در باور ایرانیها، بادها فقط پدیدههایی طبیعی نبودند؛ برخی مظهر خیر بودند و برخی نماد شر. اما در میان روایتهای عامیانه و باورهای کهن، دو قصه بیش از همه جلب توجه میکند: داستان چَن و گرمیج در ساوالان و روایت کَلو و زَلو در زاگرس. در این قصهها، بادها موجوداتی نامرئی اما زندهاند که برای چیرگی بر طبیعت، تغییر فصلها و سرنوشت آدمیان با یکدیگر به نبرد برمیخیزند.
به گزارش همشهری آنلاین، نبرد خیر و شر حتی در دنیای بادها هم راه پیدا کرده، میپرسید چطور؟ فقط کافی است نگاهی به قصه نبرد «چَن» و «گرمیج» در باورهای محلی مردم اردبیل بیاندازید.
باد گرم یا گرمیج، باد شدیدی است که در زمان حاکمیت جریان کم فشار روی کرانه های جنوبی دریای خزر و استان اردبیل در قسمت مرکزی استان میوزد و گاهی سرعتی بیش از ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت هم دارد. قدیمیهای اردبیل معتقدند با توقف باد گرمیج موجی از جریان هوای سرد شمالی و ریزش برف منطقه را در بر میگیرد.
چَن اما در مقابل گرمیچ است و معمولا با سرد شدن ناگهانی هوا، ابرناکی و افت دما میوزد. در باور اردبیلیها به ویژه مشکینشهریها، نبرد این دو باد تعیینکننده وضعیت آب و هوایی است؛ آنها باد «گَرمیج» را مخرب و خطرناک میدانند و معتقدند که پس از این باد، باد دیگری به نام «چَن» شروع به وزیدن میکند و هوا به سرعت سرد میشود.
به باور مردم، باد چن و گرمیج در بالای قله ساوالان (سبلان) با هم گلاویز میشوند و زورآزمایی میکنند. جنگ آنها تا دامنههای ساوالان امتداد مییابد تا به مشکینشهر میرسد و هر یک، قدرتش بیشتر باشد، میماند و میوزد و دیگری بهناچار فرار میکند.
ایلامیها در نبرد بادها فراتر از خیر و شر رفتهاند و یک باد یا «کلو» را مسلمان و «زلو» را کافر تعبیر میکنند؛ اولی فرشته نگهبان هوای پاک و دومی دیوی مظهر هوای ناپاک و زیانآور.
کلو و زلو یک باد خاص نیستند و ایلامیها به طور کلی باد زمستان را زلو میدانند و معتقدند در این زمان، کلو زندانی است تا زمانی که ۴۵ روز بگذرد و کلو آزاد شود و به جایش زلو خانهنشین شود. زلو سرد است و همه چیز را فسرده میکند. خاکآلود است و بارانی با خود ندارد، اما کلو هم باران دارد و هم طراوت و با آن، زمین، نباتات و آدمیان جان تازه میگیرند.
در این قصه ایلامیها تنها نبودند و اهالی استان همسایه یعنی لرستان هم چنین اعتقادی داشتند. از نگاه آنها باد زلو یا باد کافر جهت شمال شرقی داشته و اهریمنی بوده است. در حالی که باد کلو یا باد مسلمان در جهت شرق میوزید، زیرا جهت شرق جایگاه همه بادهاست و باد از مشرق راهی مغرب میشود و چون در مغرب به کوه قاف میرسد، دوباره به جای خود بازمیگردد.