عصر ایران - نگاه کردن به تصویر برخی جانداران زیر میکروسکوپ الکترونی می تواند حس ترس و وحشت را برانگیزد، اما هیچ کدام به اندازه آمیب مغزخوار یا همان نگلریا فاولری (Naegleria fowleri) رعب آور نیستند. این آمیب تک سلولی زیر میکروسکوپ، سطحی ناهموار، پر از چین و چروک، شیارها و برجستگی های نامنظم دارد. شگفت انگیزتر و ترسناک تر این است که شکل عجیب آن به طرز خیره کننده ای شبیه به یک «صورت دفرمه شده و مسخ شده» است؛ حفره های عمیق و ورودی های دایره ای بزرگ روی بدنه اش درست مانند دو چشم و یک دهان باز دیده می شوند که در تصاویر سیاه وسفید میکروسکوپی، جلوه ای فوق العاده تیز، واضح و شبیه به کابوس به خود می گیرند.
اما این جاندار که چهره اش گاهی اوقات درست شبیه به یک هیولای مینیاتوری خندان است، دقیقا چیست و چه خطراتی دارد؟
نگلریا فاولری یک جاندار تک سلولی آزادزی است، به این معنی که برای زنده ماندن لزوما به بدن میزبان نیاز ندارد. این آمیب در سراسر جهان در آب های شیرین، گرم و کم عمق مانند دریاچه ها، رودخانه ها، چشمه های آب گرم و همچنین در خاک زندگی می کند.
اگر این آمیب وارد بدن انسان شود، عفونتی فوق العاده شدید و کشنده در سیستم عصبی مرکزی به نام مننژوانسفالیت آمیبی اولیه (PAM) ایجاد می کند.
برخلاف باور عمومی، خوردن یا بلعیدن آب آلوده باعث ابتلا به این بیماری نمی شود. شایع ترین راه ورود آمیب به بدن به شرح زیر است:
ورود آب آلوده به بینی: هنگام شنا، شیرجه یا اسکی روی آب های شیرین و گرم، آب از طریق بینی وارد می شود و آمیب از آنجا مسیر خود را به سمت مغز پیدا می کند.
استفاده از آب شیر برای شستشوی بینی: استفاده از آب لوله کشی (به جای آب مقطر یا استریل) در دستگاه هایی مانند «نتی پات» برای شستشوی سینوس ها یکی از دلایل نادر اما اثبات شده ابتلا است.
استخرهای غیراستاندارد یا آب گرم لوله کشی: در موارد بسیار نادر، آب گرم شیر یا آب استخری که کلرزنی کافی نشده باشد می تواند حاوی آمیب باشد.
استنشاق گرد و غبار آلوده: تنفس گرد و غباری که حاوی این آمیب باشد نیز می تواند باعث عفونت شود.
نکته مهم: این بیماری از فردی به فرد دیگر منتقل نمی شود و مسری نیست.
دوره نهفتگی این آمیب (فاصله زمان تماس تا بروز اولین علائم) بین 2 تا 15 روز است. علائم بیماری مننژوانسفالیت آمیبی اولیه بسیار ناگهانی و شدید آغاز می شوند:
تب بالا و سردرد شدید و طاقت فرسا
تهوع و استفراغ
لرزش بدن
علائم مشابه مننژیت (مانند خشکی گردن و حساسیت شدید به نور)
گیجی و اختلالات ذهنی
رفتن به حالت کما
متاسفانه پیش بینی وضعیت بیماران مبتلا به نگلریا فاولری بسیار تاریک است. نرخ مرگ و میر این عفونت حتی با وجود درمان های پزشکی بیش از 97 درصد است. معمولا یک هفته تا 10 روز پس از ظهور اولین علائم، بیمار وارد کما شده و جان خود را از دست می دهد.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور