مراسم رونمایی کتاب «آقای مهندس» که به کوشش مجتبی حسینی منتشر شده، آغاز شد.
به گزارش تجارت نیوز، مراسم رونمایی از کتاب «آقای مهندس؛ زندگی و زمانهی محمدرضا نعمتزاده» به کوشش مجتبی حسینی، روزنامهنگار، پژوهشگر و سردبیر تجارتنیوز امروز دوشنبه ۹ شهریور در سالن دکتر عادل آذر در سازمان مدیریت صنعتی آغاز شد.
در این مراسم صمد حسنزاده، یاسر هاشمی، فاطمه هاشمی، غلامحسین نوذری، غلامعلی حداد عادل، فرشاد مقیمی، راضیه علیرضایی، علیاشرف افخمی و محمدرضا فیاض حضور داشتند.
فرشاد مقیمی، رئیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، در ابتدای آیین رونمایی عنوان کرد: نعمتزاده بنیان گذار صنعت کشور بود و میتوان از او به عنوان معمار و بنیانگذار توسعه صنعت ایران یاد کرد. او صرفا وزیر و کارآفرین برتر نیستند، ایشان به ما یاد داد که به گذشتگان با سابقه صنعتی خود احترام بگذاریم. ما نیز به او به واسطه تمام زحمات او احترام میگذاریم.
او ادامه داد: آقای مهندس نعمتزاده نهاد توسعه به نام سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران را باور داشت و ایدرو نیز همچنان ایشان را باور دارد. او در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، صنایع کوچک و بزرگ به ایدرو نقش فعالی بخشید.
مقیمی توضیح داد: او جسارت در تصمیمگیری و تاکید همیشگی بر نگاه بلند و ظرفیتسازی داشت. اهمیت عبور از محافظهکاری به خصوص در دوران پرمحدودیت، تاکید همیشگی ایشان بود. او نگاه سیستمی به زنجیره ارزش داشتن و به جزئیات پروژهها بدون گمکردن چشماندازها توجه ویژه داشت. او باور عملی به توان ساخت داخل داشت. نقش ایشان در ایجاد کنسرسیومهای مهندسی، در ارتقای استانداردها و فناوریها و… را نمیتوان کتمان کرد و بسیاری از توانمندیها در کشور به برکت وجود ایشان است. او تعهد ویژه به کار و عمل داشت و همیشه در میدان عمل بود. هیچچیز مانع از اجرای اهداف او نبود.
وی خاطرنشان کرد: به اعتقاد من یکی از چالشهای مدیریت در کشور فراموشی نهادی است که با انتشار این کتابها و انتقال تجارب گذشته به آینده میتوان برای صنعت کشور بسیار مفید واقع شود. نام مهندس نعمتزاده در زمره برجستهترین فصول این تاریخ درخشیده و خواهد درخشید.
مجتبی حسینی، روزنامهنگار، پژوهشگر و سردبیر تجارتنیوز، در ادامه آیین رونمایی عنوان کرد: بخشی از تاریخ یک کشور، در اسناد آن ثبت شده؛ اما بخشی دیگر، در حافظه کسانی است که در بزنگاههای آن تاریخ تصمیم گرفتهاند. خوشحالم که امروز در رونمایی کتاب «آقای مهندس» در کنار شما هستم.
او ادامه داد: به گمان من، تاریخ فقط برای دانستن گذشته نیست؛ اگر بتوانیم از دل تاریخ تجربه به دست بیاوریم، میتواند به سرمایهای برای آینده تبدیل شود.
وی افزود: به همین دلیل، روایت مدیران و کارگزارانی که در مقاطع مهم کشور تصمیم گرفتهاند، اهمیت زیادی دارد؛ نه فقط برای اینکه بدانیم چه اتفاقی افتاده، بلکه برای اینکه بفهمیم چرا یک تصمیم گرفته شده، چه محدودیتهایی وجود داشته و تصمیمگیرنده چگونه به آن انتخاب رسیده است. از همین منظر، خاطرات مهندس محمدرضا نعمتزاده اهمیت ویژهای پیدا میکند.
