عصر ایران - مشارکت در بازسازی خانه یا تامین سرپناه برای ۲۰ زن سرپرست خانوار آسیبدیده از جنگ در هرمزگان، بخشی از طرحی است که میکوشد یکی از موانع بازگشت کودکان به خانوادههای زیستیشان را برطرف کند.
فرزندان این خانوادهها به دلایل مختلف، بهطور موقت دور از خانواده زندگی میکنند و در برخی پروندهها، نبود محل سکونت امن در کنار مشکلات معیشتی و اجتماعی، از موانع بازگشت کودک به خانه است.
در همین چارچوب، اسنپ با اختصاص ۳ میلیارد تومان و در همکاری با موسسه «نفس آفتاب بارانی»، هزینه بازسازی یا تامین دوباره سرپناه این ۲۰ خانواده را در قالب طرح «این راه به خونه میرسه» تامین میکند.
پیامدهای بحران بزرگی مثل جنگ ممکن است از دیوارهای فرو ریخته فراتر برود و به معیشت، امنیت روانی و توان خانواده برای ادامه زندگی روزمره برسد. برای خانوادههایی که پیش از بحران نیز با مشکلات اقتصادی و اجتماعی روبهرو بودهاند، از دست دادن خانه یا تخریب محل سکونت میتواند بخشی از زنجیرهای از فشارها باشد که شرایط زندگی را بیش از پیش شکننده میکند.
در میان بیش از ۱۰۰ خانواده آسیبدیده از جنگ که توسط موسسه «نفس آفتاب» در هرمزگان شناسایی شدهاند، ۲۰ خانواده را زنانی سرپرستی میکنند که خانههایشان آسیب دیده و به همین دلیل سرپرستی فرزندانشان بهطور موقت به سازمان بهزیستی سپرده شده است. در چنین شرایطی، بازسازی یک خانه صرفاً جبران یک خسارت فیزیکی نیست؛ داشتن محل سکونتی امن میتواند یکی از پیشنیازهای امکان بازگشت کودک به خانواده باشد.
بر همین اساس، اسنپ ۳ میلیارد تومان برای بازسازی یا تامین دوباره سرپناه این ۲۰ خانواده اختصاص داده است. این اقدام در قالب همکاری با موسسه نفس آفتاب انجام میشود؛ طرحی که تلاش میکند به جای نگاه صرفا عمرانی به بازسازی پس از جنگ، بازگشت دوباره به زندگی را در پیوند با تمام شرایط خانواده ببیند.
جنگ و جدایی موقت کودکان از خانواده
زندگی کودک دور از خانواده زیستی همیشه به این معنا نیست که کودک از داشتن پدر و مادر محروم است؛ گاهی مجموعهای از مشکلات اقتصادی، معیشتی، جسمی یا اجتماعی، توان نگهداری از کودک را، حتی برای مدت محدود، از والدین میگیرد.
امیررضا خادم، مدیرعامل موسسه نفس آفتاب، که اجرای طرح بازپیوند خانوادهها در سراسر کشور را برعهده دارد میگوید: «مشکلات معیشتی، بیماری یا آسیب جسمی سرپرست خانواده، از دست رفتن منبع درآمد و آسیب دیدن خانه، از جمله عواملی هستند که میتوانند در دور شدن موقت کودک از خانواده نقش داشته باشند. جنگ نیز میتواند چند عامل از این مجموعه را همزمان تشدید کند؛ بهویژه برای خانوادههایی که پیش از بحران، منابع و توان محدودی برای مواجهه با مشکلات داشتهاند.»
این مساله شروعی برای اقدامهای موسسه نفس آفتاب برای شناسایی خانوادههای آسیبدیده از جنگ در هرمزگان و بازپیوند پایدار این خانوادهها بود. خادم میگوید: «بیش از ۱۰۰ خانواده در استان هرمزگان شناسایی شدهاند که متاثر از جنگ، نیاز به حمایت و مداخلات اجتماعی دارند.
