عصر ایران؛ یلدا آذرپی- سفر برنامهریزیشدۀ ایتامار بنگویر (وزیر تندرو امنیت داخلی رژیم اسرائیل) به ایالات متحده، با مانع اداریِ غیرمنتظرهای در کنسولگری به پایان رسید؛ از او درخواست اثر انگشت بیومتریک کردند.
سفارت آمریکا این اقدام را بخشی از رویههای معمولِ صدور ویزا توصیف کرد ولی بنگویر چنین حرکتی را غیرمعمول و نشانۀ اکراهِ دولت آمریکا از پذیرشاش دانست و در نهایت سفر را لغو کرد. تحلیلگران این رخداد را حامل پیامهای سیاسیِ قابلتوجهی میدانند.
بنگویر که بهدلیل مواضع افراطی و رفتارهای جنجالیاش حتی در افکار عمومی غرب به چهرهای منفور بدل شده، در این برهه به سد پروتکلهای سختگیرانۀ دیپلماتیک برخورد کرده است.
این اتفاق در حالی رخ میدهد که تنشها میان اسرائیل و ایالاتمتحده بر سر «یادداشت تفاهم اسلامآباد» و توافق با ایران به اوج رسیده است. در واقع، لغو این سفر، تلاقیِ تضادهای ایدئولوژیک، سوابق نقض حقوق بشر و رقابتهای قدرت در سطح عالی است.
آیا این هشدار به شخصی مانند بنگویر محدود میماند یا نشانهای از چرخش استراتژیک واشنگتن در برخورد با جریانهای راست افراطی در کابینۀ نتانیاهو است؟
در جهان دیپلماسی، کوچکترین جزئیات معنادارند و ازاینرو درخواست سفارت آمریکا از ایتامار بنگویر برای حضور در سفارت جهت ارائۀ اثر انگشت بیومتریک هم اتفاقی نیست. او مقام ارشد مهمترین همپیمانِ آمریکا است و چنین رخدادی بدونشک پیامی رمزگذاریشده است.
در رویههای معمول، ویزاهای دیپلماتیک مسیرهای تسهیلشدهای دارند و تحمیل حضور فیزیکی برای طی مراحل اداری ابتدایی، معمولاً زمانی رخ میدهد که دولت میزبان بخواهد هزینه و دشواریِ ورود فرد را افزایش دهد تا به زبان غیرمستقیم او را از سفر بازدارد. بنگویر هم که با زبان تند و تیز و اقدامات نسنجیده در فضای سیاسی جنجالبرانگیز است، بهسرعت دریافت که این درخواست، در واقع ممانعتی محترمانه اما قاطع از سوی واشنگتن است.
این اقدام نشان میدهد دولت آمریکا، حتی در دوران ترامپ، تمایلی ندارد چهرههای افراطی را بهآسانی پذیرا باشد؛ چهرههایی که میتوانند باعث ایجاد تنشهای داخلی در آمریکا یا تخریب وجهۀ دیپلماتیکش شوند در واقع، واشنگتن با بروکراسی اداریاش، سد دفاعی ایجاد کرده تا بدون آنکه مستقیماً از تحریم یا رد ویزا صحبت کند، ورود چهرههای تندرو را دشوار کند. این استراتژی یعنی «طرد نرم» و به دولت آمریکا اجازه میدهد همزمان با حفظ روابط رسمی با اسرائیل، از چهرههای جنجالی و غیرقابل پیشبینی مانند بنگویر فاصله بگیرد.
جزئیات سفر لغو شدۀ بنگویر، ابعادی از شخصیت و متدهای سیاسیاش را فاش میکند که بخشی از تحلیل این بحران است. او قرار بود برای حضور در عروسی دختر تاجر اسرائیلی در میامی و شرکت در نشستِ سیاسی به آمریکا سفر کند. نکتۀ جنجالی اینجاست که بنگویر در آغاز تلاش کرد هزینههای این سفر را بر دوش آن تاجر اسرائیلی بیندازد؛ اقدامی که پس از دخالتِ حسابرسان دولتی و بروز اعتراضات قانونی، او را مجبور کرد هزینهها را شخصاً پرداخت کند.
این موضوع نشاندهندۀ الگوی رفتاری چنین فردی است و حکایت از تلاقی منافع شخصی با اهداف سیاسی دارد. او میخواست از پوشش مراسم خانوادگی، برای پیشبرد دستور کار سیاسی در قلب ایالات متحده استفاده کند. اما همین تلاقی، باعث شد سفرش تحت نظارت دقیقتری قرار گیرد. برای واشنگتن، ورود وزیری که در سطح بینالمللی بهدلیل افراطگرایی شناخته شده و در مسائل مالی نیز دچار جنجال است، ریسک امنیتی و سیاسی محسوب میشود. لغو سفر در واقع شکستِ تلاشی است که میخواست پوشش خصوصی را برای عبور از سد سیاسی به کار گیرد. این حادثه نشان میدهد معیارهای پذیرش در ایالات متحده، حتی برای مقاصد خصوصی، متأثر از جایگاه سیاسی و سوابق فردی است.
یکی از ریشههای اصلی این سردیِ دیپلماتیک را باید در واکنشهای اخیر بنگویر به سیاستهای دولت ترامپ جستوجو کرد. پس از اعلام توافق ایران و آمریکا در قالب «یادداشت تفاهم اسلامآباد» برای پایان جنگ و بازگشت به گفتگوهای هستهای، بنگویر با لحنی تند، دولت ترامپ را سرزنش کرد و مدعی شد که «اسرائیل مجبور به پیروی از آمریکا نیست و دولتی مستقل است». این اظهارات در فضای سیاسیِ خاورمیانه، به معنای به چالشکشیدن مستقیمِ هژمونی واشنگتن است.
برای دولتی با ابعاد ایالات متحده که عادت کرده نقش رهبری و تعیینکننده در پروندههای منطقهای ایفا کند، چنین لحنی از سوی یکی از وزیرانِ دولت متحدش، قابل چشمپوشی نیست. بنگویر با تلاش برای نمایش «استقلال» اسرائیل، در حال ضربهزدن به نظم سلسلهمراتبی روابط دو کشور است. واشنگتن با سختگیری در روند صدور ویزا، در واقع به بنگویر این پیام را داد که «استقلال» در سیاست، هزینههایی دارد و هر کسی نمیتواند با نادیدهگرفتنِ ارادۀ واشنگتن، انتظار داشته باشد فرش قرمز برایش پهن شود. این تقابل، نشاندهندۀ شکاف عمیقی است که میان جریان راست افراطی در اسرائیل و دیدگاههای استراتژیک آمریکا (حتی در دولت ترامپ) وجود دارد.
صمود یعنی مقاومت و پایداری و کاروان «صُمود»، نمادی از مقاومت مدنیِ فعالان فلسطینی و حامیانشان در برابر تخلیۀ اجباری و شهرکسازیهای غیرقانونی در کرانۀ باختری است. این حرکت نمادین، با دستگیری اعضاء از سوی نیروهای امنیتی، به سرکوب سیستماتیک کشیده شد. گزارشهای حقوقبشری حاکی از آن است که بازداشتشدگان پس از انتقال به اسرائیل، با زنجیرهای از رفتارهای ضدانسانی مواجه شدند؛ از ضرب و شتم شدید و شکنجههای جسمی در حین انتقال گرفته تا تحقیرهای روانی و محرومیت از حقوق اولیه مانند دسترسی به آب و غذا در بازداشتگاهها. در این میان، نقش ایتامار بنگویر، برجسته بود و رسانهای شد. او دستورات وحشیانه و خشونتآمیزی برای سرکوب فعالان صادر کرد و با لحنی حقبهجانب این رفتارهای غیرانسانی را «برخورد قاطع با دشمنان» قلمداد کرد. او در بازدید از بازداشتگاهها، به تحقیر فعالان بازداشتشده پرداخت و با اطلاع از ضبط تصاویر، این موضوع را به بستری برای تخلیۀ خشم ایدئولوژیک خود بدل کرد. پروندۀ کاروان «صُمود» چنان ابعادی یافت که منجر به قرار گرفتن او در لیست تحریمیِ برخی کشورهای اروپایی شد؛ اقدامی که نشان میدهد در اوج پیچیدگیهای سیاسی هم، رفتارهای تندروانه میتوانند عبور از خط قرمزهای انسانی قلمداد شوند.
بنگویر فقط در آمریکا با چالش مواجه نیست؛ او در سطح جهانی هم به چهرهای طردشده تبدیل شده است. گزارشهای رسانههای از رفتارهای ضدانسانی او با اعضای کاروان «صُمود» پس از دستگیری و انتقال به اسرائیل، باعث شد برخی کشورهای اروپایی اقدام به تحریم او کنند. این سوابق، پروندۀ او را در دفاتر مهاجرتی و کنسولیِ کشورهای غربی بهشدت سیاه کرده است.
