عصر ایران- موتنیاکوویچ در سال 1929 در اوسییک متولد شد و معماری را در زاگرب و تحت تاثیر سنت مدرنیستی دراگو ایبلر آموخت. او در طول فعالیت حرفه ای خود به دنبال این ایده بود که معماری می تواند از نظر فناوری و فرم کاملا مدرن باشد، اما در عین حال حافظه تاریخی و هویت فرهنگی مکانی را که در آن ساخته می شود حفظ کند. موتنیاکوویچ سال 2023 در 94 سالگی درگذشت.
این رویکرد بیش از همه در کتابخانه ملی و دانشگاهی کوزوو در پریشتینا خود را نشان داد؛ ساختمانی که طرح آن در سال 1971 شکل گرفت و امروزه یکی از بحث برانگیزترین و در عین حال شاخص ترین نمونه های معماری یوگسلاوی سابق به شمار می رود.
ساختمان کتابخانه با ترکیبی غیرمعمول از مکعب های به هم پیوسته و گنبدهای نیمه شفاف شکل گرفته و شبکه ای گسترده از سازه آلومینیومی، پوسته بیرونی آن را پوشانده است. این ترکیب در نگاه نخست حالتی آینده نگرانه دارد، اما موتنیاکوویچ در طراحی آن از عناصر معماری و تاریخی منطقه، از جمله میراث عثمانی و بیزانسی، نیز الهام گرفته بود.
در فضای داخلی نیز معماری ساختمان برخلاف ظاهر خشن و پیچیده بیرونی، حالتی متفاوت پیدا می کند. نور طبیعی از میان گنبدها عبور کرده و روی کف و جزئیات داخلی می افتد و ترکیبی از مصالح سنگی و عناصر تزئینی، فضایی متفاوت با تصور اولیه از یک بنای بروتالیستی ایجاد می کند.
موتنیاکوویچ در پروژه های دیگری نیز به تجربه با فرم و فضای داخلی ادامه داد. تالار شهر قدیمی زاگرب از جمله نمونه هایی است که نگاه تجربی او را در طراحی داخلی نشان می دهد.
با این حال، آثار این معمار در زمان خود همواره با استقبال یکسانی روبه رو نشدند. فرم های نامتعارف و فاصله گرفتن از الگوهای متعارف معماری، باعث شد برخی از ساختمان های او عجیب یا حتی نامطلوب تلقی شوند. اما در سال های اخیر، نگاه تازه ای به معماری یوگسلاوی متاخر و آثار تجربی آن شکل گرفته و بناهایی مانند کتابخانه ملی و دانشگاهی کوزوو بیش از گذشته مورد توجه علاقه مندان معماری قرار گرفته اند.
شاید همین ویژگی، آثار موتنیاکوویچ را جذاب می کند: ساختمان هایی که قرار نیست در نگاه اول همه را راضی کنند، بلکه مخاطب را وادار می کنند درباره مرز میان زیبایی، سنت و معماری آینده نگر دوباره فکر کند.
تنظیم و ترجمه: مازیار دانیالی