کودکان این خانوادهها به دلیل مشکلات پیش آمده دور از خانواده زیستی خود، یا نزد سایر اقوام یا در مراکز بهزیستی و شبهخانواده، زندگی میکنند. طرح بازپیوند این خانوادهها شامل مجموعهای از اقدامات مددکاری اجتماعی، اقتصادی، معیشتی، اشتغال و درمان است. اسنپ نیز در این طرح با موسسه نفس آفتاب مشارکت کرده و هزینه بازسازی یا اجاره دوباره مسکن برای ۲۰ زن سرپرست خانوار استان هرمزگان را تامین میکند.»
بازپیوند خانوادهها از طریق مدیریت مورد
در ادبیات اجرایی این طرح، «بازپیوند» به فرایند بررسی و فراهم کردن شرایط بازگشت کودک به خانواده زیستی اشاره دارد؛ فرایندی که با تحویل کودک به خانواده پایان نمییابد و پیش از هر تصمیمی، نیازمند ارزیابی شرایط خانواده توسط مددکار است.
در این فرآیند سازمان بهزیستی موارد شناسایی شده را به موسسه ارجاع میدهد.
سپس برای هر خانواده پرونده مددکاری اجتماعی تشکیل میشود و وضعیت آن از طریق بازدید، ارزیابی، تدوین نقشه راه، اجرای مداخلات و پیگیریهای بعدی بررسی میشود. این فرایند بر این فرض استوار است که مساله همه خانوادهها یکسان نیست؛ ممکن است در یک خانواده مسکن، مانع اصلی باشد و در خانوادهای دیگر، مشکلات معیشتی، روانی یا اقتصادی نیاز به مداخله داشته باشد؛ راهکاری که مدیرعامل موسسه نفس آفتاب آن را «مدیریت مورد» میخواند.
خادم میگوید: «بازسازی خانه در این طرح قرار نیست بهتنهایی مساله بازپیوند را حل کند. این اقدام در کنار مددکاری اجتماعی، حمایتهای روانی و اجتماعی و برنامههای توانمندسازی اقتصادی تعریف شده است.
تصمیم درباره بازگشت کودک نیز وابسته به ارزیابی مجموعه شرایط هر خانواده است؛ اما در مواردی که نبود مسکن امن یکی از موانع باشد، بازسازی یا تامین سرپناه میتواند بخشی از مسیر رفع این مانع باشد.»
بازسازی خانه؛ بخشی از یک مداخله اجتماعی
در بازسازی پس از جنگ، خسارتهای قابل مشاهده معمولاً زودتر دیده میشوند؛ خانههای آسیبدیده، وسایل از دسترفته و زیرساختهایی که باید دوباره ساخته شوند. اما بخشی از پیامدهای بحران در روابط و زندگی اجتماعی خانوادهها باقی میماند؛ درآمدی که قطع شده، فشارهایی که بر سرپرست خانوار وارد شده و کودکانی که برای مدتی از محیط خانواده دور ماندهاند.
طرح «این راه به خونه میرسه» میکوشد این دو سطح از آسیب را همزمان ببیند؛ بازسازی آنچه در زندگی روزمره از بین رفته و تلاش برای فراهم شدن شرایطی که، در صورت احراز امکان و صلاحیتهای لازم، خانواده بتواند دوباره نقش خود را در زندگی کودک ایفا کند.
در چنین نگاهی، مسئولیت اجتماعی فقط به اختصاص بودجه برای جبران یک خسارت محدود نمیشود. مساله این است که یک مداخله اقتصادی چگونه میتواند در نقطهای قرار بگیرد که به حل یک مساله اجتماعی بزرگتر کمک کند.
۲۰ خانهای که قرار است در این طرح بازسازی یا برای خانوادهها تامین شود، بخشی از ابعاد خسارتهای جنگ است که در کنار سایر اقدامات حمایتی موسسه، مسیر بازگشت به خانه را برای خانوادههای آسیبدیده از جنگ هموار میکند.