مازندران روزی مهد جوانی و طراوت بود. اما امروز آمارها از حقیقت تلخی حکایت دارند؛ نرخ باروری به ۱.۲ رسیده، موالید در یک دهه ۳۵ درصد سقوط کرده و این استان پس از گیلان به دومین نقطه سالمند کشور تبدیل شده است.
به گزارش مهر، مازندران دیگر آن قطب پرجنب و جوش جواننشین سابق نیست. شاید هنوز در خیابانهای مرکز استان دانشجویان و جوانان را ببینید، اما ساختار سنی استان نقشه دیگری را نشان میدهد. نرخ باروری عمومی به عدد ۱.۲ رسیده، یعنی هر زن مازندرانی در سن باروری به طور میانگین فقط یک فرزند دارد.
این رقم فاصله زیادی با سطح جایگزینی جمعیت که ۲.۱ است دارد و برای اینکه جمعیت استان ثابت بماند، هر خانواده باید حداقل دو فرزند داشته باشد، اما عملاً این اتفاق نمیافتد.
سیده محدثه حسینی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مازندران در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به کاهش نرخ جمعیت در استان گفت: روند فعلی فرزندآوری اگر کنترل نشود، مازندران را با رشد منفی جمعیت مواجه میکند و استان با خیل عظیم سالمندانی روبهرو خواهد شد که نیروی کار جوانی برای اداره امورشان وجود ندارد، از این رو این هشدار را باید جدی گرفت، چون عواقب آن تنها به حوزه بهداشت محدود نمیشود.
وضعیت در برخی شهرستانها بحرانیتر هم هست. رامسر که روزگاری به خاطر هوای خوش و چشمههای آب گرمش معروف بود، اکنون به یکی از نقاط قرمز جمعیتی استان تبدیل شده است.
کارشناس جوانی جمعیت شبکه بهداشت رامسر گفت: رامسر از نظر جمعیتی در وضعیت قرمز و بحرانی به سر میبرد.
مریم گوهری در گفتگو با مهر او توضیح داد: سیاستهای جمعیتی از دهه شصت تا دهه نود بر مدار کاهش جمعیت بوده و شعار فرزند کمتر، زندگی بهتر در آن سالها رایج بوده، اما از دهه نود کارشناسان متوجه شدند که یک تهدید واقعی در راه است.
گوهری با اشاره به قانون جوانی جمعیت که در سال ۱۴۰۰ تصویب شد، گفت: در این قانون برای ۳۲ ارگان تکلیف تعیین شده، اما عملاً شاید فقط پنج یا شش ارگان پای کار موضوع جمعیت هستند. این اختلاف میان قانون و عمل، یکی از دلایل اصلی ناکامی در کنترل بحران جمعیتی است.
او همچنین به تجربه تاریخی اشاره کرد و گفت: در دهه شصت به ازای هر خانواده به طور میانگین شش نفر جمعیت داشتیم، اما در دهه نود این عدد به زیر دو نفر رسید و زمانی که این عدد از دو کمتر شود، منطقه در معرض خطر انقراض جمعیتی قرار میگیرد.
گوهری در بخش دیگری گفت: جوانان ستونهای آینده این شهرستان هستند. اگر جوانان خانواده را مهم بدانند و مسئولیت اجتماعی را در نظر بگیرند، آینده رامسر تضمین میشود، فرهنگسازی در فضای عمومی و رسانهای هنوز به اندازه کافی جدی گرفته نشده است.
اما چرا مازندران به این روز افتاده؟ پاسخ را باید در تغییر سبک زندگی و اولویتهای فردی جست. بررسیهای نسلی نشان میدهد که دیگر مشکل اقتصادی به تنهایی باعث کاهش فرزندآوری نیست، بیفرزندی در میان زوجهای جوان رو به افزایش است و بخش عمده کاهش باروری مربوط به تولد فرزند اول میشود، یعنی بسیاری از زوجها اساساً مسیر والد شدن را شروع نمیکنند.
