دانشمندان با این توصیف جالب که اوتسی(Ötzi) ملقب به مرد یخی، تقریباً مردهترین موجود زندهای است که میتوان تصور کرد، اعلام کردند نشانههایی از حیات فعال در این مرد یخی یافتهاند.
به گزارش ایسنا، اوتسی(Ötzi) ملقب به مرد یخی ۵۳۰۰ سال پیش درگذشته است. با این حال، بدنش به طرز بینظیری در کوههای یخی آلپ ایتالیا سالم مانده است که او را به یکی از قدیمیترین و سالمترین مومیاییهای انسانی کشف شده تاکنون تبدیل کرده است.
در سرمای شدید محیط کوههای آلپ که اوتسی در آن درگذشته، فعالیت میکروبی سرکوب شده و از آنجایی که میکروبها عامل اصلی تجزیه هستند، اوتسی تسلیم ویرانیهای آن نشده است، اما جسد این مرد یخی ممکن است کاملاً عاری از حیات نباشد.
اوتسی را دو گردشگر آلمانی از نورنبرگ در ۱۹ سپتامبر ۱۹۹۱ پیدا کردند. پیکر به جلو خوابیده و زیر یخها پیچیدهشده؛ او در ابتدا به نظر جسد تازه شخصی مانند خلبان جنگ جهانی آمد. ژاندارمری اتریش با بیظرافتی با یک مته دستی کوچک که به سهو کفل اوتسی را هم سوراخ کرده بود و یک تبر یخشکن که در روشهای باستانشناسی کاربردی ندارد، اوتسی را از میان یخ بیرون کشید. سپس جسد را به اینسبروک بردند و در آنجا بود که دیرینگی اوتسی آشکار شد.
از آنجایی که جسد اوتسی در ۹۲ متری خاک ایتالیا کشف شده بود، پیکر وی از سال ۱۹۹۸ تاکنون در موزه باستانشناسی تیرول جنوبی در بولتسانو ایتالیا به نمایش گذاشته شده است.
بررسیهای انجامشده روی جسد اوتسی نشان میدهد که او از انگل رودهای رنج میبرده، مشکل کبد داشته و رنگ چشمها و موهایش تیره بوده است. او ردایی از جنس سبزه و جلیقه و پایافزار چرمی به تن داشت. کفشها ضدآب و پهن بودند و این پهنا برای راه رفتن بر روی برفها مناسب مینمود و جنسش نیز از گیاه بود که به شکل حصیر درآورده بود. یک لایه چمنی نرم نیز دور پاها را گرم نگه میداشته است.
اکنون مطالعه جدیدی از میکروبهای سراسر بدن او نشان میدهد که برخی از گونههای بالقوه فعال ممکن است تقریباً به قدمت خود این مومیایی باشند، در حالی که برخی دیگر ممکن است با شرایط سردخانهای که امروز در آن قرار دارد، سازگار شده باشند.
محمد سرحان(Mohamed Sarhan)، میکروبیولوژیست مرکز تحقیقاتی Eurac در ایتالیا و نویسنده ارشد این مقاله میگوید: میکروبیوم یک مومیایی، منحصر به فرد است، زیرا ما با میکروبهایی سروکار داریم که بیش از ۵۰۰۰ سال قدمت دارند و در عین حال، با میکروبهای مدرنی که از زمان کشف این مومیایی معرفی شدهاند.
اوتسی در سال ۱۹۹۱ کشف شد؛ زمانی که دو کوهنورد چیزی را که فکر میکردند یک کوهنورد تازه فوت شده است، در ارتفاع ۳۲۱۰ متری از یخ در حال ذوب یک یخچال طبیعی که بیرون زده بود، مشاهده کردند.
تنها پس از انتقال جسد وی به آزمایشگاه بود که دانشمندان اهمیت واقعی این کشف را درک کردند، چرا که دریافتند او یک شکارچی عصر مس است که حدود ۳۳۰۰ سال پیش از میلاد زندگی کرده و مرده بود و آنقدر خوب مومیایی شده بود که به نظر میرسید تازه فوت کرده است.
از آن زمان، دانشمندان چیزهای زیادی در مورد اوتسی کشف کردهاند. برای مثال، اوتسی هنگام مرگ حدود ۴۶ سال داشته، حداقل ۶۱ خالکوبی دستی روی پوست تیرهاش داشته، لباسهایی دوخته شده از پوست حیوانات مختلف میپوشیده و آخرین وعده غذاییاش سرشار از چربی بز کوهی، گوشت حیوانات وحشی و غلات بوده است.
