در دنیایی که تلفنهای هوشمند تقریباً به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شدهاند، کنار گذاشتن آنها برای بسیاری از افراد غیرممکن به نظر میرسد. اما تحقیقات تازه نشان میدهد حتی تغییرات کوچک در میزان استفاده از تلفن همراه هم میتواند تأثیر محسوسی بر سلامت روان و احساس شادی داشته باشد.
به گزارش فرارو به نقل از اینک، اگر از بسیاری از افراد بپرسید چه چیزی بیش از همه تمرکز، آرامش و خواب آنها را مختل کرده، احتمال زیادی وجود دارد که پاسخ به گوشی هوشمند و شبکههای اجتماعی ختم شود. تلفن همراه حالا دیگر فقط وسیلهای برای تماس گرفتن نیست؛ بخشی از کار، روابط اجتماعی، اخبار روزانه و حتی سرگرمی افراد به آن وابسته شده است.
به همین دلیل، توصیههایی مثل «کمتر از گوشی استفاده کنید» یا «شبکههای اجتماعی را کنار بگذارید» برای بسیاری از مردم عملی به نظر نمیرسد. بسیاری احساس میکنند بدون تلفن هوشمند نمیتوانند زندگی روزمره خود را مدیریت کنند.
اما نتایج یک پژوهش جدید از دانشگاه هاروارد خبر امیدوارکنندهای دارد: برای بهتر شدن حال روحی، کاهش اضطراب و حتی خواب بهتر، لازم نیست گوشی را کاملاً کنار بگذارید. کاهش جزئی و قابلکنترل استفاده از تلفن همراه هم میتواند تأثیر واقعی و قابلاندازهگیری داشته باشد.
این تحقیق که روی ۳۷۳ نفر انجام شد، نشان داد کاهش محدود استفاده از شبکههای اجتماعی میتواند تغییر محسوسی در سلامت روان ایجاد کند. پژوهشگران برای بررسی دقیقتر، از اپلیکیشنهایی استفاده کردند که میزان واقعی استفاده افراد از گوشی را ثبت میکردند. این روش نسبت به پرسش از افراد درباره زمان استفاده از تلفن همراه، دادههای دقیقتری در اختیار محققان قرار داد.
نتایج نشان داد افرادی که زمان استفاده روزانه از شبکههای اجتماعی خود را از حدود یک ساعت و ۲۴ دقیقه به حدود ۴۸ دقیقه کاهش دادند، بهبود قابلتوجهی در خلقوخو، اضطراب و کیفیت خواب تجربه کردند. به بیان دیگر، لازم نیست استفاده از تلفن همراه را به صفر رساند تا اثرات مثبت آن دیده شود. حتی کم کردن یک ساعت از زمان حضور در شبکههای اجتماعی هم میتواند حال روحی افراد را بهتر کند.
کارشناسان میگویند تلفنهای هوشمند، بهویژه شبکههای اجتماعی، بهگونهای طراحی شدهاند که کاربران را برای مدت طولانی درگیر نگه دارند. ویژگی «اسکرول بینهایت» در بسیاری از شبکههای اجتماعی نمونهای از همین طراحی است؛ قابلیتی که باعث میشود کاربران بدون توقف به دیدن محتوا ادامه دهند. برخی دادگاهها در آمریکا حتی این طراحی را عمداً اعتیادآور توصیف کردهاند.
در نتیجه، بسیاری از افراد بدون آنکه متوجه شوند، ساعتهای طولانی از روز خود را صرف مرور محتواهایی میکنند که اغلب نه آرامشبخش و نه مفید هستند. پژوهشگران معتقدند یکی از دلایل بهبود سریع حال روحی پس از کاهش استفاده از گوشی، این است که افراد زمان آزادشده را صرف فعالیتهای واقعیتر و مفیدتر میکنند؛ فعالیتهایی مثل صحبت با دیگران، پیادهروی یا استراحت ذهنی.
یکی از یافتههای جالب این پژوهش آن بود که شرکتکنندگان همچنان میتوانستند از اینترنت یا شبکههای اجتماعی روی رایانه استفاده کنند. با این حال، تأثیر منفی بیشتر به استفاده از گوشی هوشمند مربوط بود.
دانشمندان میگویند دلیل این موضوع احتمالاً دسترسی دائمی و لحظهای تلفن همراه است. گوشی همیشه کنار ماست؛ در رختخواب، محل کار، هنگام غذا خوردن و حتی در جمعهای دوستانه. همین حضور دائمی باعث میشود ذهن فرصت استراحت پیدا نکند.