نگرانی از آینده شغلی، دغدغه تحصیلی، تغییر مفهوم خانواده و افزایش فردگرایی از جمله عواملی هستند که جوانان را از بچهدار شدن منصرف میکند.
دکتر مریم محمدی، پزشک و متخصص طب ایرانی، در این باره توضیح میدهد که باور عمومی این است که فقط مشکل ناباروری وجود دارد، در حالی که بسیاری از زوجها به دلیل ترس از عوارض بارداری یا سبک زندگی نادرست، به طور ارادی بارداری را به تأخیر میاندازند.
وی افزود: این تأخیر وقتی با افزایش سن همراه میشود، به یک چالش پزشکی تبدیل میگردد. او برآورد کرده که اگر همین روند ادامه پیدا کند، ممکن است حدود ۱۳۰ سال زمان لازم باشد تا یک کشور پیر دوباره به جمعیت جوان بازگردد.
به گفته محمدی اصلاح اصولی سبک زندگی و استفاده از ظرفیتهای طب ایرانی میتواند نقش مؤثری در افزایش نرخ باروری و تجربه بارداری کمعارضه داشته باشد. پزشکان متخصص طب ایرانی در سلامتکدهها و بیمارستانها آماده ارائه خدمات و مشاوره برای کمک به درمان ناباروری هستند.
اما پیری جمعیت فقط یک مسئله بهداشتی نیست، مستقیماً با اشتغال، تولید و توسعه گره خورده است که باید برای آن برنامه ریزی شود.
محمدصادق رضایی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران میگوید: تغییرات ساختار جمعیتی نباید از نگاه برنامهریزان پنهان بماند. جمعیت استان با سرعتی چشمگیر به سمت پیری پیش میرود و این امر ظرفیتهای انسانی مورد نیاز برای اجرای طرحهای اقتصادی، عمرانی و خدماتی را در آینده با چالش مواجه میکند.
وی در گفتگو با مهر افزود: در برخی مناطق درصد قابل توجهی از جمعیت را سالمندان تشکیل میدهند و این موضوع میتواند منجر به کمبود نیروی کار، کاهش پویایی اجتماعی و افت شاخصهای بهرهوری شود و بدون در نظر گرفتن شاخصهای جمعیتی، هیچ طرح توسعهای موفق نخواهد شد
رضایی تأکید کرد: ما برای ایجاد فرصتهای شغلی تلاش میکنیم، اما خطر اینجاست که نیروی کار کافی برای پر کردن آن فرصتها وجود نداشته باشد یا مردم تمایلی به اشتغال در مناطق کمجمعیت و روستایی نشان ندهند.
او میگوید: دقت به شاخصهای جمعیتی باید در همه سطوح تصمیمسازی لحاظ شود، و بدون در نظر گرفتن این مؤلفه، اجرای بسیاری از طرحها و سیاستها با شکست مواجه خواهد شد.
رهبر شهید انقلاب سالها قبل هشدار داده بودند تلاش برای افزایش نسل و جوان شدن و حمایت از خانواده یکی از ضروریترین فریضه ها برای مردم و مسئولان است و تأکید کرده بودند که موضوع جمعیت یک سیاست حیاتی برای آینده کشور است.
مازندران دیگر زمان ندارد که فقط منتظر بماند. نرخ باروری ۱.۲ و جایگاه دومین استان سالمند کشور یعنی یک زنگ خطر با صدای بلند. کارشناسان بر این باورند که سیاستهای مؤثر، نه فقط پرداخت وام و بنهای تشویقی، بلکه تغییر محیط اجتماعی و اقتصادی به گونهای است که نسل جدید بتواند به راحتی تصمیم به بچهدار شدن بگیرد.
از رامسر تا بهشهر، از نوشهر تا قائمشهر، همه جا یک سوال مشترک شنیده میشود: آیا برای فردای بدون جوان مازندران برنامهای داریم؟ پاسخ این سؤال، نه در دفاتر بسته مدیران، که در تغییر یک نگرش عمیق فرهنگی و عملی نهفته است.
عصای پیری در دست مازندران است، شاید هنوز فرصتی برای زمین گذاشتن آن باقی باشد.