عصرایران- در دنیای گیاهان، برخی رفتارها آنقدر پیچیده هستند که مرز میان گیاه و حیوان را کمرنگ می کنند. یکی از شگفت انگیزترین نمونه ها، گیاه گوشتخوار ونوس حشره خوار (Dionaea muscipula) است؛ گیاهی کوچک که برای تامین مواد غذایی مورد نیاز خود، حشرات را شکار می کند و حتی می تواند تعداد تحریک های وارد شده به اندام شکارش را تشخیص دهد.
برخلاف تصور رایج، این گیاه «شمردن» را مانند انسان انجام نمی دهد و مغزی برای پردازش اطلاعات ندارد. اما ساختار زیستی آن به گونه ای است که می تواند سیگنال های الکتریکی ایجاد شده بر اثر لمس را ثبت کند و بر اساس تعداد این سیگنال ها، واکنش متفاوتی نشان دهد.
پژوهشگران دانشگاه ورزبورگ آلمان در مطالعه ای که در مجله علمی Current Biology منتشر شد، نشان دادند که ونوس حشره خوار برای جلوگیری از هدر رفتن انرژی، به هر تماس ساده ای واکنش کامل نشان نمی دهد. بسته شدن برگ، تولید آنزیم های گوارشی و جذب مواد غذایی، همگی برای گیاه هزینه دارند؛ بنابراین گیاه باید مطمئن شود که واقعا حشره ای قابل شکار روی برگ آن قرار گرفته است.
محققان در این آزمایش با استفاده از دستگاهی، تحریک های الکتریکی مشابه حرکت یک حشره روی سطح برگ ایجاد کردند. نتایج نشان داد که گیاه پس از نخستین تحریک وارد حالت آماده باش می شود، با تحریک های بعدی تله خود را فعال تر می کند و پس از دریافت تعداد کافی سیگنال، فرآیند هضم شکار را آغاز می کند.
این سازوکار به گیاه اجازه می دهد میان یک تماس اتفاقی و یک شکار واقعی تفاوت قائل شود. اگر یک قطره باران یا یک ذره کوچک روی برگ آن بیفتد، گیاه انرژی خود را برای بستن برگ و تولید آنزیم های گوارشی مصرف نمی کند؛ اما اگر تماس ها ادامه پیدا کنند، احتمال وجود یک حشره افزایش می یابد و گیاه وارد مرحله شکار می شود.
امروزه ونوس حشره خوار همچنان یکی از مشهورترین گیاهان گوشتخوار جهان است، اما در طبیعت با تهدیدهایی نیز روبه رو است. این گیاه تنها در بخش های محدودی از ایالت های کارولینای شمالی و جنوبی آمریکا به صورت طبیعی رشد می کند و نابودی زیستگاه های تالابی، برداشت غیرقانونی و تغییرات محیطی از عوامل تهدیدکننده آن به شمار می روند.
با وجود این، این گیاه در گلخانه ها و میان علاقه مندان به گیاهان خاص به طور گسترده پرورش داده می شود و همچنان موضوع تحقیقات علمی مختلف است. دانشمندان از مکانیزم های حرکتی و سیگنال های الکتریکی آن برای الهام گرفتن در حوزه هایی مانند رباتیک نرم، مواد هوشمند و زیست فناوری استفاده می کنند.
ونوس حشره خوار یادآوری می کند که «هوشمندی» در طبیعت همیشه به وجود مغز وابسته نیست؛ گاهی یک گیاه کوچک بدون سیستم عصبی می تواند اطلاعات محیط اطراف خود را دریافت کند، آن ها را پردازش کند و واکنشی متناسب با شرایط نشان دهد.