عصر ایران - پروژه هتماچیدا (Hatmachida) که توسط دفتر معماری مطرح نیکن سکئی (Nikken Sekkei) طراحی شده، یک هاب اجتماعی 22.7 متر مربعی است که در امتداد خیابان «هاراماچیدا ادوری» در شهر ماچیدا (از شهرهای خوابگاهی و اقماری در غرب توکیو) قرار دارد. این پروژه که به عنوان یک «میکرو-نماد شهری» مفهوم پردازی شده است، بررسی می کند که چگونه یک مداخله معماری کوچک و فشرده می تواند از فعالیت های عمومی در یک محیط شهری خودرو-محور پشتیبانی کند. این سازه با قرارگیری در موقعیتی میان ساختمان، پلازا و زیرساخت های خیابانی، فضایی را برای تجمع، استراحت، تبادل اطلاعات و فعالیت های تجاری خرد فراهم می سازد.
این پروژه حاصل سلسله آزمایش های اجتماعی است که در سال های 2021 و 2022 انجام شد و الگوهای مصرف، پیکربندی های فضایی، راهبردهای پوشش گیاهی و فرصت های تعاملات عمومی را مورد سنجش قرار داد. یافته های حاصل از این مطالعات، طرح نهایی را شکل داد و به فرم معماری و سازماندهی برنامه ای آن جهت بخشید. چهار عملکرد اصلی شامل اطلاعات، غذای بیرون بر، فروشگاه و فضای مکث در دل این سازه ادغام شده اند تا نقاط تماسی میان شهروندان، بازدیدکنندگان و کسب و کارهای محلی ایجاد کنند. هتماچیدا به جای اینکه به عنوان یک شی معماری کامل و تمام شده عمل کند، به عنوان یک پلتفرم مدنی پویا و در حال تکامل در نظر گرفته شده است که نقش آن از طریق استفاده مستمر عموم مردم توسعه می یابد.
هتماچیدا در امتداد خیابان اصلی «هاراماچیدا ادوری» قرار دارد؛ بلواری بزرگ که در اصل حول محور رفت و آمد خودروها طراحی شده بود. اگرچه این خیابان بخش مهمی از زیرساخت های شهری به شمار می رود، اما مقیاس و پیکربندی آن در گذشته، فرصت های عابران پیاده را برای توقف و درگیر شدن با مرکز شهر اطراف محدود می کرد. این پروژه که با همکاری شهرداری ماچیدا و شرکت توسعه جامعه ماچیدا توسعه یافته، بر پایه حضور یک کیوسک پلیس خصوصی شکل گرفته است که مدت ها به عنوان یک نشانه شهری محلی عمل می کرد. این مداخله معماری می کوشد بخشی از این بلوار را از یک فضای عبوری محض، به محلی برای تجمع، گفتگو و تعاملات روزمره تبدیل کند.
سازه ای که توسط استودیوی طراحی نیکن سکئی توسعه یافته، موقعیتی عمدا مبهم و چندگانه را اشغال می کند. از نظر نهادی و قانونی، بخشی از خیابان باقی می ماند؛ از نظر فضایی، کارکردی شبیه به معماری دارد؛ و از نظر برنامه ریزی شهری، مانند یک پلازای عمومی عمل می کند. این همپوشانی به پروژه اجازه می دهد تا طیف وسیعی از فعالیت ها از جمله ملاقات، استراحت، خرید و مشارکت در رویدادهای جامعه محلی را در خود جای دهد. فضای حاصل، یک لایه مدنی و اجتماعی را به ساختاری اضافه می کند که در غیر این صورت صرفا بر حمل و نقل متمرکز بود.
شاخصه اصلی هتماچیدا یک سقف مسی به ارتفاع هشت متر است که بر فراز خیابان های اطراف برافراشته شده است. این سقف که از هر چهار طرف باز است، ضمن ایجاد حضوری چشمگیر و دیداری در امتداد خیابان، برای فعالیت های زیر خود پناهگاه و سایه بان فراهم می کند. فرم پهن آن با حجم کوچک تر زیرین در تناقض است؛ امری که علاوه بر تقویت دیدپذیری ساختمان در مقیاس خیابان، ارتباطی هم مقیاس با انسان را با بازدیدکنندگان حفظ می کند. این سقف با استفاده از تکنیک سنتی درز ایستاده ایچیمونجی-بوکی (Ichimonji-buki) ساخته شده و به گونه ای طراحی شده است که به مرور زمان پتینه طبیعی به خود بگیرد. سطح در حال تکامل آن، بعدی زمانی به پروژه می بخشد و به ماده اجازه می دهد تا تغییرات محیطی و مرور زمان را در خود ثبت کند.
در زیر سقف، سقف کاذب و زیرسازی آن از 2923 پنل چوب پنبه ای (تخته سه لا) نسوز با شکل های اختصاصی تشکیل شده است. مطالعات دیجیتالی، هندسه و جانمایی هر قطعه را مشخص کرده و نقشه ساخت در مقیاس واقعی، فرایند نصب آن ها را هدایت نموده است. استادکاران و هنرمندان، این پنل ها را در محل پروژه با فاصله دقیق پنج میلی متری از یکدیگر مونتاژ کردند و بدین ترتیب روش های ساخت دیجیتال را با تکنیک های ساخت دستی ترکیب نمودند.
در سطح زمین، شش کانتر پیوسته با ارتفاعی بین 430 تا 880 میلی متر، سطوحی را برای ارائه اطلاعات، تابلوها، فروش و تجمع های غیررسمی فراهم می کنند. نورپردازی یکپارچه ای که در داخل المان های لوله ای فولادی پنهان شده است، سازه را پس از تاریکی روشن می کند و این پاویون را به یک نشانه شهری شاخص و روشن در منظر شبانه خیابان تبدیل می سازد.
این پروژه چهار کارکرد اصلی را در خود جای داده است که از تعامل بین مردم و مکان پشتیبانی می کنند:
اطلاعات: به عنوان نقطه تماسی عمل می کند که در آن کارکنان شرکت توسعه جامعه ماچیدا، مسیرها، اطلاعات رویدادها و پیشنهادهایی را درباره کسب و کارهای محلی ارائه می دهند.
غذای بیرون بر: فضایی را برای فروشندگان غذای محلی و کارآفرینان نوپا فراهم می کند تا کسب و کارهای کوچک بیرون بر خود را اداره کنند.
فروشگاه: محصولات ساخته شده توسط کسب و کارها و صنعتگران محلی را معرفی کرده و کالاها را در کنار اطلاعاتی درباره سازندگانشان به نمایش می گذارد.
فضای مکث: صندلی ها، فضای سبز و فضایی انعطاف پذیر را برای استفاده های غیررسمی، کارگاه ها و رویدادهای جامعه محلی فراهم می سازد.
این وظایف در کنار هم، چارچوبی را برای فعالیت های روزمره ایجاد می کنند، نه اینکه صرفا مجموعه ای از خدمات ایزوله و جدا از هم باشند. فرایند آزمایش، تطبیق و اصلاح این کارکردها در طول نزدیک به هشت سال، به بخشی از روند توسعه پروژه تبدیل شده و این سازه را به عنوان یک آزمایش مستمر شهری مطرح کرده است.
هتماچیدا به عنوان نخستین عنصر از یک راهبرد گسترده تر برای فعال سازی فضای عمومی در امتداد خیابان هاراماچیدا ادوری در نظر گرفته شده است. این پروژه پیشنهاد می کند که مداخلات کوچک مقیاس می توانند پیوندهایی را در سراسر شهر ایجاد کنند و مقاصد فردی را به شبکه ای وسیع تر از فعالیت های مدنی متصل نمایند. توسعه این طرح در آینده به نقاط دیگر می تواند سلسله ای از هاب های مشابه را در سراسر منطقه مستقر کند.
در عین حال، کسب وکارهایی که از طریق بخش های فروشگاه، غذای بیرون بر و برنامه های جامعه محلی حمایت می شوند، ممکن است در نهایت مکان های دائمی را در نقاط دیگر مرکز شهر تاسیس کنند و بدین ترتیب تاثیر پروژه را فراتر از ردپای فیزیکی آن گسترش دهند. هتماچیدا از طریق مقیاس فشرده، برنامه ریزی مدنی و سقف مسی شاخص خود، کاوش می کند که چگونه یک مداخله معماری کوچک می تواند به تحولات شهری گسترده تر کمک کرده و از حیات عمومی روزمره پشتیبانی کند.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور