عصر ایران - بسیاری از ما اقیانوس را پهنه ای آبی، آرام و لذت بخش برای تعطیلات تابستانی می دانیم؛ اما حقیقت این است که آنچه در سطح می بینیم، تنها پوسته نازکی از تاریک ترین و بی رحم ترین اکوسیستم سیاره زمین است. اعماق اقیانوس دنیایی است که در آن نور خورشید وجود ندارد، فشار آب استخوان ها را خرد می کند و جریان های پنهان، پدیده هایی غول آسا و غیرقابل باور می سازند.
اگر هنوز فکر می کنید اقیانوس ناشناخته و ترسناک نیست، این 10 واقعیت علمی اثبات شده نگاه شما را برای همیشه تغییر خواهد داد.
با وجود تمام پیشرفت های فناورانه، تا میانه سال 2025 تنها حدود 27.3 درصد از کف اقیانوس های جهان با استانداردهای مدرن سونار نقشه برداری شده اند. این یعنی بیش از 70 درصد از بستر اقیانوس های زمین کاملا ناشناخته و دست نخورده باقی مانده است.
فوتون های نور خورشید تنها تا عمق مشخصی توان نفوذ در آب را دارند. از عمق 1000 متری به بعد، نور خورشید به طور کامل ناپدید می شود و دنیایی از تاریکی جاویدان (منطقه باتی پلاژیک) شکل می گیرد؛ جایی که تنها موجودات زیست تاب با نور بدن خود تاریکی را می شکافند.
پژوهشگران در درازگودال ایزو-اوگاساوارا در نزدیکی ژاپن، موفق شدند از یک گونه حلزون ماهی (Pseudoliparis) در عمق 8336 متری فیلم برداری کنند. این عمیق ترین ثبت زیست یک ماهی زنده در تاریخ است؛ موجودی که تحت فشاری زنده مانده که هر موجود دیگری را در دم نابود می کند.
شاید تصور کنید آتشفشان ها بیشتر روی خشکی و قله کوه ها فعال هستند، اما حقیقت برعکس است: نزدیک به 75 درصد از کل فعالیت های آتشفشانی سیاره زمین در زیر سطح اقیانوس ها و در میان پشته های میان اقیانوسی رخ می دهد.
گودال چلنجر در درازگودال ماریانا ژرف ترین نقطه شناخته شده روی زمین است. عمق این گودال به بیش از 10900 متر می رسد. اگر بلندترین کوه جهان، یعنی اورست (با ارتفاع 8848 متر) را درون این گودال قرار دهید، قله آن همچنان بیش از 2 کیلومتر زیر سطح آب باقی می ماند.
دهانه های هیدروترمال در اعماق دریا می توانند آبی با دمای بیش از 400 درجه سانتی گراد بیرون بپاشند. با این حال، به دلیل فشار خردکننده اعماق اقیانوس، این آب هرگز به نقطه جوش نمی رسد و بخار نمی شود، بلکه به صورت مایعی فوق داغ جریان می یابد و اکوسیستم های عجیبی را تغذیه می کند.
در کف برخی اقیانوس ها، دریاچه هایی موسوم به استخر آب شور (Brine Pool) وجود دارند. تراکم نمک در این استخرها 4 برابر آب اطراف است. این تفاوت غلظت باعث می شود آب استخر سنگین تر شده و مرزی کاملا مشخص ته اقیانوس تشکیل دهد؛ حضور در این استخرها برای بیشتر موجودات دریایی مرگبار است.
در عمق مشخصی از اقیانوس، لایه ای به نام کانال صوتی سوفار (SOFAR) وجود دارد. ویژگی های دما و فشار در این لایه باعث می شود امواج صوتی فرکانس پایین بتوانند بدون از دست دادن انرژی، مسافت های چند هزار کیلومتری را طی کنند و پیام نهنگ ها یا صدای انفجارها را به آن سوی زمین برسانند.
امواج سرکش (Rogue Waves) افسانه نیستند. بر اساس تعریف فیزیک دریا، این دیوارهای دیوانه وار آبی می توانند ناگهان تا بیش از 2 برابر ارتفاع امواج اطراف خود بالا بیایند و حتی بزرگ ترین کشتی های تجاری و اقیانوس پیما را غرق کنند.
عظیم ترین آبشار جهان روی خشکی نیست! در تنگه دانمارک، جایی که آب بسیار سرد و سنگین دریاهای شمالی به زیر آب های گرم تر سقوط می کند، آبشاری زیرآبی با ارتفاع سقوط 3.5 کیلومتر شکل می گیرد که حجم آب در حال ریزش آن صدها برابر آبشار نیاگارا است.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور