تورم یکی از مهمترین متغیرهای کلان اقتصادی است که در انتخاب بازار مناسب برای سرمایهگذاری تاثیرگذاری بسیار بالایی دارد. هنگامی که تورم به سطوح بسیار بالا میرسد، ساختار تصمیمگیری اقتصادی تغییر میکند و حفظ قدرت خرید به مهمترین دغدغهی خانوادهها تبدیل میشود. چون در چنین شرایطی اولویت حفظ ارزش پول است و کسب سود در مرتبهی دوم قرار میگیرد. اگر خانوادهها نتوانند در چنین شرایطی بازار خوبی برای سرمایهگذاری انتخاب کنند، در میان مدت و بلند مدت بخشی از قدرت خرید و بهتبع رفاه خود را از دست خواهند داد.
در چنین فضایی، دو بازار بیش از سایر گزینهها مورد توجه فعالان اقتصادی قرار میگیرند: بازار طلا و بازار سرمایه. هر یک از این بازارها ویژگیها، مزایا و ریسکهای خاص خود را دارند و عملکرد آنها به عوامل متعددی از جمله نرخ ارز، سیاستهای دولت، وضعیت اقتصاد جهانی و انتظارات تورمی بستگی دارد. در ادامه به بررسی بازار سهام و طلا در سایهی تورم 83.9 درصدی میپردازیم.
بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطهی اردیبهشت ماه 1405 به 83.9 درصد رسیده است. تورم به مفهوم رشد سطح قیمت کالا و خدمات در یک بازه زمانی مشخص است. زمانی که تورم به سطوحی نزدیک به 83.9 درصد برسد، آثار آن دیگر محدود به افزایش قیمت کالا و خدمات نیست، بلکه تقریباً تمام بخشهای اقتصادی را تحت تأثیر خود قرار میدهد.
نخستین پیامد چنین تورمی، کاهش شدید قدرت خرید خانوارها است. درآمد بسیاری از افراد با سرعتی کمتر از تورم افزایش پیدا میکند و در نتیجه سطح رفاه عمومی کاهش مییابد. خانوارها ناچار میشوند بخش بیشتری از درآمد خود را صرف هزینههای ضروری کنند و از هزینههای غیرضروری چشمپوشی کنند.
دومین اثر مهم در سطوح بالای تورم، کاهش جذابیت در نگهداری پول نقد است. در شرایطی که ارزش پول طی یک سال بیش از نیمی از قدرت خرید خود را از دست میدهد، افراد تمایل پیدا میکنند داراییهای خود را به بصورت کالا یا داراییهای با ارزش نگهداری کنند. این موضوع موجب افزایش تقاضا برای ارز، طلا، سهام، مسکن و سایر داراییهای سرمایهای میشود.
سومین اثر مهم در زمان تورم 83.9 درصدی، افزایش نااطمینانی در فضای اقتصادی کشور است. در محیطهای تورمی شدید، برنامهریزی بلندمدت دشوار میشود. شرکتهای تولیدی و خدماتی نمیتوانند هزینههای آینده را بهدرستی پیش بینی کنند، از این رو سرمایهگذاری در بخشهای مختلف اقتصادی کاهش چشمگیری پیدا میکند. از سوی دیگر، تورم شدید معمولاً با جهش نرخ ارز همراه است. در اقتصاد ایران، افزایش تورم غالباً موجب فشار بر بازار ارز شده و منجر به افزایش قیمت ارزهای خارجی میشود.
بازار طلا در طول تاریخ یکی از مهمترین ابزارهای حفظ قدرت خرید در برابر تورم افسار گسیخته بوده است. زمانی که قیمت ارز افزایش پیدا میکند، مردم برای حفظ ارزش پول خود به سمت خرید طلا حرکت میکنند. در ایران برای پیش بینی آینده قیمت طلا باید به سه عامل اصلی توجه کرد:
در سناریوی که تورم از سطح 83 درصد گذشته باشد، احتمال جهش قیمت ارزهای خارجی نیز وجود دارد. از آنجا که قیمت طلا در ایران همبستگی مثبتی با قیمت دلار در بازار آزاد دارد، با افزایش نرخ ارز قیمت طلا نیز رشد خواهد کرد. حتی اگر قیمت جهانی طلا ثابت باقی بماند. مزیت دیگر بازار طلا، نقدشوندگی بالا است. برخلاف برخی داراییها مانند مسکن که فروش آن ممکن است زمانبر باشد، طلا تقریباً در هر زمان قابلیت تبدیل به پول نقد را دارد.
بسیاری از افراد جامعه تصور میکنند تورم همیشه برای بورس عنوان یک عامل محرک مثبت است. اما واقعیت این است ه پیش بینی آیندهی بورس پیچیدهتر از این است. بورس از یک سو میتواند از رشد قیمتها و افزایش درآمد اسمی شرکتها سود ببرد و از سوی دیگر ممکن است تحت تأثیر سیاستهای اقتصادی و رکود قرار گیرد.
در شرایطی که تورم افسار گسیخته وجود دارد، شرکتهایی که داراییهای فیزیکی و درآمدهای دلاری دارند، معمولاً تقاضای بیشتری در بازار به سمت آنها میآید. افزایش نرخ ارز موجب رشد درآمدهای ریالی شرکتهای صادرکننده میشود و این کار منجر به رشد سودآوری آنها میشود.
از طرفی شرکتهایی که به مواد اولیه وارداتی برای تولید محصولات خود نیاز دارند، ممکن است با افزایش قیمت ارز سود اسمی آنها تا حد زیادی کاهش پیدا کند.
یکی دیگر از ویژگیهای بورس در دورههای تورمی، افزایش ارزش جایگزینی داراییها است. کارخانهها، معادن، تجهیزات و زمینهای متعلق به شرکتها به تدریج ارزش بیشتری پیدا میکنند و این موضوع میتواند اثرات مثبتی بر قیمت سهام آنها داشته باشد.
همهی شرکتهایی که در بورس پذیره نویسی شدهاند از رشد تورم منتفع نمیشوند. برخی شرکتهای تولیدی و خدماتی به دلیل ماهیت فعالیت خود، احتمالا از افزایش نرخ ارز سود بالای کسب میکنند.
پتروشیمیها از مهمترین برندگان تورم و رشد نرخ ارز محسوب میشوند. بخش عمده محصولات این شرکتها صادر میشود و درآمد آنها دلاری است. در نتیجه با افزایش نرخ ارز، درآمد ریالی آنها نیز افزایش پیدا میکند.
شرکتهای تولید کننده فلزات اساسی هماننند فولاد و مس معمولاً از تورم نفع میبرند. این شرکتها علاوه بر داراییهای با ارزشی که دارند، از افزایش قیمتهای جهانی و رشد قیمت ارز در بازار آزاد نیز بهرهمند میشوند.
صنایع معدنی به دلیل مالکیت ذخایر طبیعی و افزایش ارزش جایگزینی داراییها معمولاً در شرایط وجود تورمهای چند درصدی، افزایش تقاضای چشمگیری در بازار تجربه خواهند کرد.
همانگونه که برخی صنایع از رشد قیمت ارز میتوانند سود خود را افزایش دهند، برخی دیگر صنایع و بخشهای تولیدی در بازار سهام ممکن است با مشکلات زیادی روبهرو شوند.
سودآوری بانکها در نتیجهی سپردهگذاری سرمایهگذاران است. اگر نرخ بهره افزایش پیدا کند، سودآوری بانکها تا حد زیادی رشد خواهد کرد. اگر میزان سود کمتر از تورم باشد عموما منجر به کاهش سودآوری بانکها میشود. چون سرمایهگذاران علاقهی کمتری به سپردهگذاری در بانک خواهند داشت.
قیمتگذاری دستوری و افزایش هزینههای تولید میتواند سودآوری خودروسازان را تحت فشار قرار دهد.
شرکتهایی که محصولات مصرفی تولید میکنند ممکن است با کاهش قدرت خرید مردم و افت تقاضا روبهرو شوند. در نتیجه کاهش تقاضا منجر به کاهش فروش و کاهش سودآوری شرکت میشود.
این شرکتها اغلب نمیتوانند افزایش هزینهها را به طور کامل به مصرفکننده منتقل کنند و در نتیجه سودآوری آنها کاهش مییابد.
در زمان وجود تورمهای چندین درصدی، مدیریت ریسک سرمایهگذاری اهمیت بالاتری از شرایط عادی پیدا میکند. بسیاری از سرمایهگذاران دانش معاملاتی و اقتصادی لازم برای بررسی سهام مختلف در بازار سهام را ندارند. به همین دلیل چنین سرمایهگذارانی بجای خرید مستقیم سهام بهتر است در صندوقها سرمایهگذاری کنند. چون خرید صندوقهای سرمایهگذاری ریسک سرمایهگذاری را تعدیل میکند و به دانش اقتصادی بالایی نیاز ندارند.
