضربان بسیار پایین یا بسیار بالا، افزایش پیدا میکند.
به گزارش روزیاتو، ضربان قلب در حالت استراحت یعنی تعداد دفعاتی که قلب در یک دقیقه، وقتی بدن در وضعیت آرام نشسته یا درازکشیده قرار دارد، میزند. ضربان قلب طبیعی بزرگسالان معمولاً بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه در نظر گرفته میشود.
پژوهش تازه پژوهشگران امپریال کالج لندن که در کنفرانس سازمان اروپایی سکته ارائه شده، دادههای نزدیک به ۴۶۰ هزار نفر از بانک زیستی بریتانیا را بررسی کرده است. این افراد بین ۴۰ تا ۶۹ سال داشتند و بهطور میانگین ۱۴ سال زیر نظر قرار گرفتند. در این مدت، بیش از ۱۲ هزار مورد سکته ثبت شد.
دکتر دکستر پن، نویسنده نخست مطالعه و پژوهشگر بیماریهای عروق مغزی در امپریال کالج لندن، میگوید وقتی دادهها بررسی شد، کمترین خطر در میانه دیده شد و خطر در هر دو انتهای طیف بالا رفت. به گفته او، تصور رایج این است که هرچه ضربان قلب بالاتر باشد، خطر سکته بیشتر است، اما رابطه به آن سادگی و خطی نیست.
پژوهشگران دریافتند افرادی که ضربان قلبشان در حالت استراحت ۹۰ ضربه در دقیقه یا بیشتر بود، در مقایسه با گروه ۶۰ تا ۶۹ ضربه، ۴۵ درصد خطر بالاتری برای سکته داشتند. نکته غافلگیرکننده این بود که افرادی با ضربان کمتر از ۵۰ ضربه در دقیقه نیز ۲۵ درصد خطر بالاتری داشتند. این نتیجه حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، فشار خون و فیبریلاسیون دهلیزی، یکی از رایجترین انواع بینظمی ضربان قلب، دیده شد.
وقتی دادهها بر اساس نوع سکته بررسی شد، ضربان بسیار پایین بیشتر با سکته ایسکمیک ارتباط داشت؛ سکتهای که بر اثر بستهشدن مسیر جریان خون به مغز رخ میدهد و شایعترین نوع سکته است. ضربان بالا اما با هر دو نوع سکته، یعنی ایسکمیک و هموراژیک، که زمانی رخ میدهد که خونریزی در مغز اتفاق میافتد، ارتباط نشان داد.
دکتر پن احتمال داده است که ضربان پایینتر میتواند فاصله میان ضربانها را طولانیتر کند و جریان خون یکنواخت به رگهای کوچک مغز را کاهش دهد؛ وضعیتی که شاید احتمال انسداد را بیشتر کند. در مقابل، ضربان بالا ممکن است فشار بیشتری به دیواره رگها وارد کند و آنها را در برابر انسداد یا خونریزی آسیبپذیرتر کند. با این حال او تأکید کرده که این توضیحها فعلاً فرضیه هستند.
پروفسور آلیستر وب، همکار این پژوهش و پژوهشگر پزشکی سکته در امپریال کالج لندن، میگوید ضربان قلب پایین در حالت استراحت همچنان میتواند نشانه آمادگی بدنی خوب باشد، بهویژه در افرادی که فعالیت بدنی زیادی دارند.
با این حال، در برخی دیگر، همین عدد ممکن است علامتی باشد که باید در کنار عوامل خطر سنتی بررسی شود. علائمی مانند سرگیجه یا سبکی سر، تنگی نفس، گیجی، درد قفسه سینه و غش میتواند با ضربان پایین همراه باشد و در صورت بروز چنین نشانههایی، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
ضربان قلب بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست، اما اندازهگیری آن ساده است و میتواند کنار فشار خون، سابقه بیماری قلبی، سن و عوامل دیگر تصویر دقیقتری از خطر قلبی و عروقی بدهد.
برای اندازهگیری ضربان قلب، سادهترین روش گرفتن نبض است. برای نبض مچ دست، انگشت اشاره و میانی را روی داخل مچ دست مقابل، درست پایین شست بگذارید. از انگشت شست استفاده نکنید، چون خود شست نبض دارد و ممکن است شمارش را اشتباه از آب دربیاورد. وقتی نبض را احساس کردید، تعداد ضربانها را در ۱۵ ثانیه بشمارید و عدد را در چهار ضرب کنید. مثلاً اگر در ۱۵ ثانیه ۲۰ ضربه شمردید، ضربان قلب شما ۸۰ ضربه در دقیقه است.
روش دیگر گرفتن نبض گردن است. انگشت اشاره و میانی را کنار نای و کمی پایینتر از استخوان فک بگذارید و کمی جابهجا کنید تا ضربان را پیدا کنید. باز هم ۱۵ ثانیه بشمارید و عدد را در چهار ضرب کنید.
میتوان نبض روی پا را هم اندازه گرفت. برای این کار، انگشت اشاره و میانی را روی بالاترین قسمت استخوانی که در امتداد روی پا قرار دارد بگذارید و کمی به دو طرف حرکت دهید تا نبض را پیدا کنید.
برای کودکان خردسال، معمولاً از نبض بازویی استفاده میشود. بازو را کمی خم کنید، طوری که داخل بازو رو به بالا باشد. انگشت اشاره و میانی را میان گودی آرنج و بخش برجسته استخوان آرنج بگذارید و کمی بالاتر ببرید. ممکن است لازم باشد کمی محکمتر فشار دهید تا نبض حس شود. بعد تعداد ضربانها را در ۱۵ ثانیه بشمارید و در چهار ضرب کنید.
همچنین میتوان ضربان قلب را با دستگاه فشار خون خانگی، ساعتها و مچبندهای هوشمند، اپلیکیشنهای موبایل و دستگاههای ورزشی اندازه گرفت. بهتر است ضربان در حالت استراحت و وقتی بدن آرام است اندازهگیری شود.