حسینی خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم تاریخ صنعت ایران را روایت کنیم، نمیتوانیم حضور آقای مهندس نعمتزاده، تجربیات و خاطرات و مخاطرات ایشان در بازسازی و نوسازی و سازندگی صنایع مختلف ایران را نادیده بگیریم.
او تصریح کرد: مهندس نعمتزاده از فردای پیروزی انقلاب در ایران خودرو و وزارت کار دولت موقت کار خودشان را آغاز کردند و در دوره جنگ تحمیلی، تا سالهای بازسازی و دورههای مختلف توسعه صنعتی و حضور در دولتهای پس از انقلاب هر کجا که حضور داشتند منشا خدمات و بسیاری برای کشور شده اند.
حسینی گفت: بنابراین در کتاب «آقای مهندس» فقط با خاطرات یک مدیر در یک مقطع خاص مواجه نیستیم؛ بلکه با روایتی از چند دهه تجربه صنعتی و مدیریتی ایران روبهرو هستیم. در ۳۳ جلسه و بیش از ۱۳۰ ساعت گفتوگو، تلاش کردم این تجربه را ثبت و تدوین کنم.
وی افزود: اما برای من، تدوین این کتاب صرفاً پیادهکردن خاطرات نبود. تلاش کردم از «چه اتفاقی افتاد» به «چرایی آن اتفاق و تصمیمات» برسیم؛ اینکه مسئله چه بود، چه محدودیتهایی وجود داشت و ایشان در آن شرایط چگونه تصمیم میگرفت. در کنار آن، برایم مهم بود که خودِ مهندس نعمتزاده را هم بهتر بشناسم؛ اینکه چه پیشینه و آموزههایی در شکلگیری نگاه ایشان مؤثر بوده و چگونه راه خدمت به ایران را انتخاب کردهاند.
به گفته او، بخش مهم دیگر کتاب، صنعت پتروشیمی است؛ صنعتی که امروز یکی از پایههای مهم اقتصاد ایران است. تلاش کردم در دل این روایت، مخاطب غیرمتخصص هم بتواند بفهمد این صنعت چگونه شکل گرفت و چرا برای ایران اهمیت پیدا کرد.
او عنوان کرد: در تدوین کتاب، سه اصل برای من مهم بود: امانتداری در روایت و حفظ صدای راوی، تطبیق خاطرات با اسناد و واقعیتهای تاریخی، و پرهیز از اغراق. چون معتقدم تجربه تاریخی زمانی ارزشمندتر است که آن را با همه پیچیدگیهایش ببینیم؛ با موفقیتها، دشواریها، محدودیتها و تصمیمهای سخت.
وی تشریح کرد: به همین دلیل، فکر میکنم «آقای مهندس» میتواند برای علاقهمندان به تاریخ ایران و تاریخ صنعت، برای کسانی که میخواهند با زیر پوست تصمیمگیریها در حکمرانی آشنا شوند، و برای مدیرانی که به دنبال شناخت تجربه نسلهای پیشین هستند، کتابی خواندنی باشد.
حسینی گفت: اجازه بدهید در پایان، یک نکته شخصی بگویم. بعد از ۳۳ جلسه و بیش از ۱۳۰ ساعت گفتوگو، چیزی که بیش از همه برای من پررنگ شد، دغدغه ساختن بود؛ ساختن صنعت، ساختن ظرفیت و ساختن چیزی که قرار است بعد از ما هم باقی بماند. شاید به همین دلیل است که حالا بهتر میفهمم چرا از مهندس نعمتزاده به عنوان «پدر صنعت» و بهویژه «پدر پتروشیمی ایران» یاد میشود.
او گفت: امیدوارم این کتاب بتواند پلی میان تجربههای دیروز و تصمیمهای فردا باشد و بخشی از تجربه یک نسل را به نسل بعد منتقل کند. فکر میکنم اگر امروز به احترام سالها تلاش و خدمت مهندس نعمتزاده برای صنعت ایران دست بزنیم، قدردانی کوچکی از یک عمر تلاش برای ساختن ایران کردهایم.
مجتبی حسینی در پایان سخنان خود از حمایتهای مادی و معنوی دکتر علی ریاحی و همراهی و مدیریت دکتر محمدرضا فیاض در برگزاری مراسم رونمایی کتاب خاطرات مهندس محمدرضا نعمت زاده قدردانی و تشکر کرد
غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در ادامه آیین رونمایی در سخنرانی خود عنوان کرد: شاید علت دعوت از بنده، سابقه طولانی آشنایی بنده با آقای مهندس باشد. در سال ۳۶ وارد دبیرستان علوی شدم و با آقای مهندس دو سال آخر دبیرستان را گذراندیم. امسال ۶۵ سال میشود که با یکدیگر دوست و رفیق هستیم. کلاس ما با ۲۳ نفر در خرداد ۱۳۴۲ به پایان رسید و در مهرماه سال ۱۳۴۲ وارد دانشگاه شدیم. تمام آن ۲۳ نفر تحصیلات دانشگاهی پیدا کردند و حداقل ۱۰ نفر در رشته خود شاخص شدند و در انقلاب منشا اثر شدند.
وی ادامه داد: ضعف حس تاریخی در ملت ما نمایان است. ما به تاریخ اندازهای که باید اهمیت نمیدهیم و متوجه اهمیت آن نیستیم. حتی رشته تاریخ هم در دانشگاهها جایگاه قدیم را ندارد. هر چیزی که کارایی روزمره را از دست میدهد، ارزش تاریخی پیدا میکند و ما از آن غافلیم. بیتوجهی نسبت به تاریخ بعد از انقلاب کمی بهتر شد. بسیاری از خاطرات رجال قبل از انقلاب، ضرورتا به چاپ رسیده و آثاری که اکنون در مورد تاریخ چاپ شده منابع ایران را غنی کرده است.
وی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از تحولات مثبت در راستای تاریخنگاری، مستندسازی تجربیات مدیران است. این کار شروع شده و روبهرو رشد است و کتاب آقای مهندس یکی از نمونههای آن است. اینها نشاندهنده یک عطف توجه به تاریخ است و از کمتوجهی به سوی توجه به تاریخ بازمیگردیم.
به گفته او، مستندسازی باعث استمرار تجربه میشود. یکی از ضعفهای ما و مشکلات ما در اداره کشور، بیثباتی مدیریت است. با هر انتخابات ریاستجمهوری در کشور انقلاب میشود و همگان باید جایگزین شوند. بگذارید مدیران به کار خود ادامه دهند. باندی و گروهی نباید دیگران را عوض کرد، اگر کسی کار خود را درست انجام میدهد باید کار خود را ادامه بدهد. اگر کسی برکنار شود، باید تجربه خود را انتقال دهد تا کمی از آسیب بیثباتی مدیریتی جبران شود.
حداد عادل توضیح داد: کسانی که قدم در راه میگذارند، باید بدانند دیگران در این مسیر چه کردند. مستندسازی به این انتقال تجربه کمک میکند. تجربهآموزی بسیار مفید و موثر است.
او تصریح کرد: فایده دیگر مستندسازی آن است که از بروز مجدد خطاهای گذشته جلوگیری میکند. همچنین با مستندسازی، کسانی که شاهد اتفاقات گذشته نبودند، خدمتگذاران خود را بشناسند و بدانند کسانی بودند که خون دل خوردند تا بسیاری از کارها انجام شود.
حداد عادل در ادامه گفت: فایده دیگر این تاریخنگاریها این است که گوشهای از تاریخ انقلاب ماست.
به گفته او، نعمتزاده علم و عمل را با هم تلفیق کرد. در صنایع باید چنین باشد. او تجربه عملی در پیش از انقلاب در کارخانه پدر خود داشت و در ابتدای انقلاب دستاندرکار میشود تا به صنعت کشور خدمت کند. کارنامه ایشان حکایت از توان علمی و عملی او دارد. او سه ویژگی مهم دارد: سلامت اخلاقی، سلامت مالی، پرکاری و اخلاص.
حداد عادل توضیح داد: نعمتزاده در زمینه سهمیهبندی بنزین و راهاندازی کارت سوخت، اقدام مهمی در جهت ساماندهی مصرف و توزیع بنزین انجام داد. با این حال، در ادامه با دخالتهای غیرضروری، کارکرد و فلسفه وجودی کارت سوخت تا حد زیادی کمرنگ و بیمعنا شد. امروز نیز با بازگشت بحران سوخت و افزایش نیاز به واردات بنزین از خارج، اهمیت آن سیاستها و ضرورت مدیریت صحیح مصرف بیش از پیش نمایان شده است.
او در پایان گفت: از آقای حسینی تشکر میکنم که به کوشش او این کتاب منتشر شد.
صمد حسنزاده، رئیس اتاق بازرگانی ایران، در ادامه آیین رونمایی در سخنرانی خود عنوان کرد: نعمتزاده در مسئولیتهای متعدد خود به کشور خدمت کرد. نعمتزاده در زمره دولتمردانی قرار دارند که عقلانیت، عملگرایی و میانهروی را نشان داده است. او مرد میدان سازندگی است. او کارآفرین، فرهنگساز و حامی بخش خصوصی است. کتاب آقای مهندس، روایت یک مکتب مدیریتی است.
به گفته او، این کتاب تلاشی برای تبدیل تجربه به دانش قابل انتقال است. ثبت تجربیات مدیران و کارآفرینانی که در مقاطع مختلف مسئولیت داشتند، امکان نقد، ارزیابی و یادگیری برای نسلهای بعد فراهم میکند. باید به نسل جدید نشان داد که توسعه حاصل تصمیم انسانهایی است که در زمانهایی با دشواریهای بیشتری مواجه بودند. این کتاب را میتوان روایتی از بخشی از تاریخ صنعتی و اقتصادی ایران دانست. بخشی از روایت توسعه در روایتهای کسانی نهفته که در متن تحول حضور داشتند و این کتاب بخشی از سند توسعه ایران است.
حسنزاده گفت: امروز که اقتصاد ایران به نگاههای فرابخشی و توسعهگر نیاز دارد، بازخوانی شخصیتهایی مثل مهندس نعمتزاده اهمیت بسیاری دارد. ایشان در زمان دولت هاشمی رفسنجانی، خدمات بزرگی کردند و برنامهریزی برای زیرساختها از همانجا آغاز شد. اگر امروز صنعت کشور فعالیتی دارد، نتیجه زیرساختها و فعالیتهای مهندس نعمتزاده در آن دوره است.
وی افزود: رونمایی از کتاب آقای مهندس ایستادن میان گذشته و آینده است. گذشتهای که باید آن را شناخت و نقد کرد و آیندهای که باید آن را ساخت.
علیاشرف افخمی، رئیس اسبق هیئت مدیره بانک صنعت و معدن، در ادامه آیین رونمایی عنوان کرد: مهندس نعمتزاده یکی از اهداف زندگی خود را توسعه کشور میدانست و نام ایشان در تاریخ ثبت میشود.
به گفته او، وقتی کشور به تولید ناخالص داخلی بالا نمیرسد، باید راهی پیدا شود و آقای مهندس به ما نشان دادند که برای تولید صنعتی باید ارزش قائل بود. حکمرانی خوب، اصل و پیشنیاز توسعه اقتصادی است. باید نهادهای کارآمد وجود داشته باشند و مدیران توانمند تربیت شوند که همه اینها به حکمرانی خوب باز میگردند و نهایتا این موضوع نشاندهنده توسعهیافتگی یک کشور است.
افخمی گفت: تاثیر کارهای آقای مهندس فقط تعداد کارخانجات نیست، بلکه ارزشهایی است که در ذهن و رفتار ما گذاشته است. میراث ایشان ارزشهایی است که در ذهن همکارانشان ایجاد کردند.
وی ادامه داد: در جاسک، چابهار و … میتوانستیم پتروشیمیهایی مانند عسلویه بسازیم. میتوانستیم از مدل توسعه پتروشیمی عسلویه درس بگیریم تا صادرات پتروشیمی افزایش یابد.
افخمی تشریح کرد: آقای مهندس یاد داد که مهارت مذاکره کردن را بیاموزیم. این بخش در زندگی کاری بسیاری از ما حک شده است. او به ما یاد داد که همانند ایشان به اعتبار خود، تامین مالی کنیم و همواره به جای صحبت کردن، عمل کنیم و پایبند به کار باشیم.
محمود شیری، مدیر عامل اسبق شرکت ملی مس، در ادامه از ویژگیهای نعمتزاده اینگونه گفت: آقای مهندس بسیار سختکوش، پرتلاش، توسعهطلب، خطرپذیر و با دل و جرئت است. در سال ۱۳۶۹ زمانی که خصوصیسازیها شروع شد، یک واحد خصوصیسازی شد و در رسانهها سیاهنمایی شد، اما ایشان عنوان کردند که باید به این کار ادامه دهیم.
وی ادامه داد: او در ساخت داخل و تولید داخلی پیشگام بود. او دل و جرئت به خرج میداد و به توسعه و ارتقای تولید داخلی بهویژه در صنعت پتروشیمی کمک شایانی کرد. همچنین سختکوشی و خستگیناپذیری ایشان زبانزد بود و خدمات بسیاری در راستای توسعه کشور انجام داد.
راضیه علیرضایی، رئیس اسبق سازمان صمت خراسان رضوی، در آیین رونمایی از کتاب گفت: در مورد مزیتهای اقای نعمتزاده بسیار گفته شد، اما نیاز است به این فکر کرد آنقدری که برای صنعت زحمت کشیدهایم، آیا به همان اندازه ایران صنعتی شده است؟
وی ادامه داد: او برای رسیدن زنان به جایگاههای مدیریتی فرمول داشتند. من به مهندس نعمتزاده برای ریاست سازمان صمت خراسان معرفی شدم و ایشان از من پرسیدند که برای آینده صنعتی استان چه پیشنهادی داری؟ توضیح دادم که محدودیت آب وجود دارد و اولیت کشاورزی است، اما گمان میکنم نمیتوان این راه را ادامه داد و باید سمت توسعه معادن و صنایع رفت. او به سادگی مرا پذیرفت. اما هنوز هم در این کشور سمت مدیریتی به یک خانم داده نمیشود و نهایتا به سمت مشاور روابط عمومی امور زنان منصوب میشود. این در حالی است که خانمها نیز توانمند و تحصیلکرده هستند و نعمتزاده بهرغم مشکلاتی که در زمینه انتصاب یک زن به سمت مدیریتی وجود داشت، به من باور داشت و به من اعتماد کرد.
وی ادامه داد: هیچیک از ما فضایی برای گفتوگو با نسل جدید نداریم تا بتوان گفت تلاش کنیم ایران صنعتی شود. قدرت ما در حوزه تولید و صنعت نمیتواند نسل جوان را متقاعد کند که باید برای صنعتیشدن ایران تلاش کرد و زندگی کرد. میتوان مدیریت کشور را طوری ساخت که به صنعت بها دهند. داشتن یک ایران صنعتی افتخارآفرین است و باید در راستای آن تلاش کرد.