بسیاری از سرمایهگذاران تصور میکنند که تنها راه خرید طلا، سرمایهگذاری در طلای فیزیکی است. اما چنین تصوری کاملا اشتباه است. چون صندوقهای طلا شرایطی را فراهم کردهاند که سرمایهگذاران بتوانند با امنیت بالاتر و هزینهی کمتر در طلا سرمایهگذاری کنند. برای خرید صندوق طلا ، سرمایهگذاران لازم نیست هزینههای اضافی همانند اجرت ساخت طلا، مالیات بر ارزش افزوده و سود فروشنده پرداخت کنند.
ازسوی دیگر، صندوقهای طلا معاملات آنها بصورت آنلاین است. از این رو هرگز ریسک به سرقت رفتن متوجه آنها نیست. اما طلای فیزیکی ممکن است مورد سرقت قرار بگیرد. از طرفی، صندوقهای طلا سبد دارایی آنها از اوراق گواهی سپردهی سکه طلا و اوراق گواهی شمش طلا تشکیل شده است. به همین دلیل هر زمان که قیمت ارز در بازار رشد کند، قیمت واحدهای صندوق طلا نیز افزایش پیدا میکند.
صندوقهای سهامی طبق اساس نامه باید حداقل 70 تا 90 درصد از سبد دارایی خود را به سهام و حق تقدم سهام اختصاص دهند. به همین دلیل این صندوقها برای افرادی که زمان و دانش کافی برای بررسی بازار سهام را ندارند، بسیار مناسب هستند. سرمایهگذاران برای انتخاب صندوق سهامی پرسود باید به سه نکتهی اصلی توجه کنند.
سرمایهگذاران قبل از انتخاب صندوق سهامی باید میزان سودآوری صندوقهای سهامی در بازههای زمانی مختلف را با یکدیگر مقایسه کنند. صندوقی که توانسته باشد در شرایط مختلف بازار سود بالاتری کسب کند، میتواند گزینهی خوبی برای سرمایهگذاری باشد.
صندوق سهامی که خالص ارزش داراییهای بالایی داشته باشد، به این مفهوم است که سرمایهگذاران زیادی به آن اعتماد کردهاند. از این رو سرمایهگذاران جدید با اطمینان خاطر بالاتری در آن سرمایهگذاری میکنند.
نقد شوندگی یکی از معیارهای اصلی برای انتخاب صندوق سهامی است. صندوق سهامی که حجم معاملات روزانهی آن زیاد باشد به تبع نقدشوندگی آن نیز بیشتر است.
برای بسیاری از سرمایهگذاران این سؤال وجود دارد که در شرایط وجود تورم، سرمایهگذاری در طلا بهتر است یا بورس؟ در پاسخ باید گفت که جواب قطعی وجود ندارد، چون هر بازار مزایا و معایب خاص خود را دارد.
طلا یک دارایی برای حفظ ارزش سرمایه است و هدف اصلی آن محافظت از قدرت خرید در برابر تورم است. در مقابل، بورس علاوه بر حفظ ارزش دارایی، امکان کسب بازدهی فراتر از تورم را نیز فراهم میکند.
از نظر ریسک، طلا معمولاً نوسان کمتری نسبت به بورس دارد. بورس تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله سیاستهای اقتصادی، تصمیمات دولتی و وضعیت شرکتها قرار میگیرد. اما از لحاظ بازدهی سرمایهگذاری در بورس شرایط به مراتب بهتر است. در دورههایی که نرخ ارز رشد میکند و سود شرکتهای صادراتی افزایش مییابد، بازده بورس میتواند از طلا پیشی بگیرد. از سوی دیگر، از لحاظ امنیت سرمایهگذاری، خرید طلا گزینه محافظهکارانهتری محسوب میشود.
در شرایط وجود تورم 83.9 درصدی، سرمایهگذاری در یک بازار خاص ریسک سرمایهگذاری را بسیار بالا میبرد. از این رو سرمایهگذاران بهتر است دارایی خود را در چند بازار مختلف تقسیم کنند. بهترین ترکیب در چنین شرایطی سرمایهگذاری ترکیبی در طلا و بورس است. چون ترکیب سرمایهگذاری در طلا و بورس مزایایی خاصی دارد. همانند: