عصر ایران/ سواد زندگی؛ مریم طرزی- چرا دوستیهای دیرینه پایان مییابند، چرا این جدایی در میانسالی جانکاهتر است و چگونه میتوان بدون احساس گناه از یک دوستی سمی در 50 سالگی عبور کرد؟
در این مقاله، بر اساس جدیدترین یافتههای علمی و پژوهشی، به این پرسش ها پاسخ میدهیم.
از دست دادن یک دوست در پنجاهسالگی، با از دست دادن او در بیستسالگی تفاوت دارد. در جوانی، دوستیها زود شکل میگیرند و زود هم تمام میشوند.
اما در میانسالی، قطع یک دوستیِ سیساله، پایانی است که نه مراسم ختم دارد، نه طلاقنامه، نه هیچ تشریفاتی برای سوگواری.
دکتر بانی ویمز، رواندرمانگر و مربی سلامت روان، میگوید: «وقتی دوستیای که قبلاً آسان بود، دشوار میشود، دیگر حوصله و انرژی کافی برای نجاتش نداریم. این پایان راه است».
پژوهشها نشان میدهد که قطع رابطه دوستی در زنان بالای پنجاه، پدیدهای رایج اما پنهان است.
بر اساس پژوهشی منتشر شده در مجله روانشناسی تجربی اجتماعی، زنان نسبت به مردان بیشتر احتمال دارد که در صورت احساس کمبود حمایت، روابط دوستی خود را زیر سوال ببرند.
در ادامه، شش دلیل اصلی پایان دوستیهای میانسالی را بر اساس یافتههای پژوهشی و بالینی بررسی میکنیم.
دورتی لین، رواندرمانگر، میگوید: «افراد پس از پنجاهسالگی، ارزیابی مجددی از هویت خود انجام میدهند. از خود میپرسند: آیا این دوستی به من کمک میکند بهترین نسخه خودم باشم؟»
گاهی پاسخ «نه» است. با تغییر ما، دوستانمان هم تغییر میکنند، و گاهی چیزهایی که ما را به هم پیوند میداد – مثل هممدرسه بودن بچهها یا کار در یک اداره – از بین میروند.
یک مطالعه در پایگاه دادههای ملی سلامت و بازنشستگی آمریکا (HRS) نشان داد ویژگیهای شخصیتی مانند «میل و جسارت کسب تحربه های جدید» و «توافقپذیری» با کیفیت دوستی در سالمندان رابطه معناداری دارد.
یکی از رایجترین دلایل پایان دوستی در میانسالی، حسادت به موفقیت است.
فلورانس اچری، کارآفرین ۴۹ ساله، پس از ۱۵ سال دوستی، دوست صمیمی خود را «نادیده» گرفت.
او میگوید: «بعد از راهاندازی کسبوکارم، حس کردم او به من حسادت میکند. فکر میکنم اگر شکست خورده بودم، بیشتر از من حمایت میکرد».
دکتر ویمز تأکید میکند: «وقتی دوستی به جای شادی از موفقیت شما، از شما فاصله میگیرد، زمان پایان فرا رسیده است».
زینب، ۵۷ ساله، پس از ۱۵ سال دوستی را به دلیل یکطرفه شدن رابطه پایان داد. او میگوید: «بعد از طلاق دوستم، تمام صحبتهایش فقط درباره نفرت از همسر سابقش بود. من همیشه شنونده بودم، اما جایی برای من نمانده بود. رابطه دیگر دوسویه نبود».
بیماری میتواند دوستی را متحول کند. لین توضیح میدهد: «دوستان اغلب میخواهند کمک کنند، اما نمیدانند چطور. از ترس مزاحمت یا احساس قصور، فاصله میگیرند. این تعادل ظریف، گاهی دوستی را از هم میپاشد».
اگر یکی از دوستان به سفرهای خارجی و رستورانهای گران عادت کند و دیگری توان مالی نداشته باشد، رابطه دچار تنش میشود.
لین میگوید: «کسی که پول دارد و مدام سفر میرود، ممکن است از دوستانی که چنین امکاناتی ندارند، خسته شود».
