دکتر مهدی مطهرنیا
تحلیلگر و نظریه پرداز سیاسی
یک تحول مهم در ساعات پایانی امروز رخ داده که میتواند تمام خوشبینی ایجادشده از رفتوآمد میانجیهای منطقهای را زیر سؤال ببرد:
والاستریتژورنال به نقل از منابع مطلع گزارش داده دولت دونالد ترامپ به میانجیها اعلام کرده علاقهای به احیای تفاهم ژوئن با ایران ندارد. رویترز نیز این گزارش را بازتاب داده و همزمان تأیید کرده واشنگتن امروز رسماً گفته است در حال حاضر هیچ مذاکرهای با تهران در جریان نیست.
این تحول درست در روزی رخ داده که محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر، در تهران با عباس عراقچی دیدار کرده و درباره کاهش تنش، بازگشت به گفتوگو و طرح موقت مربوط به تنگه هرمز رایزنی کرده است. وزارت خارجه قطر نیز اصل این دیدار و ادامه تلاش برای ایجاد شرایط مذاکره را رسماً تأیید کرده است.
اما پیام واشنگتن فعلاً متفاوت است:
میانجیگری ادامه دارد؛ مذاکره مستقیم نه.
و مهمتر، ترامپ ظاهراً حاضر نیست همان توافق ژوئن را دوباره روی میز بگذارد.
چرا این خبر معادلهساز است؟
چون طی چند روز گذشته پاکستان، عمان و قطر تقریباً همزمان تلاش کردهاند کانال خروج از بحران را فعال کنند.
اگر گزارش امشب دقیقاً منعکسکننده موضع نهایی ترامپ باشد، مسئله دیگر صرفاً «بازگرداندن دو طرف به توافق قبلی» نیست.
باید یک توافق جدید ساخته شود.
و این یعنی مذاکرات احتمالی بعدی ممکن است از نقطه صفر و با مطالبات تازه واشنگتن آغاز شود.
واکنش بازار نیز فوری بود: پس از انتشار خبر کاهش احتمال توافق، نفت برنت معاملات پنجشنبه را با ۲.۱ درصد افزایش در ۸۹.۷۰ دلار به پایان رساند؛ نشانهای روشن از اینکه بازار نیز احتمال گشایش سریع دیپلماتیک را پایینتر ارزیابی کرده است.
ترامپ در واقع دارد به تهران یک پیام روانی میدهد: «زمان به عقب برنمیگردد؛ شرایط ژوئن دیگر تضمینشده نیست.»
این تاکتیک، هزینه تأخیر را بالا میبرد؛ زیرا ایران باید محاسبه کند که آیا ادامه مقاومت میتواند موقعیتش را بهتر کند، یا هر دور بعدی مذاکره با شروط سختتری آغاز خواهد شد.
اما این بازی برای آمریکا نیز بدون ریسک نیست.
اگر تهران نتیجه بگیرد توافق قبلی دیگر قابل احیا نیست و واشنگتن فقط بهدنبال افزایش فشار است، انگیزه ایران برای دادن امتیاز در هرمز نیز میتواند کاهش پیدا کند.
و آنوقت میانجیگری قطر، عمان و پاکستان بهجای «احیای توافق»، وارد مأموریت بسیار سختتری میشود:
ساختن یک معامله جدید از دل یک جنگ ششماهه.
و این همان نقطهای است که باید امشب زیر نظر گرفت: آیا تهران حاضر است درباره یک چارچوب جدید گفتوگو کند، یا پاسخ آن افزایش فشار متقابل خواهد بود؟
کانال نویسنده