در این برنامه، جلالالدین کزازی، هوشنگ طالع و محمد رسولی، از شاهنامهپژوهان برجسته کشور، حضور داشتند و درباره جایگاه شاهنامه، گستره دانش موجود در این اثر و ضرورت توسعه مطالعات علمی و تخصصی پیرامون آن سخن گفتند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، نشست شورای حامیان راهبردی پروژه جامع شاهنامه چهارشنبه شب (۲۸ مرداد ماه) با حضور جمعی از فعالان حوزه نشر و ادبیات برگزار شد.
علیرضا شعبانی، در این نشست با اشاره به جایگاه شاهنامه در هویت فرهنگی ایران، اظهار کرد: گرد هم آمدهایم نه فقط برای بزرگداشت یک کتاب، بلکه برای آغاز یک رنسانس فرهنگی.
وی با بیان اینکه فردوسی با سرودن شاهنامه بنایی ماندگار برای هویت ایرانی ایجاد کرد، افزود: نوبت ماست که آن خشتها را برداریم و در خانههای مردم، کسبوکارها و سبک زندگی فرزندانمان دوباره بنا کنیم.
مدیر مجموعه شنو بوک با انتقاد از فاصله گرفتن نسلهای جدید از قهرمانان و اسطورههای ایرانی، گفت: متأسفانه در عصر گسست به سر میبریم و نسلهای جدید، قهرمانان خود را در دنیای بیگانه جستوجو میکنند؛ چراکه قهرمانان حماسی خود را به زبان امروز ترجمه نکردهایم.
شعبانی ادامه داد: شاهنامه نباید صرفاً در قفسه کتابخانهها یا در محافل تخصصی شاهنامهخوانی باقی بماند؛ بلکه باید در ابزارهای روزمره و سبک زندگی مردم حضور پیدا کند. به گفته او، تلفن همراه، خودرو، پوشاک، بازیهای رایانهای و رومیزی، دکوراسیون، سینما، محیط کار، لوازمالتحریر و حتی نامگذاری فرزندان میتوانند زمینهای برای حضور مفاهیم و شخصیتهای شاهنامه باشند.
تولید سریال شاهنامه با بهرهگیری از هوش مصنوعی
شعبانی در ادامه، برنامه جامع شاهنامه پروژهای ملی و مردمی دانست که با مشارکت بخش خصوصی دنبال خواهد شد و گفت: این پروژه با حفظ استقلال هنری و فرهنگی و با استفاده از فناوری برای نسل امروز و فردا طراحی شده است.
به گفته وی، نخستین فاز این طرح، تولید یک سریال شاهنامهای با استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی است. این مجموعه قرار است در ۶فصل و هر فصل، حدود ۱۰ قسمت تولید شود. روایت، از پیدایش جهان و پادشاهی کیومرث آغاز شده و تا پایان شاهنامه و حمله اعراب ادامه خواهد یافت.
وی افزود که پیشتولید فصل نخست از سال گذشته آغاز شده و ۱۰ قسمت ابتدایی، از پیدایش جهان تا داستان ضحاک، در مرحله آمادهسازی قرار دارد. سناریوی این فصل نیز در خانه سینما ثبت شده و مذاکرات و توافقهایی با شماری از بازیگران و صداپیشگان انجام گرفته است.
شعبانی، همچنین از حضور میکائیل شهرستانی بهعنوان کارگردان این پروژه و مجید انتظامی به عنوان آهنگساز خبر داد.
اجرای کنسرتفیلم شاهنامه در ایران و تاجیکستان
مدیر مجموعه شنوبوک درباره فاز دوم پروژه نیز گفت: «کنسرتفیلم شاهنامه» قرار است در آبانماه در شهر دوشنبه تاجیکستان اجرا شود و مذاکراتی نیز برای اجرای آن در یکی از سالنهای بزرگ تهران در حال انجام است.
وی از برنامههای توسعهای این پروژه برای کودکان و نسل «زد» نیز خبر داد و گفت: تولید انیمیشنهای کوتاه آموزشی و سرگرمی، عروسکهای هوشمند صوتی با الهام از شخصیتهای شاهنامه و بازیهای مرتبط با این اثر در دستور کار قرار دارد.
شعبانی، یکی دیگر از محورهای طرح را بازآفرینی شاهنامه برای نسل «زد» عنوان کرد و توضیح داد: بازنویسی ادبی، متناسب با این نسل، تبدیل داستانهای شاهنامه به سناریوهای مدرن، تولید محتوای واقعیت افزوده و ایجاد هولوباکسهایی با حضور شخصیتهای شاهنامه، ازجمله برنامههای این بخش است.
به گفته او، این هولوباکسها میتوانند در فضاهای عمومی شهری مورد استفاده قرار گیرند و امکان تعامل مخاطبان با شخصیتهای شاهنامه را فراهم کنند.
وی همچنین از طراحی مجموعهای از محصولات فرهنگی و سبک زندگی، با الهام از شاهنامه خبر داد و گفت پوشاک و مد، دکوراسیون منزل، لوازم اداری، لوازمالتحریر، محصولات دیجیتال، تمهای تلفن همراه، لپتاپ و تبلت و همچنین زیورآلات، ازجمله حوزههایی هستند که در این طرح مورد توجه قرار گرفتهاند.
شعبانی، با اشاره به حضور گسترده شخصیتهای غیرایرانی در محصولات کودکان اظهار کرد: چرا نباید به جای شخصیتهایی مانند سوپرمن و بتمن، اسطورهها و شخصیتهای بزرگ و وزین کشورمان در لوازمالتحریر و وسایل کودکان حضور داشته باشند؟
وی همچنین از برنامهریزی برای تولید خوراکیها و نوشیدنیهای الهامگرفته از شاهنامه خبر داد و گفت در این بخش از ظرفیت پژوهشهای انجامشده درباره خوراک و نوشیدنیهای موجود در شاهنامه استفاده خواهد شد.
ایده دانشگاه شاهنامه و جایزه ملی
مدیر مجموعه شنوبوک در بخش دیگری از سخنان خود از برنامهریزی برای راهاندازی «مدرسه شاهنامه» و در ادامه «دانشگاه شاهنامه» خبر داد.
وی گفت: اگر استادان بزرگی همچون استاد کزازی را در حوزه شاهنامه داریم، چرا نباید دانشگاه شاهنامه داشته باشیم و رشتههایی مانند شاهنامهپژوهی، شاهنامهشناسی و شاهنامهخوانی ارائه شود؟
تعریف برنامه استعدادیابی شاهنامه، برگزاری سالانه «جایزه ملی شاهنامه»، تولید پادکست و ویدئوکستهای سریالی، ایجاد سکوی یکپارچه شاهنامه، برگزاری نمایشگاهها و رویدادهای تجربهمحور و تولید بازیهای تعاملی و بردگیم از دیگر برنامههایی بود که شعبانی به آنها اشاره کرد.
ایجاد شورای حامیان راهبردی جامعه شاهنامه
شعبانی، تشکیل «شورای حامیان راهبردی جامعه شاهنامه» را یکی از اقدامات مهم این پروژه دانست و گفت: گستردگی اهداف طرح به اندازهای است که اجرای آن از توان یک فرد یا حتی یک شرکت خارج است و نیازمند مشارکت جمعی فعالان فرهنگی، هنری، اقتصادی و اجتماعی است.
وی با اشاره به حساسیتهای فرهنگی درباره شاهنامه و حضور پژوهشگران و استادان شناخته شده در این حوزه، بر ضرورت استفاده از دیدگاه و تجربه صاحبنظران تأکید کرد.
به گفته شعبانی، هدف نهایی برنامه جامع شاهنامه تبدیل شاهنامه به بخشی از سبک زندگی مردم و فراهم کردن زمینه معرفی آن بهعنوان یک برند فرهنگی در سطح ملی و بینالمللی است. این طرح همچنین توسعه فعالیتها در کشورهایی همچون تاجیکستان، ترکیه و ازبکستان و ارائه محصولات و خدمات فرهنگی در قالب فرانچایز را دنبال میکند.
