عصر ایران- می خواهیم درباره چیزی صحبت کنیم که انگار از دل یک فیلم علمی تخیلی بیرون آمده باشد. شناوری به طول حدود 1.6 کیلومتر، عرض 244 متر و ارتفاع 30 طبقه که شاید روزی بتواند تا 80000 نفر را در سراسر جهان جابه جا کند؛ با خانه ها، مدارس، یک بیمارستان، فروشگاه ها، پارک ها و فضاهای تفریحی که همگی در یک شهر شناور جای گرفته اند.
این ایده با نام Freedom Ship شناخته می شود و حامیانش بار دیگر آن را به عنوان مدلی جدید برای زندگی در دریا معرفی کرده اند. اما در میان تمام هیجان پیرامون این پروژه، یک سوال اساسی مطرح است: آیا چنین شهر شناور عظیمی واقعا می تواند پایدار باشد یا صرفا نسخه ای بزرگ تر از چالش های زیست محیطی صنعت کشتی های تفریحی است؟
پروژه فریدام شیپ به عنوان یک کشتی تفریحی سنتی معرفی نمی شود. در چشم انداز رسمی این پروژه، از آن به عنوان «شهری دائمی و متحرک در دریا» یاد شده که برای سکونت بلندمدت طراحی شده است. خانه ها، محل های کار، مدارس، خدمات درمانی، مراکز تجاری و فضاهای عمومی همگی در یک سکوی متحرک یکپارچه شده اند.
بر اساس بیانیه رسمی پروژه، وزن ناخالص این شناور بیش از 2 میلیون تن خواهد بود و طول آن به حدود 1.6 کیلومتر، عرض آن به 244 متر و ارتفاع آن به 30 طبقه می رسد. برآورد اولیه هزینه ساخت نیز 12 میلیارد پوند بریتانیا بود که با نرخ های فعلی ارز، معادل حدود 16.1 میلیارد دلار است.
این طرح، زندگی روزمره را به گونه ای تصور می کند که انگار یک شهر کوچک از خشکی جدا شده و روی اقیانوس قرار گرفته است. برنامه ها شامل هتل ها، رستوران ها، فروشگاه ها، بانک ها، موزه ها، سالن کنسرت، پارک آبی، مرکز همایش ها، کلوب شبانه، آکواریوم و یک ورزشگاه 15000 نفری است.
کودکان می توانند از مقطع ابتدایی تا دوره های دانشگاهی در این شهر تحصیل کنند و خدمات درمانی و مراکز تحقیقاتی نیز بخشی از طراحی خواهند بود. در عمل، ساکنان فقط برای تفریح در دریا نخواهند بود؛ آن ها در این مکان کار می کنند، آموزش می بینند، خرید می کنند و زندگی خواهند کرد.
به دلیل ابعاد بسیار بزرگ، فریدام شیپ مانند کشتی های تفریحی معمولی در هر بندری پهلو نخواهد گرفت. در این طرح آمده است که تامین کالا، جابه جایی بازدیدکنندگان و مسافران از طریق کشتی های کوچک، شناورهای خدماتی و هواپیماها انجام می شود. این شناور با سرعت حدود 7 گره دریایی یا کمی بیش از 8 مایل در ساعت (حدود 13 کیلومتر برساعت) حرکت کرده و تقریبا هر 2 سال یک بار دور زمین را کامل می زند.
حامیان پروژه معتقدند این طرح می تواند فشار روی بنادر شلوغ را کاهش دهد و از سامانه های پاک تر بهره ببرد. در بیانیه رسمی پروژه به «پیشرانه هیبریدی پیشرفته»، بازیابی انرژی و سامانه های مدیریت آب و پسماند اشاره شده است. در برخی توضیحات قدیمی تر نیز از انرژی هسته ای و حتی پاکسازی اقیانوس ها سخن گفته شده بود.
اما همین جا است که وعده های سبز پروژه پیچیده می شوند. صنعت کشتیرانی هم اکنون نیز سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانه ای دارد. بر اساس گزارش سازمان بین المللی دریانوردی، انتشار گازهای گلخانه ای این صنعت در سال 2018 به حدود 1.19 میلیارد تن معادل دی اکسید کربن رسید که برابر با 2.89 درصد از کل انتشار ناشی از فعالیت های انسانی در جهان بود.
البته یک شناور بزرگ گاهی می تواند به ازای هر نفر از چندین شناور کوچک کارآمدتر باشد. با این حال، یک شهر شناور دائمی به تامین مداوم انرژی برای خانه ها، بیمارستان ها، فروشگاه ها، سامانه های سرمایشی، تصفیه پسماند، خدمات غذایی و نیازهای اولیه ساکنان احتیاج دارد. کافی است قبض برق یک بلوک شهری را تصور کنید و سپس همان بلوک را روی اقیانوس قرار دهید.
