عصر ایران؛ جواد لگزیان - اگر تصمیم دارید اولین داستان خود را به نگارش دربیاورید با اتو کروزه استاد روانشناسی و مهارتهای نویسندگی در آلمان در کتاب «فن و هنر داستاننویسی یا چگونه زندگی را در زبان بیان کنیم» همراه شوید. اتو کروزه با آموزشی گام به گام مخاطب را با خود همراه می کند و با تمرینهای ساده و کارآمد او را آماده برای نوشتن اولین داستان می سازد.
کتاب در اولین فصل خلاصهای اجمالی از رهیافتهای مختلف داستاننویسی ارائه میکند.
فصل دوم مقدمهای درباره نظریه روایت است. مضامین اصلی این فصل در یازده بخش تشریح شدهاند تا روشن کند برای فهم چیستیِ داستاننویسی، واکاوی و دانستن چه وجوهی لازم است.
فصل سوم شروع کار نویسندگی است. پس از طرح مسئلهای کوتاه درباره مشکلات اولیه، موقعیتی مهیا میشود که خودتان متونی داستانی بنویسید. با این کار فرد استعداد داستانگویی طبیعی خود را می یابد.
فصل چهارم درباره «خدمه راوی» یا شخصیتهای داستانی نویسنده است. این فصل نشان می دهد که چگونه می توان شخصیتهای داستانی را طراحی كرد و قابلیتهایشان را آزمود. «خودتان شخصیتهایی را طراحی می کنید و درمی یابید که چگونه می توان به آنها جان بخشید.»
فصل پنجم، فن روایت را معرفی می کند و توضیح می دهد که چگونه شخصیتهای طراحیشده در فصل چهارم در بستر یک روایت قرار می گیرند. در قالب متون داستانی کوتاه نکاتی در این زمینهها آموزش داده می شود: چگونه شخصیتها به کنش واداشته می شوند و مونولوگهای درونی، توصیفها و دیالوگهایشان شکل می گیرد.
فصل ششم به ساختار داستان می پردازد، اینكه چگونه سنگبنای روایتها گذاشته می شود. درحالیکه قبل از این فصل فقط عناصر منفرد داستانی مدنظر بودهاند، در این فصل عملاً داستان به جریان می افتد و موقعیتی مهیا می شود تا اصول مختلف ترکیببندی به آزمون گذاشته شود.
در فصل هفتم با برخی از ابعاد هنری نویسندگی آشنا می شویم؛ مواردی مانند شکلدهی به فرایند نوشتن، یافتن مواد و مضامین داستانی مناسب و بازنویسی و پرداخت متون. در فصل آخر یعنی هشتم هم یک بار دیگر مبانی نویسندگی مرور می شوند و مضامین مهم مرتبط با بحث مطرح می شود.
اتو کروزه Otto Kruse
از نگاه اتو کروزه نوشتن روایتها فقط یک کنش نیست، نوعی سبک زندگی است: نوشتن کیفیتی مراقبهگونه دارد. همه چیز متمرکز بر دستهایی است که درحین نوشتن حرکت می کنند. زبان کانونی یکپارچه می سازد که زندگی در آن تجلی مییابد. احساسات، تصاویر، ایدهها، تفکرات، صدا، حرکت و همه چیز به زبان منتقل شده و با یکدیگر ارتباط مییابند. اگر موفق شویم که این انتقال را با موفقیت انجام دهیم، رفتار ما آن قدر متمرکز می شود که فراموش می کنیم کجا هستیم و چه می کنیم. در چنین حالتی در جریان نوشتن قرار داریم و احساس خلاقیت می کنیم.
در این راستا کروزه خاطرنشان می کند: اگر می خواهید بهصورت جدی نویسندگی را ادامه دهید، باید کلکسیونر و شکارچی شوید. با دقت مشاهده کنید که انسانها واقعاً چطور به نظر می رسند، چطور حرف می زنند، چطور فکر و زندگی می کنند. نه اینکه بگویم بهنوعی طبیعتگرایی (ناتورالیسم) روی بیاورید، نه، فقط چشمانتان را باز کنید. این طور شروع کنید که زندگی را از نگاه یک راوی داستانی ببینید که همه چیز را برای قابلیت ادبیاش محک می زند.
همیشه دفترتان همراهتان باشد و هر چیزی را که روزی ممکن است به کارتان بیاید ثبت و ذخیره کنید. هیچ وقت آدم نمی داند که چه زمانی نیازمند یک ایده، مضمون، نام، توصیف یک شخصیت یا یک مکان می شود.
به عقیده کروزه در عصری که فیلمها همهی ماجراها را بهتمامی شکار کردهاند، فقط جهان درون و زندگی شخصی تأمینکنندهی اصلی مواد داستانی است. و به اين ترتيب او منابعی ارائه می کند که ممکن است بتوانید در آنها مواد داستانی مناسبی پیدا کنید.
الف- زندگی روزمره: معمولاً زندگی روزمره آنقدر باارزش تلقی نمی شود که نقطهی عزیمت روایتهای تخیلی قرار گیرد. ما دوست داریم روایتهایمان جذاب باشند و روزمرگی آنقدر مستعمل و فرسوده است که ما از آن الهام
نمی گیریم. اما قضیه عکس است. زندگی روزمرهی ما فقط برای خودمان آشناست، نه برای خوانندگان. موضوع این نیست که ما دربارهی چه چیزی بنویسیم، بلکه مهم این است که چگونه و با چه دیدگاهی بنویسیم.
