عصر ایران- ایوان آیوازوفسکی، نقاش نامدار ارمنی تبار متولد فئودوسیا در کریمه، یکی از بزرگ ترین نقاشان دریایی قرن نوزدهم بود؛ هنرمندی که بخش عمده شهرت خود را مدیون تصویر کردن دریا، طوفان، کشتی ها و لحظات پرتنش زندگی در آب هاست. او در طول نزدیک به 60 سال فعالیت هنری، حدود 6000 اثر خلق کرد که بخش بزرگی از آن ها به دریا اختصاص داشتند.
ایوان آیوازوفسکی
اما راز جذاب نقاشی های او تنها در تکنیک نقاشی نبود. آیوازوفسکی به حافظه بصری فوق العاده ای شهرت داشت و معمولا دریا را مستقیما مقابل خود نقاشی نمی کرد. او حرکت موج ها، تغییرات نور و وضعیت دریا را مشاهده می کرد و سپس در کارگاهش آن تصاویر را بر اساس حافظه، طراحی های اولیه و تخیل خود بازسازی می کرد. منابع هنری نیز بر توانایی غیرمعمول او در بازآفرینی مناظر دریایی از حافظه تاکید کرده اند.
آیوازوفسکی در سال 1817 در خانواده ای فقیر و ارمنی در شهر بندری فئودوسیا به دنیا آمد. استعداد هنری او از همان کودکی آشکار شد و سرانجام با حمایت مالی به آکادمی امپراتوری هنر در سن پترزبورگ راه یافت و در آنجا مدال طلای آکادمی را دریافت کرد. بعدها سفرهای متعدد او در اروپا و همراهی با سفرهای دریایی، شناختش از دریا و کشتی ها را عمیق تر کرد.
او بعدها به نقاش رسمی نیروی دریایی روسیه تبدیل شد و بسیاری از آثارش به کشتی ها، نبردهای دریایی و وقایع مرتبط با نیروی دریایی اختصاص یافت. آیوازوفسکی همچنین چندین بار به استانبول سفر کرد و برای سلاطین عثمانی نیز آثاری خلق کرد.
در میان هزاران اثر او، «موج نهم» که در سال 1850 خلق شد، مشهورترین اثر آیوازوفسکی به شمار می رود. این نقاشی بازماندگان یک کشتی شکسته را نشان می دهد که پس از یک طوفان شبانه به بقایای کشتی چنگ زده اند و در برابر موج عظیمی قرار گرفته اند. نور طلوع خورشید در پس زمینه، در کنار دریای طوفانی، فضایی ایجاد می کند که همزمان از مرگ و امید سخن می گوید. این اثر اکنون در موزه روسیه در سن پترزبورگ نگهداری می شود.
این همان «موج نهم» اثر ایوان آیوازوفسکی است؛ نقاشی سال 1850 با ابعاد 221 در 332 سانتی متر که در موزه روسیه سن پترزبورگ نگهداری می شود. خود موزه روسیه نیز آن را مشهورترین و محبوب ترین اثر آیوازوفسکی معرفی کرده است.
یوازوفسکی تنها یک نقاش پرکار نبود؛ او بخش قابل توجهی از ثروت خود را صرف زادگاهش کرد. در فئودوسیا یک مدرسه هنر و یک گالری هنری تاسیس کرد و گالری خود را نیز به شهر اهدا کرد. به همین دلیل، میراث او در این شهر تنها به نقاشی هایش محدود نماند و تاثیرش بر زندگی فرهنگی فئودوسیا نیز ماندگار شد.
آیوازوفسکی در سال 1900 در همان شهری که در آن متولد شده بود درگذشت؛ اما بیش از 6000 اثر از خود به جا گذاشت و نامش همچنان با یکی از دشوارترین و چشمگیرترین موضوعات نقاشی یعنی دریا گره خورده است.
شاید جذاب ترین بخش داستان آیوازوفسکی همین باشد: او برای نقاشی کردن دریا، لزوما به دریا نیاز نداشت؛ کافی بود آن را یک بار با دقت ببیند و بعد در ذهنش دوباره بسازد.
تنظیم و ترجمه: مازیار دانیالی