چین در حال توسعه یک مسیر دریایی جدید برای انتقال کالا به اروپاست. این مسیر از سواحل شمالی روسیه و آبهای قطب شمال میگذرد.
رویترز نوشته است روسیه برای عبور هفت کشتی چینی از این مسیر مجوز صادر کرده است. شرکت چینی «سیلجند شیپینگ» نیز قصد دارد خدمات منظم حمل کانتینر میان چین و اروپا را از طریق این مسیر راهاندازی کند. این خدمات قرار است در طول فصل کشتیرانی قطبی انجام شود.
به نوشته گاردین، یکی از مهمترین مزیتهای مسیر قطبی، کاهش قابل توجه زمان سفر است. مسیر دریایی شمالی میتواند زمان انتقال کالا میان چین و شمال اروپا را از بیش از ۴۰ روز به حدود ۱۸ تا ۲۰ روز کاهش دهد. این مسیر حدود ۵۵۰۰ کیلومتر طول دارد و در مقایسه با مسیرهای سنتی، فاصله کوتاهتری میان شرق آسیا و اروپا ایجاد میکند.
گلوبال تایمز نوشته است نخستین کشتی این سرویس با نام «دوبی تاور» در ۱۵ اوت از بندر نینگبو-ژوشان حرکت کرد. این کشتی در ادامه به سمت فلیکسستو در بریتانیا میرود. بنادر روتردام هلند، هامبورگ آلمان و گدنیا لهستان نیز از مقاصد پیشبینیشده برای این شبکه هستند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی رسانههای چینی، سرویس «اکسپرس قطبی چین-اروپا» در سال ۲۰۲۶ چندین سفر برنامهریزیشده خواهد داشت. چند کشتی تقویتشده برای حرکت در آبهای قطبی در این مسیر استفاده میشوند. فعالیت این مسیر به دلیل شرایط یخهای دریایی عمدتاً در ماههای گرم سال انجام خواهد شد.
الجزیره نوشته است زمان سفر از چین به هامبورگ از مسیر قطبی حدود ۲۰ تا ۲۲ روز برآورد شده است. در مورد سفر نخست نیز زمان حدود ۲۱ روز پیشبینی شده است. این رقم به شرایط یخ، سرعت کشتی و وضعیت مسیر بستگی دارد.
چاینا دیلی نیز این مسیر را یک کریدور جدید برای ارتباط دریایی میان چین و اروپا توصیف کرده است. کشتیها پس از حرکت از بنادر چین، از مسیر دریایی شمالی در امتداد سواحل روسیه عبور میکنند و سپس به سمت بنادر شمال اروپا حرکت خواهند کرد.
به نوشته والاستریت ژورنال، با وجود کوتاهتر بودن مسیر، استفاده از آن با هزینههای بیشتری همراه است. بیمه کشتیها در مناطق قطبی گرانتر است و در برخی شرایط به استفاده از یخشکن نیاز است. کنترل بخش عمده مسیر توسط روسیه نیز یکی دیگر از عوامل مهم در محاسبات شرکتهای کشتیرانی است.
فایننشال تایمز در عین حال تأکید کرده است که مسیر قطبی هنوز یک مسیر تجاری حاشیهای محسوب میشود. تحریمهای مرتبط با روسیه، شرایط متغیر یخهای دریایی و کوتاه بودن فصل کشتیرانی از مهمترین موانع گسترش این مسیر هستند. به نوشته این روزنامه، مسیر قطبی در شرایط فعلی نمیتواند در مقیاس گسترده با مسیرهای سنتی رقابت کند.
رویترز نیز نوشته است مسکو سالهاست تلاش میکند مسیر دریایی شمالی را به یک کریدور مهم بینالمللی تبدیل کند. روسیه امیدوار است افزایش ناامنی در مسیرهای سنتی، از جمله دریای سرخ و مناطق پیرامون تنگه هرمز، توجه بیشتری را به مسیر قطبی جلب کند.
چین این مسیر را بخشی از ایده «جاده ابریشم قطبی» میداند. این طرح در چارچوب گستردهتر ابتکار «کمربند و جاده» چین تعریف شده است. پکن برای توسعه این مسیر به همکاری روسیه نیاز دارد؛ زیرا بخش عمده مسیر دریایی شمالی در محدوده آبهای تحت کنترل روسیه قرار دارد.
روساتم، شرکت دولتی روسیه، نقش مهمی در مدیریت این مسیر دارد. این شرکت مجوزهای عبور کشتیها را صادر میکند. ناوگان یخشکنهای روسیه نیز میتواند در بخشهایی از مسیر به کشتیها برای عبور از مناطق یخزده کمک کند.
گلوبال تایمز نوشته است کالاهایی که برای انتقال از مسیر قطبی انتخاب میشوند، عمدتاً ارزش بالایی دارند یا زمان تحویل آنها اهمیت زیادی دارد. باتری خودروهای برقی، سامانههای ذخیره انرژی، تجهیزات انرژی خورشیدی و برخی قطعات خودروهای انرژی نو از جمله این کالاها هستند.
کوتاه شدن زمان حمل برای صادرکنندگان چینی اهمیت زیادی دارد. شرکتها میتوانند کالا را سریعتر به بازار اروپا برسانند و نیاز کمتری به نگهداری طولانیمدت کالا در انبار داشته باشند.
در مقابل، گاردین درباره پیامدهای زیستمحیطی افزایش کشتیرانی در قطب شمال هشدار داده است. نشت نفت در مناطق قطبی میتواند پیامدهای سنگینی داشته باشد. پاکسازی آلودگی نیز به دلیل یخ، سرمای شدید و فاصله زیاد از مراکز امدادی دشوارتر خواهد بود.
یکی دیگر از مشکلات مسیر، کوتاه بودن فصل کشتیرانی است. بخشهایی از مسیر در بسیاری از ماههای سال با یخ دریایی پوشیده میشود. در نتیجه، برخلاف کانال سوئز، امکان استفاده مستمر و بدون وقفه از این مسیر وجود ندارد.
تغییرات آبوهوایی و کاهش یخهای تابستانی در قطب شمال، با این حال، امکان استفاده طولانیتر از مسیر را افزایش داده است. به همین دلیل چین، روسیه و برخی شرکتهای بینالمللی توجه بیشتری به آینده این کریدور نشان میدهند.
با وجود این، مسیر دریایی شمالی در شرایط کنونی جایگزین کانال سوئز یا سایر مسیرهای اصلی تجارت جهانی نیست. ظرفیت محدود، شرایط دشوار آبوهوایی، هزینه بیمه و عملیات، وابستگی به روسیه و کوتاه بودن فصل کشتیرانی همچنان موانع مهمی هستند.
اما اگر فعالیت تجاری در این مسیر افزایش پیدا کند، مسیر دریایی شمالی میتواند به یک گزینه مکمل برای تجارت میان آسیا و اروپا تبدیل شود. اهمیت آن بهویژه زمانی بیشتر خواهد شد که اختلال یا ناامنی، هزینه استفاده از مسیرهای سنتی مانند دریای سرخ، تنگه هرمز و کانال سوئز را افزایش دهد.