غلامحسین نوذری، وزیر اسبق نفت، در ادامه آیین رونمایی گفت: یکی از مشکلات ساختاری در مجموعههای ما کمشدن تصمیمسازی است و با کمشدن تصمیمسازی، تصمیمگیری خوب انجام نمیشود. آقای نعمتزاده هم تصمیمساز و هم تصمیمگیر بودند.
به گفته او، ابعاد کارت سوخت و کارهایی که انجامشده، روشن نشده است. تنها ظاهر کار دیده شده است. اثر آن در اداره کشور بسیار مهم است. با اجرای طرح کارت سوخت، حدود ۸۵ میلیون لیتر بنزین مصرفی در هفته اول به ۶۲ میلیون لیتر کاهش یافت. همچنین تمام موتورسیکلتها موظف به شمارهگذاری شدند. خودروها نیز شناسنامهدار شدند، این موضوع کمک کرد که خودروهای دزدیدهشده نیز از طریق کارت سوخت ردیابی شوند.
نوذری گفت: کارت سوخت گازوئیل هم پس از بنزین آمد. اما یک مرحله آن پس از رفتن آقای نعمتزاده اجرایی نشد و هنوز هم اجرایی نشده است. این مرحله همان بود که برمبنای مسافت طیشده سوخت تخصیص داده شود.
او تشریح کرد: من با احداث خط لوله گوره-جاسک مخالف بودم و میگفتم خارک امنترین جا برای ماست و کسی اگر بخواهد مانع شود، در دریای عمان نیز میتواند مانع ما شود. در همین شرایط جنگی کمتر از حدود هفت نفتکش بارگیری شده است و این به دلیل نبود ظرفیت و نامناسب بودن این خط لوله است.
وی افزود: مهندس نعمتزاده کارهای بسیاری را در شرایط وجود نهادهای نظارتی که به سختیهای کار توجه نداشتند، انجام دادند. با این وجود، کارهای بسیاری انجام شد. نعمتزاده فردی ملی است که تمام آنچه لازم بود انجام داد.
پس از این اظهارات، کتاب با حضور غلامعلی حداد عادل، راضیه علیرضایی، غلامحسین نوذری، مجتبی حسینی و محمدرضا نعمتزاده رونمایی شد.
در پایان محمدرضا نعمتزاده در سخنرانی خود عنوان کرد: از تمامی کسانی که در این نیم قرن زحمت کشیدند تشکر میکنم و تلاش کردم هرآنچه در این سالها زحمت کشیده شد را روایت کنم. قرار بود مراسم پیش از جنگ باشد، اما به دلیل شرایط بهوجود آمده این امکان وجود نداشت. از تمامی برگزارکنندگان نیز تشکر میکنم.
وی ادامه داد: بسیاری از صحبتها در مورد بنده اغراق بود، اما میدانم که حرفها از دل برون آمده بود. مطالب گفته شده، موضوعاتی است که در کتابهای کلاسیک مدیریت ذکر نمیشود و طبق تجربه به دست آمده است.
او خاطرنشان کرد: ما برای توسعه کشور و برای کاری که به آن اعتقاد داریم، باید بدانیم که غیرممکن وجود ندارد. به یاد ندارم تصمیمی گرفته باشم و اجرا نشود، همچنین به یاد ندارم یک دستگاه دولتی یا مسئولین دولتی همراهی با کارها نکرده باشند. چراکه دیدند که این کارها به نفع مردم و کشور است. ما این حمایت را از دوستان دولتی داشتیم.
نعمتزاده توضیح داد: در دیوان محاسبات و قوه قضاییه دادگاه دارم و باید این کار را انجام داد. این نظامی است که برای نظارت و بازرسی تشکیل شده است. اما گاهی اوقات میزان کسورات بیشتر از حقوق بود. نکته آن است که در جریان بازدید از پتروشیمی بندرامام، کسانی که در دیوان محاسبات ما را بازخواست میکردند دیدند که حق با ما بود.