عصر ایران - مسابقات جامجهانی فوتبال همواره فراتر از یک رویداد ورزشی، عرصهای برای رقابت رسانهها در تولید و عرضه محتوا بوده است. دوره ۲۰۲۶ هم از این قاعده مستثنی نیست و در کنار پوشش خبری و تحلیلی رسانههای رسمی، پلتفرمهای نمایش آنلاین نیز تلاش کردند با طراحی ویژهبرنامههای اختصاصی، سهم بیشتری از مخاطبان این رویداد را جذب کنند.
در این میان اما برنامههای ورزشی در ایران بهطور سنتی فضایی مردمحور داشتهاند؛ چه در بخش اجرا و گزارشگری و چه در حوزه کارشناسی. هرچند در سالهای اخیر، بهویژه با گسترش فعالیت پلتفرمهای اینترنتی، نشانههایی از تغییر این الگو مشاهده میشود. در این رقابت برای تولیدات تازه، علاوه بر تنوع در قالب برنامههای تولیدی، در شیوه انتخاب مجریان، گزارشگران و کارشناسان نیز بازنگری شده است و در این میان برنامه «دری رو به جام» را میتوان در چارچوب همین تغییرات بررسی کرد. این برنامه که همزمان با آغاز رقابتهای جامجهانی پخش خود را آغاز کرد، تمرکزش را بر پوشش مسابقات، اخبار و حواشی این رویداد گذاشته است. با این حال وجه متمایز آن نسبت به بخش قابلتوجهی از ویژهبرنامههای مشابه، نحوه توزیع نقشهای رسانهای میان زنان و مردان است؛ موضوعی که بیش از آنکه به محتوای برنامه مربوط باشد به الگوی تولید آن بازمیگردد.
در این برنامه، زنان در سه جایگاه متفاوت حضور دارند؛ اجرا، گزارشگری و کارشناسی. آزاده سدیری اجرای بخشی از برنامه را بر عهده دارد، فرنوش جعفری گزارش برخی مسابقات را ارائه میکند و لعیا فکری مسئول تحلیلهای فنی بازیهاست. اهمیت این ترکیب نه در جنسیت افراد بلکه در آن است که هر سه نقش از جمله جایگاههایی محسوب میشوند که در برنامههای فوتبالی ایران معمولاً با حضور مردان شناخته شدهاند. از این منظر برنامه تلاش کرده الگوی رایج تقسیم نقش در تولید محتوای ورزشی را تغییر دهد.
البته این تغییر را نمیتوان صرفاً بهعنوان یک تحول فرهنگی یا اجتماعی تحلیل کرد. رقابت میان رسانههای آنلاین برای ایجاد تمایز نیز در این رویکرد نقش دارد. در شرایطی که بسیاری از ویژهبرنامههای جامجهانی از نظر ساختار و محتوای کلی شباهتهای قابلتوجهی دارند، استفاده از ترکیب متفاوت مجریان و کارشناسان میتواند بخشی از هویت رسانهای یک برنامه را شکل دهد و آن را در بازار رقابتی تولید محتوا متمایز کند.
از سوی دیگر، تجربه پلتفرمهای آنلاین نشان داده است که این رسانهها در مقایسه با ساختارهای سنتی، انعطاف بیشتری در آزمودن قالبهای جدید برنامهسازی دارند. حضور زنان در نقشهای تخصصی فوتبال نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ روندی که در صورت تداوم، میتواند به تغییر تدریجی الگوهای رایج در برنامهسازی ورزشی بینجامد، هرچند ارزیابی میزان اثرگذاری آن نیازمند بررسی تجربههای بیشتر و واکنش مخاطبان در بلندمدت خواهد بود.
«دری رو به جام» را میتوان نه صرفاً بهعنوان یک ویژهبرنامه جامجهانی، بلکه بهعنوان نمونهای از تغییرات تدریجی در الگوی تولید محتوای ورزشی در رسانههای آنلاین بررسی کرد؛ تغییری که یکی از نمودهای آن، بازتعریف نقش زنان در جایگاههای مختلف برنامهسازی ورزشی است، بیآنکه بتوان در مقطع کنونی درباره میزان موفقیت یا پیامدهای بلندمدت آن قضاوت قطعی داشت.