بیشتر مردم تصور میکنند کاشت درختان همیشه به تمیزتر شدن هوای شهرها کمک میکند؛ چون درختان آلایندههای گازی را جذب کرده و محیط زندگی ما را خنک نگه میدارند. اما طبق یافتههای یک تحقیق تازه، برخی گونههای درختی با بالا رفتن دمای هوا، گازهایی آزاد میکنند که میتوانند به شکلگیری و افزایش آلودگی ناشی از گاز اوزون در سطح شهرها کمک کنند. این کشف جدید میتواند دیدگاه کارشناسان را نسبت به نحوه طراحی و انتخاب پوشش گیاهی در شهرهای مدرن به کلی تغییر دهد.
به گزارش دیجیاتو، به گفته پژوهشگران دانشگاه جینان در چین، این گازهای گیاهی از نظر ساختار شیمیایی شباهت زیادی به ترکیبات موجود در رنگها، حلالها، شویندهها و بخارات بنزین دارند. در شرایطی که دمای کره زمین سالبهسال درحال گرمتر شدن است، دانشمندان تأکید میکنند باید نگاه دقیقتری به این منابع آلودگیِ کمتر دیدهشده داشته باشیم.
برای درک دقیقتر این موضوع، گروهی از محققان سامانهای پیشرفته را روی سکویی به ارتفاع ۱۰۲ متر بر فراز برج هواشناسی پکن و همچنین آزمایشگاهی در پایانه این سازه مستقر کردند. این سیستم توانست با سنجش ذرات جو چندین بار در ثانیه، ترکیبات شیمیایی هوای شهر را بهصورت آنی ثبت کند.
محققان با این روش سهم دقیق هر منبع را در انتشار «ترکیبات آلی فرار» (VOC) تفکیک کردند؛ از ترافیک خودروها، کار با مواد شوینده و پختوپز گرفته تا گازهایی که مستقیماً از تنه و برگ درختان ساطع میشوند.
نتایج بررسیها نشان داده یکی از فعالترین ترکیبات شیمیایی اندازهگیریشده در هوا، مادهای به نام «ایزوپرن» (نوعی ماده هیدروکربنی طبیعی که در تولید لاستیک خام نیز یافت میشود) است و بخش اعظم آن نه از کارخانهها یا خودروها، بلکه از خود درختان خارج میشود.
نکته مهمتر اینجاست که با گرم شدن هوا، شدت واکنش این گازها به شکلی چشمگیر افزایش مییابد؛ بهطوریکه وقتی دما از ۲۰ به ۳۵ درجه سانتیگراد رسید، میزان فعالیت شیمیایی ترکیبات منتشرشده از درختان بین هفت تا هشت برابر افزایش پیدا کرد.
پژوهشگران متوجه شدند پکن در مقایسه با سایر شهرهای بررسیشده بالاترین میزان انتشار ایزوپرن را دارد؛ رقمی که حتی به اندازه جنگلهای طبیعی است. دلیل اصلی این موضوع، انتخاب نوع درختانی است که در این شهر کاشته شدهاند.
بخش بزرگی از فضای سبز پکن را گونههایی مثل «بید مجنون» و «سپیدار چینی» تشکیل میدهند که ذاتاً گاز ایزوپرن فراوانی از خود خارج میکنند. دانشمندان معتقدند شهرهای دیگری در شمال چین مانند هاربین و چانگچون و همچنین شهرهای مختلف در آسیا و اقیانوسیه که پوشش مشابهی دارند، با شرایط یکسانی روبهرو هستند.
به گفته «توماس کارل»، از نویسندگان این تحقیق، در شهرهای اروپایی این مشکل کمتر است؛ چرا که درختان بومی اروپا به جای ایزوپرن، بیشتر ترکیبات دیگری به نام «مونوترپنها» آزاد میکنند که شدت کمتری در تولید اوزون دارند. البته پژوهشگران هشدار میدهند که این یافتهها نباید به معنای تخریب فضای سبز یا قطع درختان قدیمی برداشت شود.
در واقع، راهکار اصلی در این است که مدیران شهری از این پس گونههایی را برای کاشت انتخاب کنند که گازهای فرار کمتری آزاد میسازند. برای مثال در پکن، اگر تنها یکدهم از درختان پرانتشار شهر با گونههای کمخطر جایگزین شوند، میزان انتشار گاز ایزوپرن دستکم ۲۹ درصد کاهش خواهد یافت.