عصر ایران؛ نورا جمالی - جام جهانی ۲۰۲۶ به پایان رسید. اسپانیا قهرمان شد، جام بالا رفت و میلیونها نفر آخرین مسابقه را تماشا کردند. اما از فردای فینال، جهان دوباره به همان جایی بازگشت که پیش از جام جهانی آنجا ایستاده بود؛ به جنگها، بحرانهای اقتصادی، رقابت قدرتها، انتخابات، تحریمها و اخبار تلخی که هر روز تیتر اول رسانهها میشوند.
در طول مدت برگزاری جام جهانی، فوتبال توانست برای مدتی کوتاه، مرکز توجه جهان باشد. نه اینکه جنگها متوقف شده باشند یا اختلافهای سیاسی از میان رفته باشند؛ بلکه برای چند هفته، افکار عمومی جهان موضوع دیگری برای حرف زدن پیدا کرد. مردم، دست کم در کشورهایی که درگیر جنگ نبودند، بیش از آنکه درباره موشکها و تعرفههای تجاری بحث کنند، درباره گلها، تاکتیکها و شانس قهرمانی تیمها صحبت کردند.
این، یکی از کارکردهای مهم ورزش در جهان مدرن است. فوتبال واقعیت را تغییر نمیدهد، اما برای مدتی کوتاه، اولویتهای ذهنی انسانها را تغییر میدهد. شاید به همین دلیل است که در دشوارترین دورانهای تاریخ نیز مسابقات بزرگ ورزشی هرگز اهمیت خود را از دست ندادهاند. انسان فقط با خبرهای سیاسی زندگی نمیکند؛ به لحظههایی نیاز دارد که بتواند از فشار واقعیت فاصله بگیرد، بیآنکه آن را انکار کند.
البته همیشه کسانی بودهاند که این پیامد سیاسی فوتبال را نقد کردهاند. از نگاه آنان، فوتبال گاهی به ابزاری برای منحرف کردن افکار عمومی تبدیل میشود؛ سرگرمی بزرگی که اجازه نمیدهد مردم به مسائل اصلی بیندیشند. اما این فقط یک روی سکه است. روی دیگر آن، این است که هیچ جامعهای نمیتواند بدون جشن، امید و تجربههای مشترک دوام بیاورد. همانگونه که انسان به نان نیاز دارد، به شادی و هیجان نیز نیازمند است.
شاید به همین دلیل باشد که با پایان جام جهانی، احساس خلأ به وجود میآید. نه فقط به خاطر پایان مسابقات، بلکه به این دلیل که دوباره باید به جهان واقعی بازگردیم؛ جهانی که پیچیدهتر، خشنتر و پیشبینیناپذیرتر از مستطیل سبز فوتبال است.
اما شاید مهمترین نکته این باشد که فوتبال هرگز جای سیاست را نمیگیرد و سیاست نیز نمیتواند فوتبال را از زندگی انسان حذف کند. این دو، هر یک بخشی از تجربۀ زیستن در جهان امروزند. یکی درباره رقابت برای کسب قدرت است و دیگری درباره رقابت برای کسب افتخار؛ یکی اغلب انسانها را از هم دور میکند و دیگری، دستکم برای چند هفته، آنها را کنار یکدیگر مینشاند.
سوت پایان فینال، فقط پایان یک تورنمنت نبود؛ پایان آتشبسی کوتاه در ذهن میلیونها انسان بود. از فردای آن، سیاست دوباره به صدر اخبار بازگشته و جهان مسیر همیشگی خود را ادامه میدهد. اما شاید همین چند هفته کافی باشد تا به یاد بیاوریم که در میان همه بحرانهای جهان، هنوز هم لحظههایی وجود دارند که انسانها میتوانند به جای ترس، هیجان را با یکدیگر قسمت کنند.
شاید راز ماندگاری جام جهانی همین باشد؛ نه اینکه جهان را تغییر میدهد، بلکه برای مدتی کوتاه، به جهان فرصت میدهد خودش را از زاویهای دیگر ببیند.