وقتی یکی از مقامهای دولتی در لیست تحریمی یا تحتنظر نهادهای حقوقبشر بینالمللی باشد، صدور ویزا برای او از موضوع اداری به تصمیم سیاسی و اخلاقی بدل میشود. دولت آمریکا نمیتوانست ریسک پذیرش فردی را بپذیرد که در اروپا بهدلیل جنایات یا رفتارهای غیرانسانی مورد هجمه است. درخواستِ اثر انگشت بیومتریک میتواند بهمعنای بررسیهای امنیتی و حقوقبشری گستردهتر باشد و در نهایت منجر به این شد که حضور او در خاک آمریکا، از نظر سیاسی موجه نیست. در واقع، بنگویر با رفتارهای تند و خلاف عرف به پرسونای امنیتی بدل شده که ورودش به بسیاری از پایتختهای جهان، با مقاومتهای شدیدِ قانونی و اخلاقی مواجه است.
تحلیل جایگاه بنگویر در کابینۀ نتانیاهو، نشان میدهد که چرا واشنگتن با او برخورد متفاوتی دارد. او حتی در بخشهای وسیعی از افکار عمومی و رسانههای غربی بهعنوان یکی از منفورترین چهرههای سیاسی شناخته میشود. افراطگرایی در تعریف «امنیت» و رویکردهای تندروانه در مدیریتِ امور داخلی و خارجی، او را به نماد نابسامانیِ دیپلماتیک تبدیل کرده و به گونهای عمل میکند که حتی متحدان نزدیک اسرائیل نمیتوانند از او دفاع کنند. وقتی رسانههای جریان اصلی غربی او را به عنوان نمادی از افراطگرایی و یهودیت تندرو به تصویر میکشند، پذیرفتنش در ایالات متحده موجی از اعتراضات داخلی برپا میکند. دولت ترامپ که بهویژه پس از بیمبالاتیهای رئیسجمهور در سیاست بینالمللی در پی ثبات و مدیریتِ هزینههای سیاسی است، نمیخواهد با پذیرش بنگویر، هرگونه افراطگرایی را تأیید کند. وزیر منفور، شرّ ضرور و ستون متزلزلِ کابینۀ نتانیاهوست؛ کسی که حضورش در دولت برای حفظ ائتلاف ضروری است، ولی در سفارتهای خارجی، سبب خشم، تنش و تقابل میشود.
این حادثه، درس بزرگی برای دولت نتانیاهو و جریانهای راست افراطی در اسرائیل دارد: «حمایت ایالات متحده هرگز مطلق و بدون شرط نیست». بسیاری از سیاستمداران اسرائیلی تصور میکنند نزدیکی ایدئولوژیک با جریانهای راست آمریکایی، به معنای پذیرش هر نوع رفتاری از سوی آنهاست. اما پروندۀ بنگویر نشان میدهد واشنگتن مرز مشخصی میان حمایت استراتژیک از اسرائیل و پذیرش چهرههای افراطی و جنجالی قائل است.
لغو سفر بنگویر، پیامی مستقیم به نتانیاهو است که با رفتارهای سبعانه و حیرتآور، او و مهرههای کابینهاش حتی در بین نزدیکیترین متحدشان، پذیرفتهشده نیستند. این اتفاق نشان میدهد که واشنگتن قصد دارد کنترل بیشتری بر چهرههایی که در منطقه نفوذ دارند اعمال کند و اجازه نمیدهد افرادی مانند بنگویر، با نادیدهگرفتن سیاستهای کلان آمریکا، هر سیاستی را در سطح بینالمللی پیش ببرند؛ چراکه اساساً معیار قدرت، تندیِ زبان نیست؛ لازمۀ قدرت، ضرورت دیپاماتیک و مشروعیت از سوی قدرتهای جهان است.
این خبر، حاکی از تغییری بنیادین در روابط ایالات متحده با متحدانش، بهویژه در دوران ترامپ است. حمایت آمریکا از اسرائیل از دیرباز به عنوان چک سفید امضاء شناخته میشد و هر مقام اسرائیلی، بدون توجه به سوابق یا دیدگاهش، با استقبال گرم واشنگتن مواجه بود. حال اما شاهد گذار به دوران حمایتهای مشروط و فیلترشدهایم. واشنگتن دیگر حاضر نیست برای حفظ روابط استراتژیک، هزینۀ سیاسی پذیرش چهرههای افراطی و متهم به نقض حقوق بشر را بپردازد. استفاده از «بروکراسی اداری» به جای «رد رسمی ویزا»، تاکتیکی مرسوم و مدرن در دیپلماسی است. واشنگتن با این کار، از تنش مستقیم و رسمی با دولت اسرائیل اجتناب میکند و به مقام موردنظر پیغام میدهد که «تغییر رفتار یا پذیرش قواعد، پیششرط ورود به خاک ماست». لغو سفر بنگویر، میتواند نمادی از پایان عصر پذیرشِ بیقید و شرط باشد.