وی با دعوت از فعالان فرهنگی، هنری و اقتصادی برای مشارکت در این طرح تأکید کرد که این برنامه میتواند الگویی برای اجرای پروژههای بزرگ فرهنگی با اتکا به ظرفیت جامعه و بخش خصوصی باشد.
تأکید بر نقش شاهنامه در احیای هویت و فرهنگ ایرانی
در ادامه این نشست، بهروز فروتن، کارآفرین نیز در سخنانی با تأکید بر اهمیت شاهنامه و میراث فردوسی در حفظ هویت ملی ایران، گفت: باید با ادامه مسیر استادان و اندیشمندانی که سالها برای حفظ هویت ملی تلاش کردهاند، این میراث ارزشمند را به نسل جدید منتقل کنیم.
وی با اشاره به برگزاری این نشست بهعنوان گامی در مسیر ترویج فرهنگ و هویت ایرانی افزود: هدف این است که نسل جدید، جوانان و خانوادههای ایرانی بتوانند با نگاهی جدید، با فرهنگ اصیل ایرانی آشنا شوند و برای احیای آن تلاش کنند.
فروتن، با بیان اینکه ایران همواره زنده و برقرار خواهد بود، اظهار کرد: اسطورههایی مانند آرش کمانگیر و شخصیتهایی چون فردوسی، بخشی از سرمایه فرهنگی و تاریخی ایران هستند و باید این میراث را به گونهای معرفی کنیم که برای سالهای طولانی در جامعه تداوم داشته باشد.
این کارآفرین، همچنین با اشاره به جایگاه شاهنامه در فرهنگ ایرانی، گفت: شاهنامه تنها یک کتاب ادبی نیست، بلکه بخشی از تاریخ، هویت و اندیشه ایرانی است و میتواند ظرفیتهای ذهنی، هنری، تاریخی و ادبی جامعه را به نسلهای آینده منتقل کند.
وی با قدردانی از حاضران و ایراندوستان حاضر در این نشست، بر ضرورت معرفی چهرههای فرهنگ و ادب ایران تأکید کرد و از فردوسی، رودکی، سهروردی، حافظ و سعدی بهعنوان بخشی از بزرگان و سرمایههای ماندگار فرهنگ ایران یاد کرد.
شاهنامه را باید تاریخ ایران دانست
در بخش دیگر این نشست، هوشنگ طالع در سخنانی، شاهنامه را بخشی مهم از تاریخ و فرهنگ ایران دانست و بر ضرورت حفظ زبان و تاریخ برای تداوم هویت ملی تأکید کرد.
طالع، با اشاره به روایتهای مربوط به منابع تاریخی شاهنامه گفت: در مقدمه شاهنامه «بایسنقری» به کتابی با عنوان اوستای کهن اشاره شده که حاوی بخشهایی از تاریخ و فرهنگ ایران بوده است.
وی با اشاره به روایتهایی درباره حمله اسکندر و از میان رفتن بخشی از متون کهن ایرانی افزود: در دوره اشکانی، تلاشهایی برای گردآوری و بازسازی این نوشتههای پراکنده انجام شد و بعدها در دوره ساسانی نیز بخشهایی از این میراث گردآوری و تدوین شد.
این پژوهشگر با بیان اینکه شاهنامه صرفاً یک اثر ادبی نیست، اظهار کرد: شاهنامه را باید بهعنوان بخشی از تاریخ و فرهنگ ایران مورد توجه قرار داد؛ اثری که روایتهای تاریخی و اسطورهای ایرانی را برای نسلهای بعد حفظ کرده است.
طالع، همچنین به نقش دقیقی و فردوسی در سرایش شاهنامه اشاره کرد و گفت: دقیقی تلاش کرد روایتهای تاریخی ایران را به شعر درآورد و پس از او فردوسی این کار را ادامه داد و با بهرهگیری از منابع پیشین، پیوندی منسجم میان روایتهای گوناگون برقرار کرد.
