عصر ایران ، علی خیرآبادی - در حالی که پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان بازار جهانی انرژی را بههم ریخته، چین و هند بیش از گذشته به سمت خرید نفت از برزیل رفتهاند تا کمبود ناشی از اختلال در صادرات نفت خاورمیانه را جبران کنند.
ناامنی در تنگه هرمز، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان باعث شده کشورهای آسیایی به دنبال منابعی باشند که هم از نظر سیاسی مطمئنتر باشند و هم خطر کمتری برای حملونقل داشته باشند. در این میان، برزیل به یکی از بزرگترین برندگان بحران تبدیل شده است.
«سومیت ریتولیا»، کارشناس بازار نفت در شرکت تحلیل انرژی «کپلر»، به شبکه الجزیره گفته است: «جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز، نقش برزیل را بهعنوان تأمینکننده جایگزین نفت برای آسیا بسیار پررنگتر کرده است.»
به گفته او، چین و هند خرید نفت از برزیل را افزایش دادهاند تا به نفتی دسترسی داشته باشند که درگیر خطرات حملونقل در خلیج فارس نباشد.
تنگه هرمز گذرگاهی باریک میان ایران و عمان است که بخش بزرگی از نفت جهان از آن عبور میکند. نفت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مانند عربستان سعودی، عراق، امارات و کویت از همین مسیر به بازارهای آسیایی میرسد.
به همین دلیل، هرگونه جنگ یا ناامنی در این منطقه میتواند بازار جهانی نفت را دچار بحران کند و قیمتها را بالا ببرد.
بر اساس آمار شرکت کپلر، کشورهای آسیایی در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود یک میلیون و دویست هزار بشکه نفت از برزیل وارد میکردند. اما این رقم از ابتدای امسال تا پایان ماه مه به حدود یک میلیون و هشتصد هزار بشکه در روز رسیده است؛ افزایشی چشمگیر که نشان میدهد آسیا در حال کاهش وابستگی خود به نفت خاورمیانه است.
برزیل حتی پیش از بحران خاورمیانه هم در حال افزایش تولید نفت بود؛ بهویژه در میدانهای عظیم دریایی خود در اقیانوس اطلس.
طبق آمارها، تولید نفت برزیل در سال ۲۰۲۵ حدود سه میلیون و هفتصد و هفتاد هزار بشکه در روز بود. این رقم در ماههای ابتدایی امسال به بیش از چهار میلیون بشکه در روز رسید.
اما کارشناسان میگویند دلیل اصلی رشد صادرات برزیل فقط افزایش تولید نیست.
به گفته ریتولیا، از ماه مارس تاکنون تولید نفت برزیل فقط حدود پنجاه تا صد هزار بشکه در روز بیشتر شده و این کشور توان محدودی برای افزایش سریع تولید در کوتاهمدت دارد.
آنچه واقعاً تغییر کرده، مقصد صادرات نفت برزیل است.
شرکت دولتی نفت برزیل صادرات خود را بیشتر به سمت آسیا برده؛ جایی که پالایشگاهها حاضرند برای نفتی که از خلیج فارس عبور نمیکند پول بیشتری بپردازند.
اکنون بیش از شصت درصد صادرات این شرکت راهی چین میشود. در مقابل، صادرات نفت برزیل به آمریکا که در ماه مارس حدود شصت هزار بشکه در روز بود، حالا تقریباً به صفر رسیده است.
بالا رفتن قیمت جهانی نفت به اقتصاد برزیل هم کمک کرده است.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در ماه مارس اعلام کرد افزایش قیمت نفت میتواند تراز تجاری برزیل را تقویت کند. همچنین وزارت دارایی برزیل گفته اگر قیمت نفت به صد دلار برسد، درآمدی معادل حدود یک درصد تولید ناخالص داخلی بیشتر از پیشبینی بودجه امسال نصیب این کشور خواهد شد.
بخش اصلی افزایش صادرات نفت برزیل به خاطر تقاضای چین است.
چین از ابتدای امسال تا پایان ماه مه بهطور متوسط روزانه حدود یک میلیون و سیصد هزار بشکه نفت از برزیل خریده؛ در حالی که این رقم در سال گذشته حدود هفتصد هزار بشکه بود.
ارزش صادرات نفت برزیل به چین نیز در سهماهه نخست امسال تقریباً دو برابر شده و به هفت میلیارد و دویست میلیون دلار رسیده است.
هند هم خرید نفت از برزیل را بهشدت بالا برده است. واردات نفت هند از برزیل به حدود دویست و سی و هشت هزار بشکه در روز رسیده؛ در حالی که سال گذشته حدود صد هزار بشکه بود.
در ماه آوریل، برزیل به چهارمین فروشنده بزرگ نفت به هند تبدیل شد.
کارشناسان میگویند چین و هند هر دو به دنبال منابعی هستند که وابسته به تنگه هرمز نباشند و در عین حال خطر سیاسی کمتری داشته باشند.
دو نوع اصلی نفت صادراتی برزیل گوگرد کمی دارند و پالایش آنها برای تولید بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما آسانتر است.
این موضوع برای پالایشگاههای آسیایی اهمیت زیادی دارد، چون میتوانند با هزینه کمتر سوخت تولید کنند.
در مقابل، نفت ونزوئلا بسیار سنگینتر و پرگوگردتر است و بسیاری از پالایشگاههای آسیایی توان پالایش آن را ندارند.
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند نفت برزیل هنوز نمیتواند کاملاً جای نفت خاورمیانه را بگیرد.
یکی از مهمترین مشکلات صادرات نفت برزیل به آسیا، فاصله جغرافیایی زیاد است.
انتقال نفت از برزیل به چین ممکن است حدود پنجاه روز طول بکشد؛ زمانی بسیار طولانیتر از مسیر خلیج فارس به آسیا. این موضوع هزینه حملونقل را بالا میبرد و تعداد زیادی نفتکش را برای مدت طولانی درگیر میکند.
از طرف دیگر، روسیه هم ممکن است دوباره به رقیب جدی برزیل تبدیل شود؛ بهویژه وقتی مسیرهای دریایی شمالی دوباره باز شوند.
نفت روسیه از مسیرهای شمالی تقریباً در نصف زمان نفت برزیل به چین میرسد و همین موضوع میتواند دوباره خریداران آسیایی را به سمت مسکو بکشاند.
کارشناسان معتقدند برزیل فعلاً به یکی از مهمترین گزینههای جایگزین برای کشورهای آسیایی تبدیل شده، اما محدودیت تولید، هزینه بالای حملونقل و رقابت با روسیه اجازه نمیدهد این کشور کاملاً جای خاورمیانه را در بازار نفت آسیا بگیرد.