سحر(۵۱ ساله) پس از اینکه فهمید دوست صمیمیاش به شوهرش خیانت میکند و از او میخواهد دروغهایش را پنهان کند، رابطه را پایان داد. او میگوید: «مرزهای اخلاقی من رد شده بود. دیگر نمیتوانستم به او نگاه کنم».
در بیستسالگی، دوستی چندساله را از دست میدهید. در پنجاهسالگی، دوستی را از دست میدهید که سی سال در کنار شما بوده، تمام نقاط عطف زندگیتان را دیده، و حافظ «خودِ جوانِ» شماست.
مرلین گارفینکل میگوید: «صرف اشتراک تاریخ، دلیلی برای ادامه دوستی بیارزش نیست».
در پنجاهسالگی، برخلاف بیستسالگی، محیطهای اجتماعی شما محدودتر است. دوستان جدیدی که پیدا میکنید، بیست سال سابقه مشترک ندارند و انرژی و زمان لازم برای ساخت چنین پیوندی را هم ندارید.
وقتی ازدواج به پایان میرسد، طلاق و مراسم قانونی دارد. وقتی دوستی تمام میشود، در سکوت رخ میدهد. این «غم بیمراسم» – فقدانی که بدون تأیید اجتماعی باقی میماند – روند بهبودی را به شدت کند میکند.
دکتر ویمز میگوید: «به دوستتان بگویید: «من واقعاً دوستیمان را دوست داشتم، اما در این مرحله از زندگی، نیازهای متفاوتی دارم. اگر روزی شرایط تغییر کرد، در باز است.» این روش محترمانه، از «نادیده گرفتن» (Ghosting) که تحقیقات نشان داده افسردگی را تشدید میکند، بسیار بهتر است.
به جای «تو همیشه این کار را میکنی»، بگویید «احساس میکنم رابطهمان دیگر متقابل نیست». این روش، که روانشناسان آن را «بیان نیاز مثبت» مینامند، از دفاعی شدن طرف مقابل جلوگیری میکند.
تا زمانی که خیانت، سوءاستفاده یا آسیب عمیق رخ نداده، میتوان برای ترمیم دوستی تلاش کرد. تجربههای جدید مشترک پیدا کنید، صادقانه گفتوگو کنید و بپذیرید که هر دو نفر در طول زمان تغییر کردهاید.
قطع دوستی تصمیمی سخت است، اما نمیتوان اهمیت حفظ دوستیهای سالم را نادیده گرفت:
طول عمر بیشتر: مطالعه دانشگاه بریگام یانگ نشان داد افراد با دوستیهای قوی، ۷.۵ سال بیشتر از افراد با روابط اجتماعی ضعیف عمر میکنند.
سلامت قلب بهتر و خواب آرامتر: مارلا پل، نویسنده کتاب «بحران دوستی»، میگوید دوستیهای قوی با سلامت قلب بهتر و خواب آرامتر مرتبط هستند.
محافظت در برابر زوال عقل: پژوهشی در PubMed نشان داد حفظ شبکه اجتماعی فعال، دارای ارزش پیشبینیکنندگی بالایی برای «ذخیره شناختی» در سالمندی است و میتواند از زوال عقل محافظت کند.
بهبود تندرستی در رویدادهای مهم زندگی: مطالعهای در PubMed نشان داد در افراد مسن، حفظ روابط موجود بیش از ایجاد روابط جدید با تندرستی مرتبط است.
قطع رابطه دوستی در پنجاهسالگی، پایانی است برای فصلی از زندگی که دیگر با شما هماهنگ نیست.
این تصمیم، که با آگاهی و شجاعت گرفته شود، نه تنها اشتباه نیست، که میتواند درِ ورود به روابط اصیلتر و هماهنگتر با ارزشهای امروزتان را باز کند.
مرلین گارفینکل، پس از پایان دوستی ۵۰ ساله، گفت: «دیگر حاضر نبودم وقتام را برای کسی تلف کنم که دیگر با من هماهنگ نبود».
شما هم این حق را دارید.
کانال تلگرامی سواد زندگی: savadzendegi@