عصرایران- تلسکوپ فضایی هابل طی بیش از سه دهه فعالیت، تصویری بیسابقه از جهان ارائه کرد و نگاه دانشمندان را به اعماق کیهان گشود. تصاویر مشهور «میدان عمیق هابل» نشان دادند که حتی کوچکترین بخشهای آسمان نیز مملو از کهکشان هستند و این موضوع برآوردهای اولیه از تعداد کهکشانهای جهان را دگرگون کرد.
با این حال، یکی از پرسشهای مهم اخترشناسان همواره این بوده است که آیا تعداد واقعی کهکشانها، بهویژه کهکشانهای بسیار کمنور و دوردست، به اندازهای است که مدلهای نظری پیشبینی میکنند؟
از سال ۲۰۲۲ و با آغاز فعالیت تلسکوپ فضایی جیمز وب، امکان مشاهده کهکشانهایی فراهم شده که پیشتر از دید هابل پنهان بودند. دادههای این تلسکوپ نشان میدهد در نخستین چند صد میلیون سال پس از مهبانگ، تعداد قابل توجهی کهکشان کوچک و کمنور وجود داشته است؛ اما شمار آنها به اندازه برخی برآوردهای قدیمی نیست.
در دهه گذشته برخی مدلهای نظری پیشبینی میکردند که به ازای هر کهکشان قابل مشاهده، صدها یا حتی هزاران کهکشان بسیار کمنور وجود داشته باشد. اما مشاهدات جدید نشان میدهد این افزایش احتمالاً بسیار محدودتر است و تعداد کهکشانهای کمنور نسبت به کهکشانهای پرنور، در بسیاری از مدلها تنها چند ده برابر برآورد میشود، نه صدها یا هزاران برابر.
روشنایی هر کهکشان به عواملی مانند جرم، تعداد ستارگان، میزان تشکیل ستاره، مقدار غبار میانستارهای و فاصله آن از زمین بستگی دارد. بسیاری از کهکشانهای اولیه آنقدر کمنور هستند که حتی پیشرفتهترین تلسکوپها نیز تنها بخشی از آنها را آشکار میکنند. به همین دلیل، دانشمندان علاوه بر مشاهدات مستقیم، از شبیهسازیهای رایانهای و مدلهای کیهانشناسی نیز استفاده میکنند.
تصاویر عمیق جیمز وب نشان دادهاند که جهان اولیه پیچیدهتر از آن چیزی بوده که تصور میشد. این تلسکوپ تعداد زیادی کهکشان بسیار دور را شناسایی کرده و حتی برخی از آنها را در زمانی کمتر از ۵۰۰ میلیون سال پس از مهبانگ مشاهده کرده است. این کشفیات باعث شده مدلهای شکلگیری کهکشانها بازنگری شوند.
در عین حال، پژوهشهای اخیر نشان میدهد بخش قابل توجهی از نور جهان اولیه توسط کهکشانهای کوچک تولید شده است؛ اما تعداد این کهکشانها احتمالاً کمتر از برخی پیشبینیهای قدیمی است. بنابراین، اگرچه هنوز میلیاردها کهکشان در جهان قابل مشاهده وجود دارد، توزیع آنها با آنچه یک دهه پیش تصور میشد تفاوتهایی دارد.
اخترشناسان تأکید میکنند که هنوز شمار دقیق کهکشانهای جهان قابل مشاهده مشخص نیست. برآوردهای امروزی بسته به روش اندازهگیری، از چند صد میلیارد تا حدود دو تریلیون کهکشان متغیر است. بخش زیادی از این اختلاف به این موضوع برمیگردد که بسیاری از کهکشانهای کوچک و بسیار کمنور هنوز فراتر از توان آشکارسازی ابزارهای کنونی قرار دارند.
انتظار میرود با ادامه مأموریت جیمز وب و اجرای پروژههای نسل آینده، از جمله رصدخانه فضایی نانسی گریس رومن و تلسکوپ بسیار بزرگ اروپایی، تصویر دقیقتری از تعداد واقعی کهکشانهای جهان و روند شکلگیری آنها به دست آید.