ب- بهرهگیری از دوران کودکی: کودکی منبع پایانناپذیری است که از بطن آن مضامین، ایدهها و مواد داستانی نابی به دست می آید. اکنون دوباره مسئله بر سر این است که آدم کودکیاش را از چه منظری بنگرد. وقتی دوران کودکیتان را در پی مضامین می کاوید به اشتیاقها، آرزومندیها و یگانگیهای بسیار کوچکی توجه کنید که از آنها دل نمی کندید...
ج- تاریخ خانوادگی: شما جد پدریای نداشتید که همیشه داستانهایی عجیب و غریب تعریف می کرد؟ فاصلهی زیادی را در دریا شنا کرده باشد یا یکهوتنها به بیابان زده باشد؟ درهرصورت اینها هم مواد داستانیاند. این داستانها را یادداشت کنید و ببینید از بطنشان چه چیزی به دست میآید. پیش خودتان تجسم کنید که هدف شما بازگویی روایت زندگی آنها نیست بلکه قرار است که روایت زندگیشان تلنگری به شما بزند و داستانی بنویسید.
د- جمعآوری سرآغازها: بسیاری از نویسندگان از جملههای آغازین زبان روزنامهنگاری که «لید» خوانده میشود الهام میگیرند. لید پیشدرآمدی است که راه ورود خوانندگان را به متن اصلی میگشاید. همین لید به نویسندگان کمک میکند که متنی خلق کنند. برای مثال چند لید را از دفترم بازگو میکنم: پدرم از خانوادههای اشرافی مجارستان بود؛ حالا با دو بلیط تور مسافرت دریایی دونفره چه کنم؛ و یوهانس و یولیا هر دو به انتخابهای اشتباهشان معروف بودند حالا با هم ازدواج کردهاند.
این جملههای آغازین مانند دروازههاییاند که در پسشان شهری پنهان است. اغلب خیلی زود مشخص می شود که در پس این دروازهها چه جهانی نهفته است.
ه- جمعآوری شخصیتهای داستانی: آدمهایی که دوست داریم دربارهشان بنویسیم، همه جا با ما مراوده دارند و خوب است، تعدادی از آنها را ترسیم کنیم. مهمترین نکتهی این کار توصیف دقیق است؛ چه چیز این شخصیت تغییرناپذیر است؟ چه ویژگیای دارد که می توان او را در میان افراد شناخت؟ چه چیزی در وجودش می درخشد؟ لباس، رفتار، زبان یا طرز راهرفتن. برای هر کدام از مشخصههایش یک جمله بنویسید.
و- نقطهی عطف مهیج: نیازی نیست که برای داستانهایتان جملههای آغازین جمعآوری کنید، نقاط عطف مهیج مهمترند. در اخبار روزنامهها بهدنبال نقاط عطفی باشید که مناسب داستان باشند. شما در مقام نویسنده، برخلاف خبرنگاران آزادید که پیشامدها را دوباره سازماندهی کنید، آنها را به مکان دیگری ببرید و شخصیتهایتان را در آنها بگنجانید.
ز- تحقیق نظاممند: هرچه بخواهید هدفمندتر بنویسید، تحقیق مهمتر میشود. اگر بخواهید شخصیت داستانی عینکسازی خلق کنید، باید بدانید کار روزانهاش چیست، چه ابزارهایی به کار میبرد و شغلش با چه مفاهیمی مرتبط است. از طریق جزئیات می توان عینکساز را زنده کرد. مهمترین ابزارهای تحقیقی عبارتند از دایرةالمعارفها، منابع تخصصی و اینترنت.
ح- مصاحبهها: بهترین راه آموختن از زندگی مردم، مصاحبه با آنهاست. اگر به مردم بگویید که به تجارب زندگیشان علاقهمندید، با کمال میل در مصاحبه شرکت می کنند. اگر اعتراف کنید که تجاربشان را برای نوشتن یک رُمان نیاز دارید، رابطهیشان با شما صمیمیتر می شود. حتماً دستگاه ضبط صوت همراه داشته باشید، چون مسئله فقط گفتههای طرف مصاحبه نیست، بلکه چگونگی گفتن هم مطرح است.
ط- مکانها: توصیف چشماندازها، شهرها، ایستگاهها و سایر جاها مستلزم این است که آنها را از «منظر خودمان» بشناسیم. اساساً وقتی روبهروی ابژه موضوع توصیف قرار داریم، توصیف آسانتر است تا این که بعداً بهکمک حافظه آن را روی کاغذ بیاوریم.
و حرف آخر اتو کروزه این که اثر نوین ادبی الزاماً حاصلِ مضامین جدید نیست، بلکه شیوهی پرداخت مضامین و بازنمایی آنها نوآورانه است.
«فن و هنر داستاننویسی یا چگونه زندگی را در زبان بیان کنیم» نوشته اتو کروزه با ترجمه پیمان کیفرخی را نشر اختران در ۳۰۲ صفحه رهسپار بازار کتاب کرده است.
----------------------------
اوتو کروزه Otto Kruse (متولد سال 1948 در هالاین آلمان) روانشناس آلمانی و محقق تحریریه است. وی در ایجاد تحریرهای آکادمیک به عنوان یک زمینه تحقیقاتی و در دسترس قرار دادن مهارت های نوشتاری از نظر تعلمی کمک کرده است. وی روش های تدریس را برای نوشتن دانشگاهی در زمینه های مختلف و سطوح آموزشی توسعه داد و فرهنگ نوشتن را در رشته ها و کشورهای مختلف بررسی کرده است.