در میان کوههای زاگرس، جایی در دژکوه کهگیلویه، کودکی چشم به جهان گشود که سالها بعد با واژهها، نقشها و نگاه متفاوتش، بخشی از تاریخ هنر ایران را رقم زد؛ حسین پناهی، هنرمندی که از جغرافیای محدود یک روستا عبور کرد و به گسترهای به نام فرهنگ و هنر ایران رسید.
به گزارش مهر، او برای مردم کهگیلویه و بویراحمد فقط یک بازیگر شناختهشده نیست، حسین پناهی بخشی از هویت فرهنگی این استان است، هنرمندی که سادگی را به زبان هنر تبدیل کرد، از زندگی معمولی مردم الهام گرفت و با نگاهی شاعرانه، دردها، تنهاییها، امیدها و پرسشهای انسان معاصر را روایت کرد.
سالها از رفتن این هنرمند میگذرد، اما نام او همچنان در میان نسلهای مختلف زنده است؛ دیالوگهایش شنیده میشود، شعرهایش خوانده میشود و آثارش همچنان برای علاقهمندان هنر تازگی دارد.
به همین بهانه خبرنگار مهر در گفتوگو با جمعی از کارگردانان، استادان و فعالان حوزه نمایش کهگیلویه و بویراحمد، جایگاه حسین پناهی در هنر ایران و تأثیر او بر جریان فرهنگی استان را بررسی کرده است.
یک کارگردان و فعال باسابقه تئاتر استان در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه حسین پناهی در هنر ایران اظهار کرد: حسین پناهی را نمیتوان تنها یک بازیگر یا شاعر دانست؛ او یک جریان فکری در هنر ایران بود. ویژگی مهم پناهی این بود که از دل سادگیها، مفاهیم عمیق انسانی را بیرون میکشید.
وی افزود: پناهی از جایی آمد که شاید در نگاه نخست کمتر کسی تصور میکرد بتواند چنین چهرهای در عرصه ملی معرفی کند، اما او نشان داد که استعداد، اندیشه و نگاه هنرمندانه محدود به جغرافیا نیست.
این کارگردان ادامه داد: یکی از مهمترین ویژگیهای آثار حسین پناهی، صداقت در بیان بود. او تلاش نمیکرد پیچیده حرف بزند؛ اما پشت همین سادگی، اندیشهای عمیق وجود داشت که مخاطب را به فکر فرو میبرد.
وی تصریح کرد: در بازیگری، نمایشنامهنویسی و شعر، پناهی امضای شخصی خودش را داشت. وقتی اثری از او میدیدیم یا متنی از او میخواندیم، میشد فهمید که این نگاه متعلق به یک هنرمند متفاوت است.
آبسالان با بیان اینکه پناهی برای هنرمندان استان یک الگو محسوب میشود، گفت: جوانان فعال در حوزه نمایش باید بدانند که یک هنرمند میتواند از یک منطقه کمتر دیدهشده برخیزد و با تلاش و اندیشه به جایگاهی ملی برسد.
میررضا رفیعی از فعالان و استادان حوزه نمایش استان در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد:حسین پناهی هنرمندی بود که نگاه تازهای به زندگی داشت. او فقط اجرا نمیکرد، بلکه جهانبینی خودش را در قالب هنر ارائه میداد.
وی افزود: بسیاری از هنرمندان تلاش میکنند متفاوت باشند، اما تفاوت پناهی از درون شخصیت و نگاه او به انسان شکل گرفته بود. او انسان را با همه ضعفها، تنهاییها، شادیها و دغدغههایش میدید.
رفیعی ادامه داد: در آثار پناهی، فرهنگ بومی و نگاه جهانی در کنار هم قرار گرفته بود. او از یک سو ریشه در زادگاه خود داشت و از سوی دیگر حرفهایی میزد که برای همه انسانها قابل درک بود.
این استاد حوزه نمایش تصریح کرد: یکی از دلایل ماندگاری حسین پناهی این است که آثارش وابسته به زمان نیستند. وقتی امروز شعر یا دیالوگی از او خوانده میشود، همچنان احساس میکنیم درباره مسائل انسان امروز سخن میگوید.
وی گفت: پناهی به ما یاد داد که هنر الزاماً از پیچیدگی نمیآید؛ گاهی یک جمله کوتاه، یک نگاه ساده یا یک سکوت میتواند تأثیری عمیقتر از یک اثر پرزرق و برق داشته باشد.
یکی از کارگردانان جوان تئاتر کهگیلویه و بویراحمد در گفتوگو با خبرنگار مهر بیان کرد: برای نسل جدید هنرمندان استان، حسین پناهی فقط یک نام تاریخی نیست؛ او یک انگیزه است. وقتی میبینیم هنرمندی از همین سرزمین توانسته در سطح ملی بدرخشد، باور میکنیم که مسیر هنر میتواند از همین جغرافیا آغاز شود.
محمد سلیمی راد افزود: شناخت درست از پناهی نیازمند مطالعه آثار اوست. نباید او را فقط با چند نقش تلویزیونی شناخت؛ پشت آن چهره آرام، یک نویسنده، شاعر و نمایشنامهنویس اندیشمند قرار داشت.
این هنرمند ادامه داد: یکی از نیازهای امروز استان، معرفی بیشتر شخصیتهای فرهنگی مانند حسین پناهی به نسل نوجوان و جوان است تا بدانند سرمایههای فرهنگی بزرگی در همین منطقه وجود داشته است.
فعالان حوزه نمایش استان معتقدند تأثیر حسین پناهی بر تئاتر تنها به آثار باقیمانده از او محدود نمیشود، بلکه نوع نگاه او به شخصیتپردازی، دیالوگنویسی و روایت انسانی همچنان برای هنرمندان الهامبخش است.
پناهی از نسلی بود که هنر را صرفاً برای دیدهشدن نمیخواست؛ او هنر را راهی برای شناخت انسان میدانست. همین نگاه باعث شده آثارش پس از گذشت سالها همچنان مورد توجه علاقهمندان فرهنگ و هنر قرار گیرد.
کارشناسان فرهنگی استان تأکید دارند که معرفی حسین پناهی نباید تنها به برگزاری برنامههای مناسبتی محدود شود، بلکه باید آثار، اندیشه و مسیر هنری او به شکل علمی بررسی و به نسلهای آینده منتقل شود.
آنها معتقدند ایجاد بانک آثار، برگزاری جشنوارههای نمایشی با نام او، حمایت از پژوهشهای هنری و معرفی زندگی و آثارش میتواند بخشی از دین جامعه فرهنگی به این هنرمند زاگرسی باشد.
حسین پناهی سالهاست که دیگر در میان ما نیست، اما صدای او همچنان از میان شعرها، نمایشها و نقشهایش شنیده میشود.
او ثابت کرد که هنر واقعی مرز نمیشناسد؛ از دل یک روستا در زاگرس میتوان به قلب میلیونها انسان راه یافت.
امروز نام حسین پناهی برای مردم کهگیلویه و بویراحمد، یادآور هنرمندی است که از خاک این سرزمین برخاست و بخشی از میراث فرهنگی ایران شد؛ مردی که آرام رفت، اما روایتهایش همچنان زنده است.