مکملهای امگا-۳ از سوی بسیاری از افراد بهعنوان گزینهای مفید برای سلامت مغز شناخته میشوند، اما پژوهشی جدید نشان میدهد این تصور ممکن است همیشه درست نباشد. براساس نتایج این مطالعه، در سالمندان، مصرف امگا-۳ میتواند در برخی شرایط با تسریع روند افت شناختی همراه باشد.
به گزارش زومیت، چربیهای غیراشباع چندگانه از چربیهای ضروری برای بدن انسان هستند که نقش مهمی در ساخت غشای سلولها دارند. بدن انسان توانایی کافی برای تولید این چربیها ندارد، بنابراین باید ازطریق رژیم غذایی تأمین شوند. منابع طبیعی آن شامل ماهیهای چرب، مغزها و دانهها و برخی روغنهای گیاهی است، اما مکملهای امگا-۳ نیز بسیار رایج هستند.
امگا-۳ در قالب روغن ماهی یا روغن بذر کتان بهطور گسترده مصرف میشود و سالهاست که بهعنوان مادهای مفید برای سلامت قلب و مغز معرفی شده است. بااینحال، شواهد علمی درباره اثر آن بر عملکرد شناختی مغز همواره یکدست نبوده است.
در گذشته، مطالعات متعددی تلاش کردهاند بررسی کنند که آیا افزایش مصرف امگا-۳ ازطریق رژیم غذایی یا مکملها میتواند دربرابر پیری مغز و بیماریهای تخریبکننده عصب مانند زوال عقل محافظت ایجاد کند یا خیر. بهویژه، مطالعه مروری در سال ۲۰۱۲ نتیجه گرفت که شواهد موجود در آن زمان «هیچ فایدهای از مکملهای امگا-۳ بر عملکرد شناختی در افراد سالمند سالم نشان نمیدهد». بااینحال، در سالهای بعد برخی مطالعات نتایج متفاوتی گزارش کردند و احتمال نقش محافظتی برخی اسیدهای چرب را مطرح ساختند، هرچند این نتایج همچنان قطعی نیستند.
پژوهش جدید توسط گروهی از دانشمندان در چونگچینگ، چین انجام شده است. این تیم از مجموعهای از دادههای طولی و گسترده استفاده کرده که وضعیت شناختی و تغییرات مغزی افراد را در طول زمان ثبت و بررسی میکند. هدف پژوهشگران، تحلیل ارتباط میان مصرف مکملهای امگا-۳ و روند افت شناختی، و همچنین بررسی نقش احتمالی این مکملها در تغییرات مغزی مرتبط با بیماری آلزایمر بوده است.
برخلاف انتظار عمومی که امگا-۳ را محافظ مغز میداند، نتایج این پژوهش نشان داد مصرف مکملهای امگا-۳ ممکن است در سالمندان با سرعت بیشتری از کاهش عملکرد شناختی همراه باشد. نویسندگان مقاله تأکید کردهاند که «تأثیر امگا-۳ بر مغز درحال پیر شدن ممکن است پیچیدهتر و وابسته به شرایط باشد، برخلاف آنچه پیشتر تصور میشد».
به گزارش آیافال ساینس، در مطالعه جدید، پژوهشگران از سه مقیاس مختلف برای ارزیابی میزان افت شناختی استفاده کردند. همچنین انواع مختلف مکملهای امگا-۳، ازجمله روغن ماهی و روغن بذر کتان، در تحلیلها لحاظ شدند. بر اساس برآورد آنها، مصرف امگا-۳ با حدود ۷٫۸ درصد، ۱۵ درصد و ۱۰٫۷ درصد از پیشرفت سالانه بیماری آلزایمر در بیماران مورد بررسی مرتبط بوده است (بسته به نوع مقیاس اندازهگیری).
نکته مهمی که پژوهشگران بر آن تأکید دارند این است که این اثر لزوماً از همان سازوکارهای اصلی بیماری آلزایمر ناشی نمیشود. شواهد آنها نشان میدهد که ممکن است این روند به اختلال در عملکرد سیناپسها مربوط باشد؛ یعنی نقاط اتصال میان سلولهای عصبی که برای انتقال سیگنالهای عصبی و عملکرد صحیح مغز ضروری هستند. هرگونه اختلال در عملکرد سیناپسها میتواند باعث کاهش کارایی ارتباطات عصبی و افت شناختی شود.
نویسندگان مقاله همچنین تأکید میکنند که این یافتهها فرض رایج درباره اثرات همواره محافظتی اسیدهای چرب امگا-۳ بر مغز را به چالش میکشد. آنها مینویسند این امکان وجود دارد که در برخی شرایط، مصرف مکملهای امگا-۳ بر یکپارچگی سیناپسی اثر منفی بگذارد و در نتیجه، برخی از اثرات کوتاهمدت مفید آن را خنثی کند.
از منظر بالینی و سلامت عمومی، پژوهشگران هشدار میدهند که استفاده گسترده از مکملهای امگا-۳ برای محافظت از عملکرد شناختی باید با دقت و بررسی بیشتر همراه باشد و به تحقیقات تکمیلی نیاز دارد تا مشخص شود این مکملها در چه شرایطی مفید یا ممکن است مضر باشند.
پژوهش در ژورنال Journal of Prevention of Alzheimer’s Disease منتشر شده است.