تصویر بازسازی شده اوتسی
مطالعات قبلی حتی میکروبیوم روده او را بررسی کردند و دریافتند که این میکروبیوم با میکروبیوم جمعیتهای انسانی باستانی و غیرصنعتی، بیشتر از میکروبیوم جمعیتهای غربی مدرن سازگار است.
محققان همچنین یک سویه باستانی از هلیکوباکتر پیلوری (باکتری معده مرتبط با زخم معده و سرطان معده) را کشف کردند.
با این حال، همه این مطالعات یک چیز مشترک داشتند؛ آنها اغلب این میکروبها را به عنوان بقایای بیولوژیکی در نظر میگرفتند، نه اینکه بررسی کنند که آیا ممکن است هنوز هم فعال باشند یا خیر.
هیچ کس کار طاقتفرسای استخراج میکروبیوم بومی اوتسی از آلایندههای محیطی را که ممکن است پس از مرگ او، چه در یخچال طبیعی و چه پس از آن، زمانی که برای جلوگیری از تجزیه به انبار سرد منتقل شد، به آنجا منتقل شده باشند، انجام نداده بود.
سرحان و همکارانش از سراسر بدن اوتسی و همچنین از آبهای ذوبشده درون بدنش، نمونهبرداریهایی کردند. آنها همچنین از دادههای مربوط به بافت روده و معده از مطالعات قبلی استفاده کردند و نمونهای از خاک محل پیدا شدن اوتسی را که همزمان با خود مرد یخی جمعآوری شده بود، آزمایش کردند.
آنها این نمونهها را از طریق توالییابی DNA و RNA بررسی کردند و به دنبال الگوهایی در انواع میکروبهای موجود در آن بودند.
به طور کلی، میکروبها در دو گروه اصلی قرار گرفتند. گروه اول میکروبهای باستانی بودند که بخشی از میکروبیوم زنده اوتسی بودند و گروه دوم، مخمرهای سرمادوست بودند که روی پوست اوتسی و در آبهای ذوبشده جمعآوریشده از درون مومیایی یافت میشدند. این مخمرها گونههای بسیار تخصصی بودند که با محیطهای سرد سازگار شده بودند و از نظر ژنتیکی با میکروبهای موجود در مناطق یخزده مانند قطب جنوب مرتبط بودند.
این نشان میدهد که این میکروبها احتمالاً از محیط یخچالهای طبیعی که بدن اوتسی را حفظ کرده بود، منشأ گرفتهاند، اما چیز کمی عجیب دیگری نیز وجود داشت. برخی از نمونهها به شدت تخریب شده بودند که نشان میدهد میکروبها باستانی بودهاند، اما برخی دیگر نسبتاً تازه بودند که نشان دهنده فعالیت مداوم آنهاست.
فرانک مایکسنر(Frank Maixner)، میکروبیولوژیست و مدیر موسسه مطالعات مومیایی در تحقیقات یوراک(Eurac) میگوید: ما در اینجا شاهد تداوم هستیم. این مخمرها اوتسی را در سفر طولانیاش در طول هزارهها همراهی کردهاند.
یک قطعه دیگر از این پازل عجیب وجود دارد. برخی از میکروبها ممکن است از تکنیکهای حفاظتی مورد استفاده روی جسد بهرهمند شده باشند.
پس از پیدا شدن اوتسی، جسد او با فنول(phenol) که یک ترکیب سمی است که از رشد قارچ جلوگیری میکند، تیمار شد. سه مورد از چهار مخمر، گونههایی بودند که قادر به متابولیزه کردن فنول بودند.
به طور واضح نمیتوان گفت که آیا این میکروبهای فعال، نوادگان یک خط طولانی و ناگسستنی هستند که بیسروصدا برای هزاران سال، حتی در سرمای یخبندان در جسد اوتسی زندگی میکردند یا اینکه خفته بودند و پس از ذوب شدن مومیایی دوباره زنده شدهاند.
البته شواهد موجود به شکل واضح نشان میدهند که بدن مرد یخی به نوعی از بقای آنها پشتیبانی میکرد.
نمونههای گرفته شده در سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۹ نشان داد که یک گونه سرمادوست در طول این دهه افزایش یافته است که نشان میدهد حداقل برخی از میکروبها در شرایط دمای زیر صفر محفظه نگهداری اوتسی زنده ماندهاند و حتی به آرامی تولید مثل میکنند.
محققان میگویند: مومیایی مرد یخی یک اثر باستانی ایستا نیست، بلکه یک اکوسیستم پویا از بایگانی زنده است که در آن میکروبهای باستانی مشتق شده از یخچالهای طبیعی و آلایندههای مدرن در شرایط موزهای همزیستی دارند.
این یافتهها در مجله Microbiome منتشر شده است.