عصر ایران ؛ علی نجومی- در قلب تهران جان، خیابانی شرقی غربی قرار دارد با نام جمهوری که در شرقی ترین نقطه خود به میدان بهارستان می رسد که به تنهایی بخش مهمی از بار تاریخ این صد و اندی ساله معاصر تهران را به دوش می کشد. در همان حوالی خیابانی قرار دارد با نام ظهیر الاسلام که پر است از مغازه های کاغذ فروشی،کارت ویزیت، کارت عروسی و چاپخانه و از این قبیل چیزها. داخل خیابان که بشوی و صد متری را پیاده گز کنی به خانه ای آجری می رسی که نبش کوچه ایست یدک کش نام یگانه موسیقی ایران ابوالحسن خان صبا همو که در سال 1314 در سفر از بغداد به شام همراه با کاروان اهالی موسیقی ایرانی جواد بدیع زاده، اسماعیل مهرتاش و چند نفر دیگر در بیابون خدا گم می شوند و بعد از 4 روز سرگردانی و وحشت درست وقتی که فرشته مرگ بر بالای سرشان به پرواز در آمده بود صدای تلق تولوق اتوبوسی به گوش می رسد و ابوالحسن صبا که گویا یک لحظه الهام خاصی را تجربه می کند ویلن خودش را بر می دارد و شروع به نواختن می کند و جواد خان بدیع زاده هم همراهی می کند که
باز آی ساقیا که هواخواه خدمتم
مشتاق بندگی و دعاگوی دولتم
من کز وطن سفر نگزیدم به عمر خویش
در عشق دیدن تو هواخواه غربتم
بعدا به توصیه جواد، استاد صبا نت ملودی را روی جعبه سیگار خود می نویسد تا مبادا نت چنین ملودی شاهکاری فراموش شود. روی صفحه سیگار هم می نویسد به ( به یاد غزاله) که غزاله نام دختر ابوالحسن خان بود.
این غزاله خانم خودش بعدها به یکی از مطرح ترین هنرمندان ایرانی در عرصه طراحی لباس بود.
اما غرض از انتخاب ابوالحسن خان صبا در این مجال، نوشتن در مورد موزه صبا است که حالا بیش از 5 دهه است درهایش به روی بازدیدکنندگان باز است.
حکایت این موزه و تاسیسش به این بر می گردد:
در سال 1336 ابوالحسن خان صبا در پی یک سکته قلبی فوت کرد و طبق وصیت نامه اش قرار بود این خانه که از 5 سال قبل از تولدش توسط پدرش یعنی ابوالقاسم خان کمال السلطنه پزشک دربار قاجار خریداری شده بود تبدیل به موزه ای بیوگرافی گونه برای حفظ خاطره صبا و جایگاه ویژه اش در فرهنگ ایران زمین شود
همسر استاد یعنی منتخب خانم اسفندیاری که برادرزاده نیما یوشیج بود و خود عروسک ساز و خیاط برجسته ای بود در پی سفری که به اروپا داشت از خانه موزه بتهوون در بن آلمان دیدن کرد و تصمیم گرفت تا موزه صبا را هم بر اساس همین موزه شکل دهد.
تا این که در سال 1342 وزارت فرهنگ و هنر خانه را می خرد و بعد از یک دوره 10 ساله در سال 1353 بالاخره موزه صبا افتتاح می شود و بعد از آن مکتب صبا هم در آن جا شکل می گیرد که هنرمندانی چون عبدالله خان دوامی و علی اکبر شهنازی در آن به آموزش موسیقی به هنرورزان می پرداختند.
بخش اول که مجموعهای از آثار، اشیاء و سازهای متعلق به صبا است در تالار این موزه نگهداری میشود. در میان سازهای موزهٔ صبا، یک سه تار از سازهای ساختهشده توسط او دیده میشود. صفحههای گرامافون از آثار موسیقی صبا، کتابها و یادداشتهای صبا، نامهها، سندها و نوشتههای رسمی او، عکسها، وسایل شخصی، تابلوهای نقاشی و آثار خوشنویسی صبا، همچنین مجسمه و ماسک چهرهٔ صبا در این مجموعه نگهداری میشوند.
بخش دوم مربوط به آثار دستی همسر صبا است که شامل مجموعه تندیسهای مومی و لباسهای محلی و سنتی ایران قدیم است. این عروسکها که در بخشی از این موزه قرار دارند، با لباسهای ویژه، منعکسکنندهٔ فرهنگ فولکلور مناطق مختلف ایران و دورههای مختلف تاریخی از زمان ساسانیان تا دورهٔ معاصر ایران و در واقع نوعی موزه مردم شناسی هستند.
خانه مشخصا سازه ای قاجاری است. پنجره های چوبی و چند دری ها راه به حیاط خانه دارند و تا دلتان بخواهد نورگیر. حیاط نعلی شکل است و خانه 2 در ورودی دارد و وقتی در وسط حیاط بایستید خواهید توانست در 3 جهت اتاق های تو در تو را که بهم راه دارند ببینید.
خلاصه اگر فرصتی بهتون دست داد رفتن به این موزه را از دست ندهید که عشق و هنر را با هم در آمیخته است و تاریخی بالغ بر 150 سال دارد و سندی دیگر بر استواری تاریخ فرهنگ ایران زمین و پایتخت دوست داشتنی اش.