وی در ادامه با اشاره به پژوهشهای تاریخی درباره قدمت حضور ایرانیان در ایران اظهار کرد که براساس برخی دیدگاههای پژوهشی، میتوان روایتهای شاهنامه را با گاهشماری تاریخی تطبیق داد و برای شخصیتها و رویدادهای آن چارچوب زمانی تعیین کرد.
طالع، با تأکید بر اهمیت شاهنامه در شناخت گذشته ایران گفت: شناخت تاریخ و فرهنگ ایران، بخش مهمی از حفظ هویت ایرانی است.
شاهنامه دریا است
میرجلالالدین کزازی نیز در این نشست گفت: هرکس شاهنامه را گرامی میدارد بیهیچ گمان ایرانی ناب نژاده سرشتین است. شاهنامه به راستی دریاست، دریایی ژرف کران ناپدید در فرهنگ و ادب ایرانی. این دریا را نمیتوان با آن دریای شگرف باستانی بسنجیم. دریای فراخکرت دریایی که از هیچ سوی کرانه نداشت ژرفای آن را کسی هرگز ندیده بود.
وی ادامه داد: شاهنامه تنها رزمنامه نیست بخش گسترده از سخن شکرین و شیوا و شگرف فارسی را رزمنامه میسازد. پیکره شاهنامه رزمنامهای است. شاهنامه نامه فرهنگ و منش و پیشینه ایرانی است. خواندن شاهنامه دشوار است. راه بردن آنچه فرزانه توس در این نامه نامی گرامی گفته است، صدها بار دشوارتر از سرچشمه و خاستگاه شاهنامه است.
کزازی همچنین گفت: اگر شاهنامه در یکی از باریکترین و دشوارترین روزگاران در تاریخ ایران سروده نمیشد فرهنگ ایرانی سردرنشیب نابودی میرفت نه خیامی پدیدار میتوانست آید نه مولانایی و نه سعدی و حافظی و نه هیچ یک از بزرگان ادب و فرهنگ ایران. فرودوسی بود که خوانی فراخ گسترد و این نامآوران و نازشآفرینان بر این خوان نشستند و از آن توشه و نوشه برگرفتند.
بهروز فروتن (کارآفرین برتر ایران) استاد میر جلال الدین کزازی (شاهنامه پژوه)، استاد هوشنگ طالع (ادیب و شاهنامه پژوه)، علیرضا شعبانی (مدیر پروژه جامع شاهنامه و دبیر شورای حامیان شاهنامه) سخنران بودند.
اسامی برخی مهمانانی که در این برنامه حضور داشتند:
۱- دکتر محمد رسولی، نویسنده کتاب های حوزه شاهنامه
۲- دکتر عبدی پور، مدیر بنیاد ملل نوروز
۳- بانو پریچهر شاهسوند، مدرس دانشگاه، فعال فرهنگی
۴- حناب شاهین کاظمی، مدیر برند لایکو
۵- جناب حمیدرضا هنرمند، از مدیران صنایع شیر ایران-پگاه
۶- دکتر امیررضا ثابت پی، مالک نامی نو
۷- دکتر حسین رضا سلطانی، مدیر شرکت بازی سازان
۸- دکتر آرین اکبری، مدیر موسسه تلسی
۹- محمدعلی فیروزان، هم بنیانگذار فیدیبو و فعال فرهنگی
۱٠- دکتر سید محمد زهیر غرضی، فعال نوآوری و فناوری
۱۱- بانو دکتر نرگس آقایی، وکیل پایه یک-متخصص فرانچایز
۱۲-دکتر مهدی فهیمی، حکیم بزرگ طب سنتی
۱۳- دکتر ناصر غلامی، رئیس حامیان دانشگاه تهران
۱۴- امیر صادقی شاهنامه خوان
۱۵- محسن قادری، مدیر آژانس گردشگری ژیوار
۱۶- سعید کرمی، مدیر بوتیک رستوران سعدآباد