فریدام شیپ سابقه ای طولانی دارد. این ایده نخستین بار در دهه 1990 توسط مهندس آمریکایی نورمن نیکسون مطرح شد. او در سال 2012 درگذشت و از آن زمان تاکنون پروژه چندین بار احیا و سپس متوقف شده است.
راجر ام گوچ، مدیرعامل و مدیر Freedom Cruise Line International، اکنون هدایت این پروژه را بر عهده دارد. در صفحه ویژه سرمایه گذاران شرکت، این شناور به عنوان یک «پروژه توسعه بلندمدت» توصیف شده که به سرمایه صبور، اعتبارسنجی فنی، ساختار مدیریتی مناسب و اجرای چند مرحله ای نیاز دارد.
گوچ گفته است میزان علاقه به این طرح به حدی است که شرکت تقریبا می تواند ساخت 3 کشتی را توجیه کند، اما او همچنین به مشکل اصلی اشاره کرده است: «ما بسیار مطمئن هستیم که می توانیم این پروژه را اجرا کنیم، اما تامین سرمایه عامل کلیدی است.»
اگر منابع مالی تامین شوند، طبق این طرح ساخت در اندونزی و با بدنه اصلی آغاز خواهد شد. سازه در بخش های مختلف ساخته شده و سپس در دریا مونتاژ می شود. انتظار می رود کل فرایند بین 3 تا 4 سال زمان ببرد.
گزارش ها حاکی از آن هستند که برخی ساکنان حتی پیش از تکمیل کامل شناور می توانند به آن نقل مکان کنند. همین موضوع نشان می دهد که پروژه تا چه اندازه غیرمعمول است؛ زیرا ساخت و ساز، نگهداری، املاک، حمل و نقل و خدمات عمومی همگی روی یک سکوی متحرک با یکدیگر تداخل خواهند داشت.
این موضوع یک چالش دیگر را نیز مطرح می کند. یک شهر در دریا صرفا به دلیل شناور بودن در خارج از خط ساحلی، از مسئولیت های زیست محیطی معاف نمی شود.
نگهداری یک شناور عظیم در آب های دور از ساحل شاید ازدحام بنادر کوچک را کاهش دهد، اما در مقابل نیاز دائمی به کشتی های مسافربری، هواپیماها، شناورهای تامین کالا، سامانه های سوخت رسانی، ارسال مواد غذایی و مدیریت پسماند ایجاد می کند. این رفت و آمدها نیز ترافیک، آلودگی صوتی، دود و ریسک های عملیاتی خاص خود را به همراه دارند.
علاوه بر این، پرسش های حقوقی و نظارتی نیز مطرح هستند. این ایده که پژوهش های پزشکی، فعالیت های تجاری یا سامانه های مدیریت پسماند بتوانند در خارج از برخی محدودیت های مستقر در خشکی فعالیت کنند، شاید برای سرمایه گذاران جذاب باشد، اما همچنان به نظارت شفاف و دقیق نیاز دارد. اقیانوس یک زمین خالی برای ساخت و ساز نیست.
معماری شناور در سال های اخیر توجه بیشتری را جلب کرده است؛ زیرا شهرهای ساحلی با افزایش سطح آب دریاها، رشد جمعیت و چالش های سازگاری با تغییرات اقلیمی مواجه هستند. ای. کوین شوفر، معمار ارشد طراحی فریدام شیپ، سال ها روی مفاهیم معماری شناور و طراحی شهری دریایی مرتبط با افزایش سطح آب دریا و رشد متراکم شهرها کار کرده است.
با این حال، فریدام شیپ هنوز یک راه حل اثبات شده برای بحران اقلیمی محسوب نمی شود. در حال حاضر، این پروژه بیشتر یک طرح عظیم زیرساختی خصوصی است که با تصاویر مفهومی چشمگیر، اعداد بزرگ و محاسبات زیست محیطی بی پاسخ شناخته می شود.
در نهایت، قضاوت درباره این پروژه تنها بر اساس ورزشگاه، مدارس یا چشم اندازهای اقیانوسی آن نخواهد بود. موفقیت آن به این بستگی دارد که مصرف انرژی، میزان انتشار آلاینده ها، سامانه های مدیریت پسماند، مدل تامین مالی و ساختار حقوقی آن تا چه اندازه بتوانند در برابر بررسی های عمومی مقاومت کنند.
تنظیم و ترجمه: محمد مهدی حیدرپور