عصر ایران - کلیسای جامع اورویتو، با نام ایتالیایی «دومو دی اورویتو» یا کلیسای جامع مریم مقدس، در شهر اورویتو در منطقه اومبریای مرکزی ایتالیا قرار دارد.
ساخت این بنا به دستور پاپ اوربان چهارم و با هدف بزرگداشت و نگهداری یادگار مرتبط با «معجزه بولسنا» انجام شد؛ رویدادی که بنا بر روایت کلیسا در سال ۱۲۶۳ در شهر بولسنا رخ داده است.
سنگ بنای کلیسای جامع اورویتو در ۱۳ نوامبر ۱۲۹۰ توسط پاپ نیکلاس چهارم گذاشته شد. اجرای پروژه ابتدا به فرِ بویگناته دی پروجا سپرده شد و طرح اولیه را آرنولفو دی کامبیو ارائه کرده بود.
طرح اولیه بنا یک بازیلیکای رمانسک با یک شبستان اصلی و دو راهروی جانبی بود، اما با ادامه ساختوساز، طراحی کلیسا به سمت فرمهای گوتیک ایتالیایی تغییر کرد.
در سال ۱۳۰۹، لورنزو مایتانی، مجسمهساز و معمار اهل سیهنا، مسئولیت پروژه را بر عهده گرفت. او تغییرات اساسی در طراحی و ساخت بنا ایجاد کرد و بهویژه برای حل مسائل مربوط به تحمل بار سازه، در بخشهایی از کلیسا مداخله کرد.
ساخت کلیسا و تزئینات آن در دورههای مختلف ادامه یافت و معماران و هنرمندان دیگری نیز در تکمیل آن نقش داشتند. به همین دلیل، نمای بنا با وجود تغییرات سبک معماری در طول قرنها، انسجام بصری خود را حفظ کرده است.
نمای گوتیک کلیسای جامع اورویتو از شاهکارهای معماری اواخر قرون وسطی به شمار میرود.
این نما دارای سه پیشانی مثلثی، موزاییکهای طلایی، نقشبرجستههای بزرگ، مجسمهها و یک پنجره رز عظیم است. بخشهایی از نقشبرجستهها داستانهایی از عهد عتیق و عهد جدید و همچنین صحنههایی مرتبط با کتاب مکاشفه را به تصویر میکشند.
یکی از عناصر شاخص نما، نمادهای چهار انجیلنگار است که شامل فرشته، گاو، شیر و عقاب میشود. این آثار توسط مایتانی و همکارانش در فاصله سالهای ۱۳۲۵ تا ۱۳۳۰ ساخته شدند.
موزاییکهای اولیه نما بین سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۹۰ ایجاد شدند. بخشی از آنها در دورههای بعدی جایگزین شد و نمونههای موجود در دورههای مختلف طراحی و اجرا شدهاند.
در مرکز موزاییکهای نما، پنجره رز بزرگی قرار دارد که اورکانیا، مجسمهساز و معمار ایتالیایی، آن را بین سالهای ۱۳۵۴ تا ۱۳۸۰ ساخت.
در اطراف این پنجره، پیکرههای دوازده حواری و دوازده پیامبر عهد عتیق قرار گرفتهاند. قاب پنجره نیز با ۵۲ سر تراشیدهشده تزئین شده و در مرکز آن سر تراشیدهشده مسیح دیده میشود.
جدیدترین بخش تزئینات نمای کلیسا، سه در برنزی آن است که در سال ۱۹۷۰ توسط امیلیو گرکو، مجسمهساز سیسیلی، ساخته شدند.
این درها صحنههایی از زندگی و رحمتهای مسیح را به تصویر میکشند و در بالای آنها مجسمه مریم مقدس و کودک قرار دارد که اثر آندرهآ پیزانو در سال ۱۳۴۷ است.
در نزدیکی کلیسا نیز موزهای به امیلیو گرکو اختصاص یافته که مجموعهای از آثار، طراحیهای مقدماتی و مجسمههای او را در خود جای داده است.
فضای داخلی کلیسا دارای یک شبستان اصلی با شش دهانه و دو راهروی جانبی است و پلان آن به شکل صلیب طراحی شده است.
فضای داخلی عمداً باز و نسبتاً خلوت نگه داشته شده و مانند نمای بیرونی، از ردیفهای متناوب سنگ تراورتن و بازالت استفاده میکند.
پنجرههای بخش پایینی راهروها دارای صفحات آلاباستر هستند که به خنک ماندن فضای داخلی در تابستانهای گرم ایتالیا کمک میکنند. شیشههای رنگی نئوگوتیک بخش بالایی پنجرهها نیز بین سالهای ۱۸۸۶ تا ۱۸۹۱ طراحی و اجرا شدند.
یکی از مهمترین بخشهای داخلی کلیسای جامع، عبادتگاه «مادونا دی سن بریتزیو» است که در قرن پانزدهم به مجموعه اضافه شد.
تزئینات سقف این مکان ابتدا در سال ۱۴۴۷ توسط فرا آنجلیکو و بنوتسو گوتسولی آغاز شد. پس از توقف طولانی، لوکا سینیورلی در سال ۱۴۹۹ مسئولیت ادامه نقاشیها را بر عهده گرفت.
او و کارگاهش مجموعهای از نقاشیهای دیواری درباره آخرالزمان و داوری نهایی را خلق کردند که از جمله مهمترین آثار این عبادتگاه محسوب میشوند.
«عبادتگاه یادگار مقدس» یا کاپلا دل کورپوراله در ضلع شمالی بخش مرکزی کلیسا قرار دارد و بین سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶ ساخته شد.
این عبادتگاه برای نگهداری پارچهای ساخته شد که به «معجزه بولسنا» نسبت داده میشود.
دیوارهای عبادتگاه با نقاشیهای دیواری درباره تاریخ عشای ربانی و معجزات مرتبط با آن تزئین شدهاند.
کلیسای جامع اورویتو تنها یک بنای مذهبی نیست و مجموعهای گسترده از آثار معماری، مجسمهسازی، موزاییک، نقاشی دیواری و شیشههای رنگی را در خود جای داده است.
این بنا در طول نزدیک به سه قرن توسط نسلهای مختلفی از معماران و هنرمندان توسعه یافت و در نهایت مجموعهای از سبکهای رمانسک، گوتیک و عناصر دوره رنسانس را در خود جای داد.
امروزه نمای باشکوه، موزاییکهای طلایی، پنجره رز عظیم و سه در برنزی اثر امیلیو گرکو، از مهمترین ویژگیهای بصری این کلیسای تاریخی در شهر اورویتو هستند.