پژوهشگران و روانشناسان بر اساس نتایج این تحقیق، چند راهکار ساده پیشنهاد میکنند که میتواند بدون ایجاد فشار زیاد، استفاده از گوشی را کاهش دهد و احساس شادی را بیشتر کند.
بیشتر تلفنهای هوشمند امروزی بخشی برای ثبت میزان استفاده از اپلیکیشنها دارند. این قابلیت نشان میدهد هر روز چه مقدار زمان صرف اینستاگرام، تیکتاک، یوتیوب یا دیگر برنامهها شده است.
افراد میتوانند محدودیت زمانی تعیین کنند تا پس از مثلاً ۴۰ دقیقه استفاده از یک اپلیکیشن، هشدار دریافت کنند. همین آگاهی ساده گاهی کافی است تا افراد ناخودآگاه زمان کمتری را در شبکههای اجتماعی سپری کنند.
شاید عجیب به نظر برسد، اما حذف رنگها از صفحه گوشی میتواند استفاده از آن را کمتر کند. بسیاری از کاربران میگویند وقتی صفحه نمایش سیاهوسفید میشود، شبکههای اجتماعی و ویدئوها جذابیت کمتری پیدا میکنند.
برخی تلفنهای همراه حتی امکان زمانبندی دارند تا مثلاً از ساعت مشخصی در شب، صفحه گوشی بهطور خودکار سیاهوسفید شود. این تغییر کوچک میتواند بدون نیاز به تصمیمگیری سخت، میزان وابستگی به تلفن همراه را کاهش دهد.
شاید مهمترین نکته همین باشد: وقتی گوشی کنار گذاشته میشود، فضای بیشتری برای تجربههای واقعی زندگی ایجاد میشود. پژوهشگران میگویند افرادی که زمان کمتری را صرف تلفن همراه میکنند، بیشتر با اطرافیان صحبت میکنند، تحرک بیشتری دارند و زمان بیشتری را در فضای بیرون میگذرانند.
حتی یک گفتوگوی کوتاه با همکاران، تماس با یک دوست یا پیادهروی چند دقیقهای در طبیعت میتواند اثر مثبتی بر روحیه داشته باشد. تحقیقات مختلف نشان دادهاند بودن در فضای سبز، دیدن درختان یا قدم زدن در پارک میتواند استرس را کاهش داده و احساس آرامش را افزایش دهد.
یکی از نتایج قابلتوجه این پژوهش، بهبود کیفیت خواب در افرادی بود که استفاده از شبکههای اجتماعی را کاهش داده بودند. نور آبی صفحهنمایش تلفن همراه میتواند تولید ملاتونین، هورمون تنظیمکننده خواب، را مختل کند.
علاوه بر آن، محتوای شبکههای اجتماعی نیز ذهن را بیش از حد فعال نگه میدارد و باعث میشود مغز دیرتر وارد حالت آرامش شود. به همین دلیل، کاهش استفاده از گوشی بهویژه در ساعات پایانی شب میتواند خواب عمیقتر و آرامتری ایجاد کند.
کارشناسان تأکید میکنند هدف این نیست که افراد کاملاً تلفن همراه را کنار بگذارند. در دنیای امروز چنین چیزی برای بسیاری از مردم ممکن نیست. نکته اصلی، ایجاد تعادل است؛ اینکه فناوری به ابزار زندگی تبدیل شود، نه مرکز آن.
پژوهش هاروارد نشان میدهد حتی تغییرات کوچک هم میتوانند تأثیر بزرگی بر سلامت روان داشته باشند. کاهش زمان حضور در شبکههای اجتماعی، خاموش کردن گوشی برای یک یا دو ساعت یا اختصاص دادن بخشی از روز به فعالیتهای بدون صفحهنمایش، همگی میتوانند حال روحی افراد را بهتر کنند.
در نهایت، این تحقیق یک پیام ساده اما مهم دارد: برای احساس آرامش بیشتر، لازم نیست زندگی دیجیتال خود را نابود کنید. حتی چند قدم کوچک میتواند تفاوتی واقعی ایجاد کند.
گاهی فقط کنار گذاشتن گوشی، نگاه کردن به اطراف، صحبت با اطرافیان یا چند دقیقه قدم زدن در هوای آزاد، همان چیزی است که ذهن خسته ما به آن نیاز دارد.