مهلت ۶۰ روزهای که در «تفاهمنامه اسلامآباد» برای دستیابی ایران و آمریکا به یک توافق نهایی تعیین شده بود، دوشنبه ۲۷ مرداد به پایان رسید بدون هیچ توافق علنی برای تمدید آن یا تصمیم جدید.
به نظر می رسد ایران و آمریکا از طریق میانجیها به توافق اعلام نشده درباره تمدید آتش بس رسیدهاند.
ایران و آمریکا در ۲۸ خرداد گذشته تفاهمنامه اسلامآباد را با ۱۴ بند امضا کردند. در این تفاهمنامه مقرر شده بود یک توافق نهایی حداکثر ظرف ۶۰ روز به دست آید. این مهلت با موافقت دو طرف قابل تمدید بود. تفاهمنامه همچنین بر پایان جنگ در جبهههای مختلف، لغو تدریجی محاصره دریایی آمریکا، تضمین عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز توسط ایران، اعطای معافیت برای صادرات نفت ایران و آزادسازی داراییهای مسدودشده تأکید داشت.
پس از امضای یادداشت تفاهم ایران و آمریکا، بارها دو کشور شاهد درگیری هایی بودند.
در هفتههای گذشته، تهران و واشنگتن یکدیگر را به نقض تفاهمنامه متهم کردند. آمریکا محاصره دریایی ایران را طبق جدول تعیینشده در تفاهمنامه لغو کرد و سپس آن را دوباره بازگرداند. ایران نیز بعد از لاز کردن تنگه هرمز دوباره آن را بست. تهران بازگشایی تنگه را به لغو محاصره و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران مشروط کرد.
در مقابل، آمریکا تهران را متهم میکند که به تعهد خود برای بازگرداندن رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز عمل نکرده اما تهران این موضوع را رد می کند. ارتباطات غیرمستقیم از طریق میانجیها نیز ادامه دارد. با این حال، مذاکرات ایران و آمریکا از سر گرفته نشد و دو طرف درباره تمدید این مهلت نیز به توافق نرسیدند.
پیش از پایان مهلت 60 روزه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه گفت تفاهمنامه اسلامآباد بر «پایان جنگ» تأکید داشته است، نه بر یک آتشبس موقت ۶۰ روزه.
او افزود آمریکا تفاهمنامه را نقض کرده و در نتیجه درگیریها دوباره آغاز شد. به همین دلیل، به گفته او، «آتشبس ۶۰ روزهای وجود ندارد که نیاز به تمدید داشته باشد». عراقچی همچنین تأکید کرد که تهران تاکنون درباره ازسرگیری مذاکرات با واشنگتن تصمیمی نگرفته است.
سخنان عراقچی نشان میدهد تهران ۲۷ مرداد را یک موعد خودکار برای عبور از آتشبس به جنگ نمیداند. از نگاه ایران، این تاریخ پایان مهلتی است که برای دستیابی به یک توافق نهایی تعیین شده بود؛ توافقی که مذاکرات واقعی درباره آن هنوز آغاز نشده است.
الجزیره نوشت: ایران در عین حال درهای دیپلماسی را نمیبندد. رویکرد تهران برای مرحله بعد، حفظ اهرمهای فشار است. مهمترین این اهرمها تنگه هرمز است. همزمان، ایران در حال افزایش آمادگی نظامی خود و آماده شدن برای احتمال یک درگیری طولانی است.
رویکرد ایران از این دیدگاه آغاز میشود که دوره گذشته را نمیتوان یک آتشبس پیوسته و ۶۰ روزه دانست. تهران معتقد است چند اتفاق باعث شد تفاهمنامه عملاً از محتوای اصلی خود خارج شود و روند حرکت به سمت مذاکرات توافق نهایی متوقف شود.
از جمله این موارد، لغو نشدن محاصره دریایی، آزاد نشدن داراییهای مسدودشده، ازسرگیری عملیات نظامی و ادامه حملات اسرائیل به لبنان است.
بر اساس متن تفاهمنامه، آمریکا باید بلافاصله پس از امضای آن، روند لغو محاصره دریایی ایران را آغاز میکرد. همچنین قرار بود این محاصره به طور کامل ظرف ۳۰ روز پایان یابد. در مقابل، ایران باید ترتیبات لازم برای عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را فراهم میکرد.
بند ۱۳ تفاهمنامه نیز آغاز مذاکرات برای توافق نهایی را به اجرای بندهای مربوط به توقف جنگ، پایان محاصره، کشتیرانی، معافیتهای نفتی و آزادسازی داراییهای مسدودشده مرتبط کرده بود.
علیاکبر دارینی، پژوهشگر مسائل بینالملل، به الجزیره گفت واشنگتن از زمان امضای تفاهمنامه رویکرد مثبتی برای اجرای تعهدات خود نشان نداده است. او به ادامه حملات اسرائیل به لبنان اشاره میکند.
دارینی همچنین از آنچه تلاش آمریکا برای گرفتن «اهرم هرمز» از ایران پیش از اجرای تعهدات متقابل میخواند، سخن گفته است.
دارینی به الجزیره گفت برداشت غالب در تهران این است که «در حال حاضر آتشبسی وجود ندارد؛ جنگ ادامه دارد، هرچند شدت و ابزارهای آن تغییر کرده است». به همین دلیل، پایان مهلت ۶۰ روزه به معنای یک تغییر ناگهانی از صلح به جنگ نیست.
بر اساس این دیدگاه، ایران به دنبال تمدید یک آتشبس موجود نیست. بلکه خواستار فعال شدن دوباره تفاهمنامهای است که به اعتقاد تهران، آمریکا اجرای آن را متوقف کرده است.
به همین دلیل، تهران اخبار مربوط به توافق برای تمدید مهلت را رد میکند. ایران تأکید دارد که بازگشت واشنگتن به تعهدات قبلی خود باید مقدمه هر دور جدیدی از مذاکرات باشد.